بحث:فرشته
ماهیت فرشته
در مورد ماهیت و چیستی فرشتگان در قرآن کریم سخن صریحی به میان نیامده است و این مسئله مورد اختلاف است. بیشتر دانشمندان، فرشتگان را موجوداتی مجرد و غیرمادی میدانند. به نظر متکلمان، فرشتگان اجسامی لطیفاند و میتوانند به شکلهای مختلف درآیند[۱] و فلاسفه آنها را عقول مجرده و نفوس فلکیه میدانند که هیچ ارتباطی با اجسام ندارند[۲].
اثبات وجود فرشتگان
ایمان به وجود فرشتگان از واجبات دینی است و در ردیف ایمان به خدا و پیامبران و کتب آسمانی[۳] جای دارد و برای اثبات وجود فرشتگان راهی جز ادلۀ نقلیه نیست و به حکم ایمان به غیب باید آنها را پذیرفت[۴].
فرشتگان در روایات
روایات بسیاری پیرامون فرشتگان از ائمه معصومین(ع) بیان شده است که برخی از این روایات عبارتاند از:
- امام علی(ع) فرمودند: «از فرشتگانت، برخی را در آسمان هایت جای دادی و از زمین فرابردی. اینان داناترین آفریدگان تو به تو هستند و بیش از همه از تو بیمناکاند و از همه به تو نزدیکترند. ملایکه در صلب هیچ پدری و در رحم هیچ مادری نبودهاند و از نطفۀ ناچیز و پست آفریده نشدهاند و گشت زمان متفرقشان نساخته است با وجود مکانتی که در نزد تو دارند و منزلتی که آنان را داده ای و با آنکه، همه عشق و آرزوشان منحصر در توست و طاعتشان به حدی است که ذره ای از امر تو غفلت روا نمیدارند اگر آنچه را از عظمت تو که نمیدانند به عیان ببینند، اعمال خود را حقیر خواهند شمرد و به تقصیر عبادت معترف خواهند شد و خود را بسی ملامت کنند و بدانند که تو را آنسان که شایسته پرستش توست، نپرستیدهاند و آنسان که سزاوار فرمانبرداری توست، فرمان نبرده اند»[۵].[۶]
- امام سجاد(ع) در دعاهای خویش، نخست بر فرشتگان مقربی مانند اسرافیل، میکائیل، جبرئیل و نیز فرشتگان دیگر درود فرستاده است[۷].[۸]
- امام صادق(ع) فرمودند: خدای عزوجل ملائکه را از نور آفریده است،[۹] نه غذایی میخورند و نه چیزی مینوشند و نه درپی ازدواجاند[۱۰].
فرشتگان معروف
قرآن کریم از بین فرشتگان از دو فرشتۀ جبرائیل و میکائیل و مالِک که مأمور دوزخ است[۱۱]و هاروت و ماروت[۱۲] نام برده است. برترین فرشتگان که در ادعیۀ امامان شیعه نیز از آنها نام برده شده و گرامی داشته شدهاند عبارتاند از: جبرائیل، میکائیل، اسرافیل و عزرائیل[۱۳].[۱۴] و با تطبیق آیۀ صد و دو سوره نحل و نود و هفت سورۀ بقره میتوان فهمید جبرائیل همان "روح القدس" است که از نامهای دیگر او روح الامین[۱۵]، شدید القوی[۱۶] و رسول کریم[۱۷] است. او همان فرشتهای است که ابراهیم(ع) را از آتش نمرودیان نجات داد و فرعونیان را در نیل غرق کرد و بشارت یحیی(ع) را به زکریا و ولادت عیسی(ع) را به مریم(س) رسانید[۱۸] و قرآن کریم را بر پیامبر اسلام(ص) نازل کرد و طریقۀ عبادت را به او آموخت و در غزوۀ بدر با هزار فرشتۀ دیگر پیامبر(ص) را یاری داد و در معراج، همسفر و راهنمایش بود[۱۹]. از برخی آیات قرآن نیز استفاده میشود جبرائیل بر غیر پیامبران نیز نازل شده است؛ اما نزول وحی به دست جبرائیل تنها ویژۀ پیامبران بوده و برای غیر پیامبران پیامهایی دیگر آورده است و مهمترین کارهای این چهار فرشته عبارتند از: عزرائیل مأمورگرفتن جان انسانها و جبرائیل رابط میان خداوند و پیامبران است[۲۰]، میکائیل، رزق و روزی بندگان[۲۱] و اسرافیل مظهر حیات الهی[۲۲] و دمیدن در صور[۲۳].
فرشتگان و مهدویت
از روایات استفاده میشود فرشتگان مقرب الهی از طرف راست و چپ امام مهدی(ع) حرکت میکنند و او را در تشکیل حکومت واحد جهانی یاری میکنند و خدمتگزار او هستند از جمله: امام باقر(ع) فرمودند: «هرگاه قائم ظهور کند، خداوند او را با فرشتگان نشاندار و... مقرب یاری میکند.جبرئیل پیشاپیش او و میکائیل از طرف راست و اسرافیل از طرف چپ او حرکت میکنند. ابهت و رعب و وحشت به فاصله یک ماه راه از جلو، عقب، چپ و راست او حرکت میکند و فرشتگان مقرب خدا خدمتگزاران او هستند.»..[۲۴].[۲۵]
ویژگیهای فرشتگان
برخی از ویژگیهای فرشتگان در قرآن و روایات عبارتاند از:
- موجوداتی عاقل و با شعور و بندگان گرامی خداوند هستند[۲۶]؛
- نسبت به خدا عصیان نمیکنند[۲۷]؛
- پیوسته خدا را تسبیح و تقدیس مینمایند[۲۸]؛[۲۹]
- گاهی به صورت انسان در میآیند که به آن "تمثل" گفته میشود[۳۰]؛
- آنان نه میخورند و نه میآشامند و نه نکاح میکنند و به نسیم عرش زندهاند[۳۱]؛
- شمار آنان بسیار است و هیچ گونهای از آفریدگان به شمار آنان نیست[۳۲]؛
- نه خواب دارند و نه سستی و غفلت و نه فراموشی[۳۳]؛
- آنها وظائف مهم و بسیار متنوعی از سوی خداوند بر عهده دارند[۳۴]: نقش فرشتگان در جهان آفرینش نقش واسطه میان پروردگار و جهان هستی است. آنان اجرا کنندۀ فرمان خداوند در جهان هستند[۳۵]. برخی از وظایف آنها عبارت است از: واسطۀ نزول وحی به انسان[۳۶]؛ واسطۀ قبض روح انسان[۳۷]؛ مراقب اعمال بندگان[۳۸]؛ حافظ انسان در برابر حوادث ناگوار و بلایا[۳۹]؛ حامل عرش الهی و شفیع گناهکاران[۴۰]، تغییر شکل به صورت آدمیان[۴۱] و یاری کردن مؤمنان در پیشامدهای سخت مانند جنگها[۴۲]؛ تدبیر کنندۀ امور جهان[۴۳] و گروهی نیز مأمور عذاب اقوام سرکشاند[۴۴].[۴۵]
- مقامات مختلف و مراتب متفاوت دارند؛ خداوند سبحان در قرآن کریم به این امر اشاره دارد: «و هیچ یک از ما (فرشتگان) نیست، مگر اینکه برای او مقام و مرتبهای معین است[۴۶]؛[۴۷] گروهی از آنان پیوسته در سجدهاند و رکوع ندارند و گروهی در رکوعاند و یارای ایستادن ندارند و گروهی همواره به صف ایستادهاند و پراکنده نمیشوند و برخی پیوسته تسبیح میگویند[۴۸].
نتیجه
در نتیجه فرشتگان موجوداتی هستند که دانشمندان در ماهیت آنها اختلاف دارند و آیات و روایات بسیاری پیرامون زندگی آنان، کیفیت خلقت شان، ویژگیها و… بیان شده است.
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ نقد المحصل، ص ۲۳۰.
- ↑ شرح المقاصد، ج ۳، ص۳۶۶.
- ↑ «آمَنَ الرَّسُولُ بِما أُنزِلَ إِلَیْهِ مِنْ رَبِّهِ وَ الْمُؤْمِنُونَ کُلٌّ آمَنَ بِاللّهِ وَ مَلائِکَتِهِ وَ کُتُبِهِ وَ رُسُلِهِ»؛ سورۀ بقره، آیۀ ۲۸۵.
- ↑ ر.ک: دانشنامۀ نهج البلاغه، ج۲، ص ۶۰۹.
- ↑ «مِنْ مَلَائِکَةٍ أَسْکَنْتَهُمْ سَمَاوَاتِکَ وَ رَفَعْتَهُمْ عَنْ أَرْضِکَ هُمْ أَعْلَمُ خَلْقِکَ بِکَ وَ أَخْوَفُهُمْ لَکَ وَ أَقْرَبُهُمْ مِنْکَ لَمْ یَسْکُنُوا الْأَصْلَابَ وَ لَمْ یُضَمَّنُوا الْأَرْحَامَ وَ لَمْ یُخْلَقُوا مِنْ مَاءٍ مَهِینٍ وَ لَمْ یَتَشَعَّبْهُمْ رَیْبُ الْمَنُونِ وَ إِنَّهُمْ عَلَی مَکَانِهِمْ مِنْکَ وَ مَنْزِلَتِهِمْ عِنْدَکَ وَ اسْتِجْمَاعِ أَهْوَائِهِمْ فِیکَ وَ کَثْرَةِ طَاعَتِهِمْ لَکَ وَ قِلَّةِ غَفْلَتِهِمْ عَنْ أَمْرِکَ لَوْ عَایَنُوا کُنْهَ مَا خَفِیَ عَلَیْهِمْ مِنْکَ لَحَقَّرُوا أَعْمَالَهُمْ وَ لَزَرَوْا عَلَی أَنْفُسِهِمْ وَ لَعَرَفُوا أَنَّهُمْ لَمْ یَعْبُدُوکَ حَقَّ عِبَادَتِکَ وَ لَمْ یُطِیعُوکَ حَقَّ طَاعَتِکَ»؛ نهج البلاغه، خطبۀ ۱۰۸.
- ↑ ر.ک: دانشنامه نهج البلاغه، ج۲، ص ۶۰۹.
- ↑ ر.ک: صحیفه سجادیه، ۳۹ ـ ۴۰.
- ↑ ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۲.
- ↑ . مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۵۸، ص ۳۰۶، ح ۱۵.
- ↑ «ان الملائکه لایأکلون ولا یشربون ولا ینکحون و انما یعیشون بنسیم العرش»؛ مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، ج ۵۹، ح ۴، ص ۱۷۴.
- ↑ «وَنَادَوْا یَا مَالِکُ لِیَقْضِ عَلَیْنَا رَبُّکَ قَالَ إِنَّکُمْ مَاکِثُونَ»؛ سورۀ زخرف، آیۀ ۷۷.
- ↑ «وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّیَاطِینُ عَلَیٰ مُلْکِ سُلَیْمَانَ ۖ وَمَا کَفَرَ سُلَیْمَانُ وَلَٰکِنَّ الشَّیَاطِینَ کَفَرُوا یُعَلِّمُونَ النَّاسَ السِّحْرَ وَمَا أُنْزِلَ عَلَی الْمَلَکَیْنِ بِبَابِلَ هَارُوتَ وَمَارُوتَ، وَمَا یُعَلِّمَانِ مِنْ أَحَدٍ حَتَّیٰ یَقُولَا إِنَّمَا نَحْنُ فِتْنَةٌ فَلَا تَکْفُرْ، فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ، وَمَا هُمْ بِضَارِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ، وَیَتَعَلَّمُونَ مَا یَضُرُّهُمْ وَلَا یَنْفَعُهُمْ، وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ، وَلَبِئْسَ مَا شَرَوْا بِهِ أَنْفُسَهُمْ،لَوْ کَانُوا یَعْلَمُونَ»؛ سورۀ بقره، آیۀ ۱۰۲.
- ↑ ر.ک: صحیفۀ سجادیه.
- ↑ ر.ک: دانشنامۀ نهج البلاغه، ج۲، ص ۶۱۰.
- ↑ «نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الأَمِینُ»؛ سورۀ شعراء، آیۀ ۱۹۳.
- ↑ «عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَیٰ»؛ سورۀ نجم، آیۀ ۵.
- ↑ «إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ کَرِیمٍ ذِی قُوَّةٍ عِندَ ذِی الْعَرْشِ مَکِینٍ مُطَاعٍ ثَمَّ أَمِینٍ»؛ سورۀ تکویر، آیۀ ۲۱ـ ۱۹.
- ↑ ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۴.
- ↑ اعلام القرآن، ص ۲۷۷ ـ ۲۷۸.
- ↑ دائرة المعارف تشیع، ج۵، ص ۳۰۹.
- ↑ مجلسی، محمد باقر، بحار الانوار، ج۵۶، ص۲۲۱.
- ↑ مشارق انوار الیقین، برسی، ج۱، ص۳۲.
- ↑ «وَاذْکُرْ فِی الْکِتَابِ مَرْیَمَ إِذِ انتَبَذَتْ مِنْ أَهْلِهَا مَکَانًا شَرْقِیًّا فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّا قَالَتْ إِنِّی أَعُوذُ بِالرَّحْمَن مِنکَ إِن کُنتَ تَقِیًّا قَالَ إِنَّمَا أَنَا رَسُولُ رَبِّکِ لِأَهَبَ لَکِ غُلامًا زَکِیًّا قَالَتْ أَنَّی یَکُونُ لِی غُلامٌ وَلَمْ یَمْسَسْنِی بَشَرٌ وَلَمْ أَکُ بَغِیًّا قَالَ کَذَلِکِ قَالَ رَبُّکِ هُوَ عَلَیَّ هَیِّنٌ وَلِنَجْعَلَهُ آیَةً لِلنَّاسِ وَرَحْمَةً مِّنَّا وَکَانَ أَمْرًا مَّقْضِیًّا»؛ سورۀ مریم، آیۀ ۲۱ـ ۱۶.
- ↑ غیبة نعمانی، ص ۲۳۴.
- ↑ ر.ک: تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۵۳۷.
- ↑ «وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا سُبْحَانَهُ بَلْ عِبَادٌ مُّکْرَمُونَ»؛ سورۀ انبیاء، آیۀ ۲۶.
- ↑ طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، ج۷، ص ۱۲.
- ↑ «َکتَادُ السَّمَاوَاتُ یَتَفَطَّرْنَ مِن فَوْقِهِنَّ وَالْمَلائِکَةُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَیَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِی الأَرْضِ أَلا إِنَّ اللَّهَ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِیمُ»؛ سورۀ شوری، آیۀ ۵.
- ↑ ر.ک: دانشنامۀ نهج البلاغه، ج۲، ص ۶۰۹.
- ↑ ر.ک: محدثی، جواد، فرهنگنامۀ دینی، ص۲۲۱.
- ↑ تفسیر نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۴۹.
- ↑ میزان الحکمه، ج ۴، ص ۲۹۳.
- ↑ «...لَا یغْشَاهُمْ نَوْمُ الْعُیونِ وَ لَا سَهْوُ الْعُقُولِ وَ لَا فَتْرَةُ الْأَبْدَانِ وَ لَا غَفْلَةُ النِّسْیانِ.»..؛ نهج البلاغه، خطبۀ ۱.
- ↑ ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۳.
- ↑ «لا یَسْبِقُونَهُ بِالْقَوْلِ وَهُم بِأَمْرِهِ یَعْمَلُونَ»؛ سورۀ انبیاء، آیۀ ۲۷.
- ↑ «فَنَادَتْهُ الْمَلائِکَةُ وَهُوَ قَائِمٌ یُصَلِّی فِی الْمِحْرَابِ أَنَّ اللَّهَ یُبَشِّرُکَ بِیَحْیَی مُصَدِّقًا بِکَلِمَةٍ مِّنَ اللَّهِ وَسَیِّدًا وَحَصُورًا وَنَبِیًّا مِّنَ الصَّالِحِینَ»؛ سورۀ آل عمران، آیۀ ۳۹؛ «یُنَزِّلُ الْمَلائِکَةَ بِالْرُّوحِ مِنْ أَمْرِهِ عَلَی مَن یَشَاء مِنْ عِبَادِهِ أَنْ أَنذِرُواْ أَنَّهُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنَاْ فَاتَّقُونِ»؛ سورۀ نحل، آیۀ ۲.
- ↑ «قُلْ یَتَوَفَّاکُم مَّلَکُ الْمَوْتِ الَّذِی وُکِّلَ بِکُمْ ثُمَّ إِلَی رَبِّکُمْ تُرْجَعُونَ»؛ سورۀ سجده، آیۀ ۱۱.
- ↑ «إِذْ یَتَلَقَّی الْمُتَلَقِّیَانِ عَنِ الْیَمِینِ وَعَنِ الشِّمَالِ قَعِیدٌ مَا یَلْفِظُ مِن قَوْلٍ إِلاَّ لَدَیْهِ رَقِیبٌ عَتِیدٌ»؛ سورۀ ق، آیه ۱۷ ـ ۱۸.
- ↑ «لَهُ مُعَقِّبَاتٌ مِّن بَیْنِ یَدَیْهِ وَمِنْ خَلْفِهِ یَحْفَظُونَهُ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُواْ مَا بِأَنفُسِهِمْ وَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوءًا فَلاَ مَرَدَّ لَهُ وَمَا لَهُم مِّن دُونِهِ مِن وَالٍ»؛ سورۀ رعد، آیۀ ۱۱.
- ↑ «الَّذِینَ یَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ یُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَیُؤْمِنُونَ بِهِ وَیَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِینَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ کُلَّ شَیْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِینَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِیلَکَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِیمِ»؛ سورۀ غافر، آیۀ ۷.
- ↑ «فَاتَّخَذَتْ مِن دُونِهِمْ حِجَابًا فَأَرْسَلْنَا إِلَیْهَا رُوحَنَا فَتَمَثَّلَ لَهَا بَشَرًا سَوِیًّا»؛ سورۀ مریم، آیۀ ۱۷.
- ↑ «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ جَاءَتْکُمْ جُنُودٌ فَأَرْسَلْنَا عَلَیْهِمْ رِیحًا وَجُنُودًا لَّمْ تَرَوْهَا وَکَانَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرًا»؛ سورۀ احزاب، آیۀ ۹.
- ↑ «فَالْمُدَبِّرَاتِ أَمْرًا»؛ سورۀ نازعات، آیۀ ۵.
- ↑ «وَلَمَّا جَاءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِیءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالَ هَذَا یَوْمٌ عَصِیبٌ»؛ سورۀ هود، آیۀ ۷۷.
- ↑ ر.ک: فرهنگ شیعه، ص ۴۲۳.
- ↑ «َمَا مِنَّا إِلاَّ لَهُ مَقَامٌ مَّعْلُومٌ»؛ سورۀ صافات، آیۀ ۱۶۴.
- ↑ ر.ک: دانشنامه نهج البلاغه، ج۲، ص ۶۰۹ ـ ۶۱۰.
- ↑ «مِنْهُمْ سُجُودٌ لَا یرْکَعُونَ وَ رُکُوعٌ لَا ینْتَصِبُونَ وَ صَافُّونَ لَا یتَزَایلُونَ وَ مُسَبِّحُونَ لا یسْأَمُونَ»؛ نهج البلاغه، خطبۀ ۱.
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
شرح مدخل اصلی فرشته هنوز آماده انتشار نیست.
اين مدخل از چند منظر متفاوت، مورد بررسی و تحقیق قرار خواهد گرفت: