احمد بن عبدالله هروی جویباری

آشنایی اجمالی

ابوعلی احمد بن عبدالله بن خالد بن موسی بن فارس بن مرداس بن نهیک تمیمی قیسی جویباری معروف به احمد بن عبدالله هروی شیبانی^[۱] از محدثان طبقه ششم، از اهالی روستای جویبار هرات^[۲] و از اصحاب امام رضا(ع) بود و از آن حضرت روایت کرده است^[۳]. احمد افزون بر امام معصوم، از محدثانی همچون محمد بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین^[۴] حدیث آموخته و روایت کرده است. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابوتراب عمرو بن عبدالله بن هارون طوسی خراسانی، محمد بن عیسی بن عبید و جعفر بن محمد بن زیاد فقیه خوری^[۵] می‌باشند.

نام راوی در کتب رجالی قدما ذکر نشده است^[۶]؛ با این حال، برخی چون نسایی، دارقطنی، ابن حبان، ابن عدی و سمعانی وی را محدثی ضعیف، فاسدالمذهب و غیرموثق دانسته و مدعی شده‌اند که او هزاران حدیث ساختگی را به راویان ثقه نسبت داده است^[۷]. ابن حبان نوشته است که وی دجال و دروغگویی است که از راویان موثق احادیثی نقل می‌کند که هرگز بیان نکرده‌اند^[۸]. ابن جوزی نیز مدعی است که وی بیش از ۱۰۰ هزار حدیث جعل کرده^[۹] و احادیث فراوانی در فضیلت اعمال ساخته است^[۱۰]. در کتب شیعه نیز علامه امینی به نقل از دیگران او را کذاب و جاعل خوانده است^[۱۱]؛ با این وجود، شیخ صدوق بیش از ۱۸۰ روایت از وی در متون روایی نقل کرده است^[۱۲]. گویا دلیل برخورد تند رجالیان اهل سنت، مضامین روایات وی بوده است؛ زیرا روایات متعددی درباره فضایل حضرت علی(ع) نقل کرده است^[۱۳]. وی به سال ۲۴۷ق درگذشت^[۱۴].

منابع

پانویس

↑ ر.ک: تفسیر فرات الکوفی، ج۱، ص۴۱۳، ح۵۵۲.
↑ معجم البلدان، ج۲، ص۱۷۶.
↑ ر.ک: عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۴۰، ح۳۹؛ ج۲، ص۲۵، ح۴ - ۱۹۰؛ صحیفة الإمام الرضا(ع)، ص۱۳.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۱۸۶ - ۱۸۷.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۱۸۶ - ۱۸۷؛ الأمالی (صدوق)، ص۲۸۹، ح۹؛ التوحید، ص۲۲، ح۱۷.
↑ مسند الإمام الرضا(ع)، ج۱، ص۵۱۷.
↑ ابن عدی می‌نویسد: "... حدث عن جریر و الفضل بن موسی و غیرهما بأحادیث وضعها علیهم وکان یضع الحدیث لابن کرام علی ما یریده وکان بن کرام یضعها فی کتبه عنه ویسمیه احمد بن عبدالله الشیبانی... ولأحمد بن عبدالله الهروی مما وضعه أحادیث کثیرة لم أخرجها‌ها هنا الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۱، ص۱۷۷، ش۱۷.
ابن حجر نوشته است: "وقال النسائی والدارقطنی کذاب، قلت، الجویباری ممن یضرب المثل بکذبه... وقال البیهقی أما الجویباری فانی أعرفه حق المعرفة بوضع الأحادیث علی رسول الله(ص) فقد وضع علیه أکثر من ألف حدیث، وسمعت الحاکم یقول هو کذاب خبیث ووضع کثیراً فی فضائل الأعمال لا تحل روایة حدیثه بوجه... و قال أبوسعید النقاش لا نعرف أحدا أکثر وضعاً منه" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۳ - ۱۹۴، ش۶۱۲.
سمعانی نوشته است: ... کان دجالاً کذاباً أفاکاً، لا یحتج بحدیثه، حدث عن جریر بن عبد الحمید و الفضل بن موسی السینانی و غیرهما بأحادیث وضعها علیهم، وهو من مشاهیر الوضاعین" الأنساب، ج۳، ص۳۷۳ - ۳۷۵، ش۹۷۰.
↑ "أبوعلی الجویباری من أهل هراة، دجال من الدجاجلة کذاب، یروی عن... و غیرهم من ثقات أصحاب الحدیث، و یضع علیهم ما لم یحدثوا، و قد روی عن هؤلاء الأئمة ألوف حدیث ما حدثوا بشیء منها، کان یضعها علیهم، لا یحل ذکره فی الکتب إلا علی سبیل الجرح فیه، ولو أن أحداث أصحاب الرأی بهذه الناحیة خفی علیهم شأنه، لم أذکره فی هذا الکتاب لشهرته عند أصحاب الحدیث قاطبة بالوضع علی الثقات ما لم یحدثوا" المجروحین، ج۱، ص۱۴۲.
↑ المنتظم، ج۱۲، ص۹۷.
↑ الغدیر، ج۵، ص۲۷۵.
↑ الغدیر، ج۵، ص۲۱۴.
↑ ر.ک: عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۴۰، ح۳۹؛ ج۱، ص۱۲۸؛ ج۲، ص۲۵، ح۴ - ۱۹۰.
↑ عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۳۲، ح۵۳؛ ص۲۵، ح۴؛ ص۴۸-۴۹، ح۱۸۷-۱۸۹؛
↑ واسعی، سید علی رضا و امیری، زینب سادات، مقاله «احمد بن عبدالله جویباری»، دانشنامه امام رضا ص ۷۰۰.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۵۷-۳۶۰.

[1] ر.ک: تفسیر فرات الکوفی، ج۱، ص۴۱۳، ح۵۵۲.

[2] معجم البلدان، ج۲، ص۱۷۶.

[3] ر.ک: عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۴۰، ح۳۹؛ ج۲، ص۲۵، ح۴ - ۱۹۰؛ صحیفة الإمام الرضا(ع)، ص۱۳.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۱۸۶ - ۱۸۷.

[5] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۲، ص۱۸۶ - ۱۸۷؛ الأمالی (صدوق)، ص۲۸۹، ح۹؛ التوحید، ص۲۲، ح۱۷.

[6] مسند الإمام الرضا(ع)، ج۱، ص۵۱۷.

[7] ابن عدی می‌نویسد: "... حدث عن جریر و الفضل بن موسی و غیرهما بأحادیث وضعها علیهم وکان یضع الحدیث لابن کرام علی ما یریده وکان بن کرام یضعها فی کتبه عنه ویسمیه احمد بن عبدالله الشیبانی... ولأحمد بن عبدالله الهروی مما وضعه أحادیث کثیرة لم أخرجها‌ها هنا الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۱، ص۱۷۷، ش۱۷.
ابن حجر نوشته است: "وقال النسائی والدارقطنی کذاب، قلت، الجویباری ممن یضرب المثل بکذبه... وقال البیهقی أما الجویباری فانی أعرفه حق المعرفة بوضع الأحادیث علی رسول الله(ص) فقد وضع علیه أکثر من ألف حدیث، وسمعت الحاکم یقول هو کذاب خبیث ووضع کثیراً فی فضائل الأعمال لا تحل روایة حدیثه بوجه... و قال أبوسعید النقاش لا نعرف أحدا أکثر وضعاً منه" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۳ - ۱۹۴، ش۶۱۲.
سمعانی نوشته است: ... کان دجالاً کذاباً أفاکاً، لا یحتج بحدیثه، حدث عن جریر بن عبد الحمید و الفضل بن موسی السینانی و غیرهما بأحادیث وضعها علیهم، وهو من مشاهیر الوضاعین" الأنساب، ج۳، ص۳۷۳ - ۳۷۵، ش۹۷۰.

[8] "أبوعلی الجویباری من أهل هراة، دجال من الدجاجلة کذاب، یروی عن... و غیرهم من ثقات أصحاب الحدیث، و یضع علیهم ما لم یحدثوا، و قد روی عن هؤلاء الأئمة ألوف حدیث ما حدثوا بشیء منها، کان یضعها علیهم، لا یحل ذکره فی الکتب إلا علی سبیل الجرح فیه، ولو أن أحداث أصحاب الرأی بهذه الناحیة خفی علیهم شأنه، لم أذکره فی هذا الکتاب لشهرته عند أصحاب الحدیث قاطبة بالوضع علی الثقات ما لم یحدثوا" المجروحین، ج۱، ص۱۴۲.

[9] المنتظم، ج۱۲، ص۹۷.

[10] الغدیر، ج۵، ص۲۷۵.

[11] الغدیر، ج۵، ص۲۱۴.

[12] ر.ک: عیون أخبار الرضا(ع)، ج۱، ص۱۴۰، ح۳۹؛ ج۱، ص۱۲۸؛ ج۲، ص۲۵، ح۴ - ۱۹۰.

[13] عیون أخبار الرضا(ع)، ج۲، ص۳۲، ح۵۳؛ ص۲۵، ح۴؛ ص۴۸-۴۹، ح۱۸۷-۱۸۹؛

[14] واسعی، سید علی رضا و امیری، زینب سادات، مقاله «احمد بن عبدالله جویباری»، دانشنامه امام رضا ص ۷۰۰.
ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۵۷-۳۶۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]