خطبه دوم نهج البلاغه
مقدمه
این خطبه دارای پنج فراز است: فراز اوّل درباره حمد و ثنای الهی و پناه بردن به فضل و کرم و رحمت او و فراز دوّم در باره شهادت به توحید پروردگار و آثار پر بار ایمان به توحید و فراز سوّم شهادت و گواهی به نبوّت، به اضافه بخش مهمّی از فضایل پیغمبر اکرم(ص) و اوضاع و احوال عصر جاهلیّت و گرفتاریهای عظیم جامعه اسلامی در آن زمان و اشاره به زحماتی که پیامبر اسلام(ص) برای دگرگون ساختن این وضع تحمّل فرمود و بالاخره در فراز چهارم اشارات پر معنایی در باره موقعیّت اهل بیت و عظمت مقام آنها و لزوم پناه بردن مردم در مشکلات دینی به آنان آمده است. در فراز پنجم همین معنی را به شکل دیگری ادامه میدهد و مردم را از مقایسه کردن آل محمد با دیگران برحذر میدارد و با بیان این که هیچ یک از افراد این امّت همتای آنان نیست امتیازات آنان را بر میشمرد و از بازگشت حق به اهلش اظهار رضایت و خشنودی میکند.
مرحوم سیّد رضی تصریح میکند این خطبه بعد از بازگشت امام(ع) از صفّین ایراد شده است. حال و هوای خطبه نیز تناسب با این معنی دارد زیرا شرح احوال مردم در عصر جاهلیّت، بازگو کننده این حقیقت است که از تکرار جاهلیّت دوّم بر حذر باشند و اجازه ندهند بازماندگان عصر جاهلیّت که عمدتا لشکر شام را در میدان صفّین تشکیل میدادند، در رسیدن به نیّات سوء خود موفّق شوند و نیز تأکید میکند که دست به دامان اهل بیت پیامبر بزنند تا از خطراتی که اسلام را در آن زمان تهدید میکرد رهایی یابند؛ چراکه خود پیامبر بارها فرمود: من در میان شما دو چیز گرانمایه به یادگار میگذارم که اگر به آنها تمسّک جویید هرگز گمراه نخواهید شد: «قرآن و اهل بیت»[۱].
