آبرو در معارف و سیره معصوم

هزینه برای تأمین و حفظ آبرو

آبروی آدمی هویّت و شرف و شخصیت اوست و هر عاقلی در کارهای خود در پی حفظ آن است. آموزه‌های دینی نیز بر آن تأکید دارد و به مؤمن اجازه نمی‌دهد آن را از دست دهد و خود را خوار کند^[۱]. این حفظ، شیوه‌هایی دارد که یکی از آنها هزینه‌کردن مال است و امیرمؤمنان(ع) آن را از برترین کارها دانست^[۲] و افزود: بهترین مال و دارایی آن است که برای حفظ آبرو و ادای حقوق هزینه شود^[۳]؛ حتی پرداختن آن به بدزبانان برای بازداشتن آنان از زبان‌درازی و هتاکی نیز کاری شایسته است. امام مجتبی(ع) به شاعر بدزبانی، مبلغی پرداخت و برخی از همنشینان، با شگفتی و اعتراض گفتند به شاعر گناه‌آلودی که در شعرش بهتان می‌گوید، صله دادی؟ امام پاسخ داد: به‌راستی بهترین موردِ بخشش مال آن است که بتوانید با آن آبروی خود را حفظ کنید و اساساً شرگریزی (آبروداری) از نمونه‌های خیرطلبی است^[۴].

مشابه این پدیده برای سیدالشهدا(ع) نیز نقل شده است مبنی بر اینکه آن حضرت به شاعری مبلغی عطا کرده بود و امام مجتبی(ع) علت آن را پرسید، آن حضرت پاسخ داد: شما که بهتر می‌دانید، بهترین مورد بخششِ مال، موردی است که بتوان با آن آبروداری کرد^[۵]. مجلسی می‌گوید: علت پرسش امام مجتبی(ع) از برادرش این بوده که می‌خواست مردم، حکمت این پرداختن سیدالشهدا(ع) را از زبان ایشان بشنوند^[۶]. این موارد نمونه‌های عملی از هزینه‌های آنان در این محور است که تتّبع همۀ موارد آن، نوشته‌ای مستقل می‌طلبد^[۷].

منابع

مقدسی، یدالله، سیره معیشتی معصومان

پانویس

↑ ابوالفضل علی بن حسن طبرسی، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ح۶ («عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع): لَا يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ...». عزیزالله عطاردی قوچانی، مسند الإمام الصادق، ح٣۴ («... عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَقُولُ: لَا يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ. قِيلَ لَهُ: وَ كَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ: يَتَعَرَّضُ لِمَا لَا يُطِيقُ»).
↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۴ ص۴۹، ح۱۴ و ج۸، ص۲۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۱۹۲، ح‌۲۱۳۲۱ («... قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فِي بَعْضِ خُطَبِهِ: إِنَّ أَفْضَلَ الْفِعَالِ صِيَانَةُ الْعِرْضِ بِالْمَالِ»).
↑ ر.ک: عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۳۶۷، ش۸۲۸۱ («أَفْضَلُ الْمَالِ مَا اسْتُرِقَّ بِهِ الْأَحْرَارُ»). محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۷۵، ص۷ («... أَفْضَلَ الْمَالِ مَا وُقِيَ بِهِ الْعِرْضُ وَ قُضِيَتْ بِهِ الْحُقُوقُ»). مضمون این حدیث در العدد القویة، ص۲۹۳ از امام رضا(ع) نیز نقل شده است.
↑ ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۸ («رُوِيَ أَيْضاً أَنَّ الْحَسَنَ(ع) أَعْطَى شَاعِراً فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ شَاعِراً يَعْصِي الرَّحْمَنَ وَ يَقُولُ الْبُهْتَانَ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنَّ خَيْرَ مَا بَذَلْتَ مِنْ مَالِكَ مَا وَقَيْتَ بِهِ عِرْضَكَ وَ إِنَّ مِنِ ابْتِغَاءِ الْخَيْرِ اتِّقَاءَ الشَّرِّ»).
↑ ابن‌عساکر، تاریخ دمشق الکبیر، ج۱۴، ص۱۸۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۵۵۷، ح۲۷۸۶۵؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال، ج۱۷، ص۶۴، ح۳ («... فِي أَخْبَارِ الْحُسَيْنِ(ع) قَالَ: كَتَبَ إِلَيْهِ الْحَسَنُ(ع) يَلُومُهُ عَلَى إِعْطَاءِ الشُّعَرَاءِ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ: أَنْتَ أَعْلَمُ مِنِّي بِأَنَّ خَيْرَ الْمَالِ مَا وَقَى الْعِرْضَ»).
↑ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۴، ص۱۹۵، ح۸ (... بَيَانٌ: لَعَلَّ لَوْمَهُ(ع) لِيُظْهِرَ عُذْرَهُ لِلنَّاسِ).
↑ مقدسی، یدالله، سیره معیشتی معصومان، ص ۴۶۱.

[1] ابوالفضل علی بن حسن طبرسی، مشکاة الأنوار فی غرر الأخبار، ح۶ («عَنْ مُفَضَّلِ بْنِ عُمَرَ قَالَ: قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ(ع): لَا يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ...». عزیزالله عطاردی قوچانی، مسند الإمام الصادق، ح٣۴ («... عَنْ دَاوُدَ الرَّقِّيِّ قَالَ: سَمِعْتُ أَبَا عَبْدِ اللَّهِ(ع) يَقُولُ: لَا يَنْبَغِي لِلْمُؤْمِنِ أَنْ يُذِلَّ نَفْسَهُ. قِيلَ لَهُ: وَ كَيْفَ يُذِلُّ نَفْسَهُ؟ قَالَ: يَتَعَرَّضُ لِمَا لَا يُطِيقُ»).

[2] محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج‌۴ ص۴۹، ح۱۴ و ج۸، ص۲۲؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۱۶، ص۱۹۲، ح‌۲۱۳۲۱ («... قَالَ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَيْهِ فِي بَعْضِ خُطَبِهِ: إِنَّ أَفْضَلَ الْفِعَالِ صِيَانَةُ الْعِرْضِ بِالْمَالِ»).

[3] ر.ک: عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدی، غرر الحکم و درر الکلم، ص۳۶۷، ش۸۲۸۱ («أَفْضَلُ الْمَالِ مَا اسْتُرِقَّ بِهِ الْأَحْرَارُ»). محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۷۵، ص۷ («... أَفْضَلَ الْمَالِ مَا وُقِيَ بِهِ الْعِرْضُ وَ قُضِيَتْ بِهِ الْحُقُوقُ»). مضمون این حدیث در العدد القویة، ص۲۹۳ از امام رضا(ع) نیز نقل شده است.

[4] ابن‌ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۱۰؛ محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۳، ص۳۵۸ («رُوِيَ أَيْضاً أَنَّ الْحَسَنَ(ع) أَعْطَى شَاعِراً فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ سُبْحَانَ اللَّهِ شَاعِراً يَعْصِي الرَّحْمَنَ وَ يَقُولُ الْبُهْتَانَ فَقَالَ يَا عَبْدَ اللَّهِ إِنَّ خَيْرَ مَا بَذَلْتَ مِنْ مَالِكَ مَا وَقَيْتَ بِهِ عِرْضَكَ وَ إِنَّ مِنِ ابْتِغَاءِ الْخَيْرِ اتِّقَاءَ الشَّرِّ»).

[5] ابن‌عساکر، تاریخ دمشق الکبیر، ج۱۴، ص۱۸۳؛ محمد بن حسن حر عاملی، وسائل الشیعه، ج۲۱، ص۵۵۷، ح۲۷۸۶۵؛ عبدالله بن نورالله بحرانی اصفهانی، عوالم العلوم و المعارف و الاحوال، ج۱۷، ص۶۴، ح۳ («... فِي أَخْبَارِ الْحُسَيْنِ(ع) قَالَ: كَتَبَ إِلَيْهِ الْحَسَنُ(ع) يَلُومُهُ عَلَى إِعْطَاءِ الشُّعَرَاءِ، فَكَتَبَ إِلَيْهِ: أَنْتَ أَعْلَمُ مِنِّي بِأَنَّ خَيْرَ الْمَالِ مَا وَقَى الْعِرْضَ»).

[6] محمدباقر مجلسی، بحار الانوار، ج۴۴، ص۱۹۵، ح۸ (... بَيَانٌ: لَعَلَّ لَوْمَهُ(ع) لِيُظْهِرَ عُذْرَهُ لِلنَّاسِ).

[7] مقدسی، یدالله، سیره معیشتی معصومان، ص ۴۶۱.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]