ابراهیم بن مهزیار اهوازی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام جواد است. ابراهیم بن مهزیار اهوازی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: ابراهیم بن مهزیار اهوازی در تراجم و رجال - ابراهیم بن مهزیار اهوازی در معارف مهدویت - ابراهیم بن مهزیار اهوازی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
ابواسحاق ابراهیم بن مهزیار اهوازی[۱]، برادر علی بن مهزیار که از صغار طبقه هفتم راویان است[۲]، نیاکانش اهل دورق خوزستان بودند و پدرش مهزیار ابتدا مسیحی بود و سپس اسلام آورد[۳]، از اصحاب امام جواد(ع) و امام هادی(ع) به شمار میآید[۴]. بر اساس روایات، وی دوران امام حسن عسکری(ع) را درک نموده و از آن حضرت به صورت مکاتبه روایت کرده است[۵]. ابراهیم بن مهزیار افزون بر امامان معصوم، از محدثانی همچون علی بن مهزیار[۶]، محمد بن ابی عمیر، صالح بن سندی[۷] و خلیلان بن هشام[۸]حدیث آموخته و روایت کرده است؛ چنانکه راوی بیش از ۳۰ کتاب برادرش میباشد[۹]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد (پسرش)، عبدالله بن جعفر حمیری[۱۰]، محمد بن احمد بن یحیی بن عمران اشعری[۱۱] و محمد بن علی بن محبوب[۱۲] میباشند.
گرچه نجاشی و شیخ طوسی به وثاقت وی تصریح نکردهاند، در مقابل، بزرگانی چون علامه مجلسی، شیخ حر عاملی، صاحب حدائق و محدث نوری[۱۳] بر وثاقت وی تأکید کرده و به اموری چون سفارت از معصوم(ع)[۱۴]، صحت طریق شیخ صدوق[۱۵] و روایت محدثان بزرگ استدلال نمودهاند. ابن داوود نام وی را ممدوح شمرده[۱۶] و رجالشناسان او را ثقه دانستهاند[۱۷]. طبق روایتی که شیخ صدوق در کتاب کمال الدین نقل میکند، ابراهیم بن مهزیار به ملاقات امام مهدی(ع) نائل شده[۱۸] و بزرگانی چون طبرسی وی را از سفرای آن حضرت شمردهاند[۱۹]. هرچند برخی چون آیتالله خویی و علامه شوشتری به دلیل ذکر نام برادری به نام موسی برای امام زمان(ع) در متن این روایت، استناد به آن را مقطوع البطلان دانسته و مخدوش شمردهاند[۲۰]، اما در نقلهای دیگر این زیاده وجود ندارد که نشاندهنده وقوع تحریف در حدیث است[۲۱]. افزون بر این، در روایتی از کتاب کافی، ماجرای تحویل اموال به سفیر امام مهدی(ع) و جانشینی وی در جایگاه پدرش نقل شده است[۲۲].
تاریخ وفات وی معلوم نیست، اما با توجه به وکالت وی از امام مهدی(ع) میتوان درگذشت او را در نیمه دوم قرن سوم دانست. کتاب البشارات اثر اوست[۲۳].[۲۴]
جستارهای وابسته
- علی بن مهزیار اهوازی (برادر)
- محمد بن ابراهیم بن مهزیار اهوازی (فرزند)
منابع
جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱
جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱
پانویس
- ↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: رجال النجاشی، ص۱۶، ش۱۷؛ رجال الطوسی، ص۳۷۴ (ش ۵۵۳۲) و ۳۸۳ (ش ۵۶۳۹)، ابن داوود، الرجال، ص۱۹، ش۳۹؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۶، ش۱۷؛ التحریر الطاووسی، ص۲۳، ش۱۲؛ نقد الرجال، ج۱، ص۹۰، ش۱۴۹؛ جامع الرواة، ج۱، ص۳۵؛ إکلیل المنهج، ص۹۳، ش۵۳؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۵۶؛ منتهی المقال، ج۱، ص۲۰۶، ش۸۶؛ طرائف المقال، ج۱، ص۲۷۵، ش۱۸۳۷؛ شعب المقال، ص۲۳۴، ش۲۱؛ تنقیح المقال، ج۵، ص۱۷، ش۶۰۰؛ أعیان الشیعة، ج۲، ص۲۳۱، ص۴۴۶؛ مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۱۷، ش۵۳۳؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۷۷، ش۳۱۸؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۳۱۵، ش۲۲۶.
ب. منابع سنی: لسان المیزان، ج۱، ص۱۱۵، ش۳۵۱. - ↑ ر.ک: الموسوعة الرجالیه، طبقات رجال الکافی، ص۳۴.
- ↑ رجال النجاشی، ج۲، ص۷۴ ـ ۷۵.
- ↑ رجال الطوسی، ص۳۹۹، ص۴۱۰ و ص۳۷۴، ش۵۵۳۲ و ص۳۸۳، ش۵۶۳۹.
- ↑ «مُحَمَّدُ بْنُ یَحْیَی عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ قَالَ: کَتَبْتُ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ(ع) أَنَّ مَوْلَاکَ عَلِیَّ بْنَ مَهْزِیَارَ أَوْصَی أَنْ یُحَجَّ عَنْهُ مِنْ ضَیْعَةٍ صَیَّرَ رُبُعَهَا لَکَ فِی کُلِّ سَنَةٍ حَجَّةً إِلَی عِشْرِینَ دِینَاراً وَ أَنَّهُ قَدِ انْقَطَعَ طَرِیقُ الْبَصْرَةِ فَتَضَاعَفُ الْمَئُونَةُ عَلَی النَّاسِ فَلَیْسَ یَکْتَفُونَ بِعِشْرِینَ دِینَاراً وَ کَذَلِکَ أَوْصَی عِدَّةٌ مِنْ مَوَالِیکَ فِی حِجَجِهِمْ فَکَتَبَ یُجْعَلُ ثَلَاثُ حِجَجٍ حَجَّتَیْنِ إِنْ شَاءَ اللَّهُ»؛ الکافی، ج۴، ص۳۱۰، ح۱.
نیز: «وَ کَتَبَ إِبْرَاهِیمُ بْنُ مَهْزِیَارَ إِلَی أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ(ع) یَسْأَلُهُ عَنِ الصَّلَاةِ فِی الْقِرْمِزِ فَإِنَّ أَصْحَابَنَا یَتَوَقَّوْنَ عَنِ الصَّلَاةِ فِیهِ فَکَتَبَ لَا بَأْسَ مُطْلَقٌ وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ»؛ من لایحضره الفقیه، ج۱، ص۲۶۳، ح۸۱۰. - ↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۱۴۶.
- ↑ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۴۵۴، ح۱۴۷۹، ج۲، ص۳۳۷، ح۱۳۹۲، ج۴، ص۳۳۱، ح۱۰۳۵؛ ج۵، ص۷۳، ح۲۴۲.
- ↑ الکافی، ج۶، ص۴۲۷، ح۳.
- ↑ ر. ک: رجال النجاشی، ص۲۵۳، ش۶۶۴، طوسی، الفهرست، ص۲۶۵، ش۳۷۹، ترجمه علی بن مهزیار؛
له ثلاثة و ثلاثون کتابا مثل کتب الحسین بن سعید و زیادة، کتاب حروف القرآن، و کتاب الأنبیاء، و کتاب البشارات...، أخبرنا بکتبه و روایاته جماعة عن... عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه؛ طوسی، الفهرست، ص۲۶۵-۲۶۶، ش۳۷۹؛
و صنف الکتب المشهورة، و هی مثل کتب الحسین بن سعید و زیادة: کتاب الوضوء، کتاب الصلاة،... کتاب التفسیر،... و روی کتب علی بن مهزیار أخوه إبراهیم؛ رجال النجاشی، ص۲۵۳ - ۲۵۴، ش۶۶۴. - ↑ ر. ک: تفسیر کنز الدقائق، ج۲، ص۱۴۶، ج۵، ص۴۰۱؛ ج۸، ص۴۷۴.
- ↑ الکافی، ج۱، ص۴۶۳، ح۱، ج۳، ص۴۰۴، ح۳۲.
- ↑ تهذیب الأحکام، ج۲، ص۳۳۷، ح۱۳۹۲.
- ↑ ر. ک: الوجیزة فی الرجال، ص۱۶؛ ملاذ الأخیار، ج۳، ص۲۷۸، ح۱۲۴؛ وسائل الشیعه، ج۳۰، ص۳۰۰؛ الحدائق الناضره، ج۱۴، ص۲۹۷؛ مستدرک الوسائل، الخاتمة، ج۴، ص۲۶، ش۱۲.
- ↑ وحید بهبهانی درباره وکالت از معصوم(ع): و ظاهر توکیلهم حسن حالة الوکلاء و الإعتماد علیهم و جلالتهم بل وثاقتهم الا أن یثبت خلافه و تغییر و تبدیل و خیانة و المغیرون معروفون؛ تعلیقة علی منهج المقال، ص۴۵.
- ↑ و ما کان فیه عن بحر السّقاء فقد رؤیته عن أبی- رضی اللّه عنه- عن سعد بن عبداللّه، عن إبراهیم بن مهزیار، عن أخیه علیّ، عن حمّاد بن عیسی، عن حریز، عن بحر السقّاء و هو بحر بن کثیر؛ من لا یحضره الفقیه، ج۴، ص۴۷۰؛ ر.ک: خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۲۷۸.
- ↑ لم علامت این است که راوی از هیچ یک از معصومان(ع) حدیث نقل نکرده و کش علامت رجال کشی است؛ یعنی در رجال کشی ابراهیم بن مهزیار اهوازی از کسانی که از معصوم(ع) روایت کرده باشد، شمرده نشده است؛ ابن داوود، الرجال، ص۱۹، ش۳۹.
- ↑ تنقیح المقال، ج۱، ص۳۷.
- ↑ کمال الدین، ج۲، ص۴۴۵، ح۱۹. شیخ صدوق بعد از نقل این روایت: «وَ أَلْقَیْتُ هَذَا الْخَبَرَ الْمَأْثُورَ وَ النَّسَبَ الْمَشْهُورَ تَوَخِّیاً لِلزِّیَادَةِ فِی بَصَائِرِ أَهْلِ الْیَقِینِ وَ تَعْرِیفاً لَهُمْ مَا مَنَّ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهِ مِنْ إِنْشَاءِ الذُّرِّیَّةِ الطَّیِّبَةِ وَ التُّرْبَةِ الزَّکِیَّةِ وَ قَصَدْتُ أَدَاءَ الْأَمَانَةِ وَ التَّسْلِیمَ لِمَا اسْتَبَانَ لِیُضَاعِفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ الْمِلَّةَ الْهَادِیَةَ وَ الطَّرِیقَةَ الْمُسْتَقِیمَةَ الْمَرْضِیَّ ةَ قُوَّةَ عَزْمٍ وَ تَأْیِیدَ نِیَّةٍ وَ شِدَّةَ أُزُرٍ وَ اعْتِقَادَ عِصْمَةٍ ﴿وَاللَّهُ یَهْدِی مَنْ یَشَاءُ إِلَی صِرَاطٍ مُسْتَقِیمٍ﴾»؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۵۲؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۴۵ ـ ۴۵۲.
- ↑ إنه من سفراء الصاحب و الأبواب المعروفین الذین لا یختلف الإثنا عشریة فیهم؛ مستدرک الوسائل الخاتمة، ج۴، ص۲۶ به گزارش از ربیع الشیعة، ص۴۱۶؛
أما غیبته الصغری منهما؛ فهی التی کانت فیها سفراؤه موجودین و أبوابه معروفین لا تختلف الإمامیة القائلون بإمامة الحسن بن علی فیهم فمنهم: أبوهاشم داوود بن القاسم الجعفری... و إبراهیم بن مهزیار و محمد بن إبراهیم؛ اعلام الوری، ج۲، ص۲۵۹؛ نیز شرح الکافی، ملاصالح المازندرانی، ج۷، ص۳۴۱؛ وسائل الشیعه، ج۳۰، ص۳۰۰؛ اعلام الوری، ج۲، ص۲۵۹. - ↑ معتمد العروة الوثقی، ج۲، ص۱۳۱؛ موسوعة الامام الخوئی، ج۲۷، ص۱۰۱؛ قاموس الرجال، ج۱، ص۳۱۶، ش۲۲۶؛ معجم رجال الحدیث، ج۱، ص۲۸۰، ش۳۱۸.
- ↑ «... سَمِعْتُ جَدِّی عَلِیَّ بْنَ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ یَقُولُ کُنْتُ نَائِماً فِی مَرْقَدِی إِذْ رَأَیْتُ فِی مَا یَرَی النَّائِمُ قَائِلًا یَقُولُ لِی حُجَّ فَإِنَّکَ تَلْقَی صَاحِبَ زَمَانِکَ...»؛ کمال الدین، ج۲، ص۴۶۵-۴۶۶.
نیز: «... قَالَ: حَدَّثَنَا عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ الْأَهْوَازِیُّ، قَالَ: خَرَجْتُ فِی بَعْضِ السِّنِینَ حَاجّاً إِذْ دَخَلْتُ الْمَدِینَةَ وَ أَقَمْتُ بِهَا أَیَّاماً، أَسْأَلُ وَ أَسْتَبْحِثُ عَنْ صَاحِبِ الزَّمَانِ(ع)...»؛ دلائل الإمامه، ص۵۳۹، ح۵۲۲.
همچنین: «قَالَ: دَخَلْتُ عَلَی عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ بْنِ مَهْزِیَارَ الْأَهْوَازِیِّ فَسَأَلْتُهُ عَنْ آلِ أَبِی مُحَمَّدٍ(ع) فَقَالَ یَا أَخِی لَقَدْ سَأَلْتَ عَنْ أَمْرٍ عَظِیمٍ حَجَجْتُ عِشْرِینَ حِجَّةً کُلًّا أَطْلُبُ بِهِ عِیَانَ الْإِمَامِ فَلَمْ أَجِدْ إِلَی ذَلِکَ سَبِیلًا...»؛ طوسی، الغیبه، ص۲۶۳؛ دلائل الإمامه، ص۵۳۹، ح۵۲۲. - ↑ ر.ک: رجال الکشی، اختیار معرفة الرجال، ص۵۳۱، ش۱۰۱۵؛ الکافی، ج۱، ص۵۱۸، ح۵.
- ↑ رجال النجاشی، ج۱، ص۸۹ و ص۱۶، ش۱۷.
- ↑ جمعی از پژوهشگران، فرهنگنامه مؤلفان اسلامی ج۱، ص۶۷-۶۸.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۱، ص ۵۲۶-۵۳۳.