آزادی مسئولانه
این مدخل زیرشاخهٔ بحث آزادی است. آزادی مسئولانه از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: آزادی مسئولانه در فقه سیاسی - پرسشهای مرتبطمقدمه
انسان بر اساس آیات صریح قرآن کریم، موجودی مسئول است و در مقابل تکتک رفتارها، گفتارها، اندیشهها و حتی نگاه و شنیدههای خویش باید پاسخگو باشد[۱]. این نکته کلیدی موجب میگردد تا در اندیشه سیاسی برآمده از قرآن کریم، آزادی مسئولانه و ضابطهمند طرح گردد و انسان، در برابر خداوند و نعمتهای او و جامعه خویش مسئولیت یابد. با شناخت و آگاهی از این ویژگی و شاخصه انسانی، فرد به طور خودکار میپذیرد که آزادی او محدود به شروطی است.
آزادی بیان در دیدگاه اسلام همراه با سفارشها و توصیههایی است که از اینها کشف میشود هر آزادی بیان که به ضرر مادی یا معنوی انسانی، مورد بهرهبرداری قرار بگیرد، آزادی نامعقول خواهد بود[۲]، این نوع آزادی را میتوان آزادی غیرمسئولانه نامید. آزادی سیاسی آن گاه که همراه با مسئولیت گردد، فرد به طور خودکار میپذیرد که رفتار و گفتار ناشایست نداشته باشد.
در اسلام شکستن سکه تقلبی و از بین بردن کتاب تقلبی واجب است. امروز به نام آزادی عقیده و فکر، نشر هر کتابی و خرید و فروش هر کتابی را صحیح میدانند، اما اسلام این راه درآمد را به روی پیروان خود بسته است. اموری دیگر مانند تدلیس ماشِطه، مدح من لا یَستَحِقّ المدح و کهانت نیز از این قبیل است[۳]؛ پس در کنار آزاداندیشی باید با توجه به مسئولیت انسان، حدود آزادی را نیز در نظر داشت.
در عرصه سیاسی ـ اجتماعی، تضارب آرا در بستری آرام غیر از گمراهسازی و غفلتاندازی باید قرار گیرد، به بیان دیگر، اغفال یعنی کاری توأم با دروغ و تبلیغات نادرست؛ بر همین مبناست که خرید و فروش کتب ضلال در اسلام تحریم شده است. آزادی به ویژه در ساحت سیاسی، ضابطهای به نام مسئولیت دارد، آزادی مسئولانه، انسان را از تحریف حقیقت، فریب و تقلب، ارائه دیدگاه باطل، مدح ناشایستگان، دور میسازد، به بهانه آزادی به گمراهی دیگران اقدام نمیکند و انجام این امور را حق خود نمیشناسد[۴].
منابع
پانویس
- ↑ ر.ک: سوره اسراء، آیه ۳۶.
- ↑ محمدتقی جعفری، حقوق جهانی بشر، ص۴۰۸.
- ↑ ر.ک: مرتضی مطهری، مجموعه آثار، ج۲۰، ص۵۵۴.
- ↑ سیدباقری، سید کاظم، آزادی سیاسی از منظر قرآن کریم، ص۲۰۲.