امیة بن علی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام رضا است. امیة بن علی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: امیة بن علی در تراجم و رجال - پرسش مرتبط ندارد| امیة بن علی | |
|---|---|
 تصویر قدیمی مدینه | |
| نام کامل | امیة بن علی قیسی شامی |
| جنسیت | مرد |
| کنیه | ابو محمد |
| اهل | شام |
| از قبیله | بنی قیس بن ثعلبه |
| محل زندگی | |
| دین | اسلام |
| از اصحاب | |
| از طبقه | ششم راویان |
| مشخصات حدیثی | |
| راوی از |
|
| راویان از او | |
آشنایی اجمالی
امیة بن علی قیسی شامی[۱] با کنیه «ابو محمد»[۲] از قبیله «بنی قیس بن ثعلبه»[۳] و اهل شام بود[۴] که برای شنیدن حدیث به مدینه رفت و سرانجام به قم مهاجرت نمود و در شمار محدثان و راویان قمی در آمد[۵]. وی از ملازمان و اصحاب امام رضا[۶] و امام جواد(ع)[۷] و بنابر احتمالی در طبقه ششم راویان بود[۸] و از آن دو بزرگوار روایت کرده است[۹]. امیة بن علی افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون داوود بن کثیر الرّقی، علی بن عطیه، حماد بن عیسی، درست بن أبی منصور و عبدالله بن المغیره حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان احمد بن هلال، سعد بن عبدالله، محمد بن اسماعیل بن بزیع و ابن ابی عمیر میباشند[۱۰].
درباره شخصیت امیة بن علی، میان علما و رجالنویسان اختلاف است: برخی چون نجاشی و ابن غضائری[۱۱] و به پیروی از آنان علمایی مانند علامه حلی[۱۲]، ابن داود[۱۳]، جزائری[۱۴]، محمد طه نجف[۱۵] و علامه مجلسی[۱۶] وی را محدثی ضعیف دانسته و ابن غضائری مدعی شدهاند که وی در مذهبش غلو داشته است[۱۷]. در مقابل، بزرگانی چون وحید بهبهانی بر حسن حال و وثاقت وی تأکید کردهاند[۱۸]. محققان متأخر نیز حضور نام وی در اسناد کامل الزیارات[۱۹] و تفسیر القمی[۲۰] و مضامین عالی روایاتش نظیر نقل وصیت امام جواد(ع)[۲۱] را گواه اعتبار او دانستهاند. طبق روایتی که وی نقل میکند، گویا امیة بن علی و حماد بن عیسی برای خداحافظی در مدینه خدمت امام جواد(ع) رسیدند و حضرت فرمود که آن روز را مسافرت نکنند؛ حماد نپذیرفت و در سیل غرق شد، اما امیة بن علی به دلیل انقیاد و اطاعتپذیری ماند و نجات یافت[۲۲].
از تاریخ وفات وی گزارشی ثبت نشده، اما کتابی در حدیث از آثار اوست[۲۳].[۲۴]
امیة بن علی تصحیفشده
ابن منده میگوید: امیة بن علی از رسول خدا (ص) روایت شنیده است، اما درست نیست[۲۵]. در این روایت آمده است که رسول خدا (ص) بر منبر آیه ﴿وَنَادَوْا يَا مَالِكُ﴾[۲۶]. را خواند. از نظر ابن منده، درست آن است که این روایت را از صفوان بن یعلی بن امیه عن ابیه بدانیم[۲۷]. ابن حجر[۲۸] با این بیان که این حدیث را بخاری، مسلم و دیگران نیز از صفوان بن یعلی[۲۹] چنین روایت کردهاند، نظر ابن منده را تأیید کرده است[۳۰]. بنابراین این «أمیة بن علی»، تصحیف و جابه جایی «یعلی بن أمیه» است[۳۱].
منابع
پانویس
- ↑ القَیسی: بفتح القاف و سکون الیاء و کسر السین، هذه النسبة إلی جماعة اسمهم قیس. سمعانی، الأنساب، ج۴، ص۵۷۵؛ الکافی، ج۱، ص۴۴۵، ح۱۸؛ کامل الزیارات، ص۲۱۹، ح۱۲.
- ↑ ابن غضائری، الرجال، ص۳۸.
- ↑ قیس بن ثعلبة بن عکابة بن صعب بن علی بن بکر بن وائل؛
علامه حلی با وصف القتیبی از وی یاد کرده که مصحف القیسی است. (ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۰۶، ش۲). - ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۴؛ کامل الزیارات، ص۲۱۹، ح۱۲.
- ↑ قال أمیة بن علی: کنت بالمدینة، و کنت أختلف إلی أبی جعفر(ع). دلائل الامامه، ص۴۰۱، ح۳۵۹.
أحمد بن هلال عن أمیة بن علی القیسی قال: دخلت أنا و حماد بن عیسی علی أبی جعفر(ع) بالمدینة لنودعه.... الخرائج و الجرائح، ج۲، ص۶۶۷، ح۸. - ↑ کشف الغمه، ج۳، ص۲۱۵ (باب احوال أبی جعفر الثانی(ع)): عن أمیة بن علی قال: کنت مع أبی الحسن(ع) بمکة فی السنة التی حج فیها ثم صار إلی خراسان و معه أبو جعفر(ع) و أبو الحسن(ع) یودع البیت.... (بحار الانوار، ج۴۹، ص۱۲۰، ح۶).
- ↑ قال أمیة بن علی: کنت بالمدینة، و کنت أختلف إلی أبی جعفر(ع)، و أبوه بخراسان.... (دلائل الامامه، ص۴۰۱، ح۱۹).
- ↑ طبقات رجال الکافی، ص۷۵.
- ↑ بحار الانوار، ج۴۹، ص۱۲۰؛ دلائل الامامه، ص۴۰۱، ح۳۵۹؛ کشف الغمه، ج۳، ص۲۱۵.
- ↑ فلاح السائل، ص۲۲۱.
- ↑ خلاصة الأقوال (رجال العلامة الحلی)، ص۲۰۶، ش۲.
- ↑ حاوی الاقوال، ج۳، ص۳۰۷ - ۳۰۸.
- ↑ حاوی الاقوال، ج۳، ص۳۰۷ - ۳۰۸.
- ↑ اتقان المقال، ص۲۶۳.
- ↑ الوجیزة فی الرجال، ص۳۴، ش۲۴۳.
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۴.
- ↑ ابن غضائری، الرجال، ص۳۸، ش۶.
- ↑ تعلیقة علی منهج المقال، ص۹۴.
- ↑ کامل الزیارات، ص۲۱۹.
- ↑ تفسیر القمی، ج۱، ص۳۲۰.
- ↑ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۳۳۳، ح۲.
- ↑ و مات حماد بن عیسی غریقا بوادی قناة - و هو واد یسیل من الشجرة إلی المدینة و هو غریق الجحفة - فی سنة تسع و مائتین، و قیل: سنة ثمان و مائتین، و له نیف و تسعون سنة. (رجال النجاشی، ص۱۴۳، ش۳۷۰).
- ↑ رجال النجاشی، ص۱۰۵، ش۲۶۴.
- ↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۴، ص۳۴۶-۳۵۵.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ «و فریاد برآورند که ای نگهبان (دوزخ)!» سوره زخرف، آیه ۷۷.
- ↑ ابن اثیر، ج۱، ص۲۸۲.
- ↑ ابن حجر، ج۱، ص۳۸۸ و ۳۸۹.
- ↑ به خطا: معلی، رک: شامی، ج۷، ص۳۷۳.
- ↑ نیز، ر. ک: بخاری، ج۴، ص۸۳؛ ترمذی، ج۲، ص۹؛ بیهقی، ج۳، ص۲۱۱.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «امیة بن علی»، دانشنامه سیره نبوی ج۲، ص۱۳۱.