جهاد در کلام اسلامی

این مدخل از زیرشاخه‌های بحث جهاد است. "جهاد" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

جهاد در قرآن | جهاد در حدیث | جهاد در کلام اسلامی | جهاد در عرفان اسلامی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل جهاد (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

امام هنگام مدیریت جامعه اسلامی، گاه ناچار است با شورشیان یا دشمنان مبارزه کند. ازاین‌رو جهاد از وظایف امام به شمار می‌رود. شیخ مفید افزون بر آنکه درباره برخی جنگ‌های امام علی(ع) مانند جنگ جمل به تفصیل سخن گفته و کتابی مستقل نگاشته، گاهی به این وظیفه برای متصدی منصب امامت نیز تصریح کرده است. سید مرتضی آنجا که از لزوم اشجع بودن امام سخن به میان می‌آورد، دلیل آن را چنین تبیین می‌کند که جهاد یکی از واجبات حاکم است و باید حاکم خود دراین‌باره از دیگران شجاع‌تر باشد. ابوالصلاح حلبی نیز با ادله نقلی ثابت می‌کند که امام(ع)، پیشوای مردم در امر جهاد است، پس باید شجاع‌ترین مردم باشد. ابوالصلاح حلبی با تقسیم‌بندی انواع کافران، به بیان انواع جهاد می‌پردازد، اما به نقش امام در انواع جهاد اشاره نمی‌کند.

مرحوم شیخ طوسی در آثار فقهی خود به تفصیل به بحث جهاد و نقش و جایگاه امام در آن پرداخته است. وی بیان می‌کند که جهاد آن‌گاه واجب است که دعوت به آن از سوی امام عادل یا نائب منصوب از طرف او صورت گیرد. در غیر این صورت، جهاد در رکاب امام جائر، جایز نیست، مگر آنکه ترس از چیره شدن غیرمسلمانان بر سرزمین اسلام باشد که در این صورت، مجاهد باید به قصد دفاع از کیان اسلام – نه همراهی با امام جائر– به جهاد بپردازد. ابن میثم بحرانی به طور گذرا بر این وظیفه امام تأکید کرده است. علامه حلّی نیز بارها این وظیفه امام را یادآور شده است، و تأکید می‌کند که وجوب جهاد مشروط به وجود امام یا نایب اوست. فاضل مقداد آخرین متکلم این دوران، وجوب جهاد دفاعی را غیرمشروط به حضور امام دانسته، اما معتقد است که وجوب جهاد با کفار برای مسلمان کردن آنها، مشروط به حضور امام(ع) است.

جستارهای وابسته

منابع

• فاریاب، محمد حسین، بررسی انطباق شئون امامت در کلام امامیه بر قرآن و سنت

پانویس