احمد بن عبدالله بن سایق

آشنایی اجمالی

احمد بن عبدالله بن سایق که نام کاملش احمد بن عبدالله بن سابور بن منصور^[۱]، «أبوالعباس دقاق»^[۲] است، بغدادی و از محدثان مشهور آن دیار بوده و برای اخذ حدیث به شهرهای گوناگون مسافرت داشته است^[۳]. نام این راوی در منابع رجالی شیعه ذکر نشده و از اصحاب هیچ‌یک از امامان معصوم به شمار نرفته است، اما وی از محدثانی همچون سعید بن یحیی اموی و عبید بن هشام حلبی روایت کرده است^[۴]. وی دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان محمد بن عباس، احمد بن اسحاق قاضی و محمد بن جریر می‌باشند.

نام راوی در کتب رجالی قدمای شیعه ذکر نشده است و با توجه به مضامین برخی روایات وی، عامی بودنش استفاده می‌شود. در منابع اهل سنت به دلیل گستردگی سفرهای علمی‌اش برای اخذ حدیث، از او یاد شده^[۵] و بزرگانی چون دارقطنی و ذهبی^[۶] بر وثاقت وی تأکید کرده‌اند. ذهبی درباره او نوشته است که وی شیخی موثق و محدثی بغدادی بود^[۷] و ابن حجر عسقلانی نیز او را محدثی مشهور خوانده است^[۸]. همچنین خطیب بغدادی نوشته است که از دارقطنی درباره ابوالعباس پرسیدم و او پاسخ داد که وی ثقه است^[۹]. افزون بر این، روایاتی از این راوی در فضایل امیرمؤمنان امام علی(ع) نقل شده است^[۱۰]. نام او در برخی اسناد به صورت مصحف «سایق» یا «سابق» نیز ثبت شده است^[۱۱].

وی در حدود سال ۳۱۳ ق، در سن ۹۰ و چند سالگی درگذشت^[۱۲].^[۱۳]

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲

پانویس

↑ ر.ک: تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۶ - ۶۶۷.
↑ "ما رواه محمد بن العباس، عن أحمد بن عبدالله الدقاق، عن أیوب بن محمد الوراق..."؛ تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۵.
↑ ر.ک: أ. منابع شیعی: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۵۰، ش۱۱۶.
ب. منابع سنی: تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۷، ش۲۲۴۴؛ تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۷۶۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲؛ توضیح المشتبه، ج۵، ص۲۶۶؛ لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۸، ش۶۲۳؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۲۳۹؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۳، ح۱۰۳۲؛ بشارة المصطفی، ص۹۴؛ أحکام القرآن (جصاص)، ج۳، ص۳۷۶؛ الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۱، ص۲۳۴؛ ج۲، ص۴۴؛ ج۵، ص۱۸۸؛ تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۱۳، ش۱۱۱۰.
↑ "رحال"، "کان واسع الرحلة"، "رحل و سمع" و "قدم حلب و سمع بها" العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۲۶۱؛ شذرات الذهب، ص۲۶۶؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸؛ بغیة الطلب، ج۲، ص۸۶۰.
↑ الشیخ الإمام الثقة المحدث؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲.
بغدادی ثقة؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸.
ثقة رحال؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱.
↑ "الشیخ الإمام الثقة المحدث، أبوالعباس، أحمد بن عبدالله بن سابور البغدادی الدقاق. سمع أبابکر بن أبی شیبة، و أبانعیم عبید بن هشام الحلبی، و نصر بن علی الجهضمی، و عدة. حدث عنه: أبوعمر بن حیویه، و القاضی أبوبکر الأبهری، و أبوبکر بن المقرئ، و آخرون" سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲ - ۴۶۳، ش۲۵۲.
↑ ابن حجر عسقلانی می‌نویسد: "محدث مشهور" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۸، ش۶۲۳.
↑ تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۸، ش۲۲۴۴؛ نیز: الشیخ الإمام الثقة المحدث؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲.
ثقة؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸؛
ثقة رحال؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱.
↑ الإستیعاب، ج۳، ص۱۰۹۰؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۲۷۳؛ بشارة المصطفی، ص۹۴-۹۵.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۲۳۹، به نقل از: "ما رواه محمد بن العباس، عن أحمد بن عبدالله الدقاق، عن أیوب بن محمد الوراق..." تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۶ - ۶۶۷.
«... حَدَّثَنَا أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشَّیْبَانِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَابُورَ أَبُو الْعَبَّاسِ الدَّقَّاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَیُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّیُ الْوَزَّانُ...»؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۳، ح۱۰۳۲.
ر.ک: تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۷، ش۲۲۴۴؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲؛ الأنساب، ج۳، ص۱۹۵؛ تاج العروس، ج۶، ص۴۹۲، ذیل ماده «سابور»؛ و...
↑ توفی فی سنة ثلاث عشرة و ثلاث مئة. قلت: عاش نیفا وتسعین سنة؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۳، ش۲۵۲.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۴۵-۳۵۰.

[1] ر.ک: تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۶ - ۶۶۷.

[2] "ما رواه محمد بن العباس، عن أحمد بن عبدالله الدقاق، عن أیوب بن محمد الوراق..."؛ تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۵.

[3] ر.ک: أ. منابع شیعی: مستدرکات علم رجال الحدیث، ج۱، ص۳۵۰، ش۱۱۶.
ب. منابع سنی: تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۷، ش۲۲۴۴؛ تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۷۶۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲؛ توضیح المشتبه، ج۵، ص۲۶۶؛ لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۸، ش۶۲۳؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۲۳۹؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۳، ح۱۰۳۲؛ بشارة المصطفی، ص۹۴؛ أحکام القرآن (جصاص)، ج۳، ص۳۷۶؛ الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۱، ص۲۳۴؛ ج۲، ص۴۴؛ ج۵، ص۱۸۸؛ تاریخ بغداد، ج۳، ص۱۱۳، ش۱۱۱۰.

[5] "رحال"، "کان واسع الرحلة"، "رحل و سمع" و "قدم حلب و سمع بها" العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۲۶۱؛ شذرات الذهب، ص۲۶۶؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸؛ بغیة الطلب، ج۲، ص۸۶۰.

[6] الشیخ الإمام الثقة المحدث؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲.
بغدادی ثقة؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸.
ثقة رحال؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱.

[7] "الشیخ الإمام الثقة المحدث، أبوالعباس، أحمد بن عبدالله بن سابور البغدادی الدقاق. سمع أبابکر بن أبی شیبة، و أبانعیم عبید بن هشام الحلبی، و نصر بن علی الجهضمی، و عدة. حدث عنه: أبوعمر بن حیویه، و القاضی أبوبکر الأبهری، و أبوبکر بن المقرئ، و آخرون" سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲ - ۴۶۳، ش۲۵۲.

[8] ابن حجر عسقلانی می‌نویسد: "محدث مشهور" لسان المیزان، ج۱، ص۱۹۸، ش۶۲۳.

[9] تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۸، ش۲۲۴۴؛ نیز: الشیخ الإمام الثقة المحدث؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲.
ثقة؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۴۴۸؛
ثقة رحال؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۶۱.

[10] الإستیعاب، ج۳، ص۱۰۹۰؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۴۲، ص۲۷۳؛ بشارة المصطفی، ص۹۴-۹۵.

[11] تفسیر کنز الدقائق، ج۱۳، ص۲۳۹، به نقل از: "ما رواه محمد بن العباس، عن أحمد بن عبدالله الدقاق، عن أیوب بن محمد الوراق..." تأویل الآیات الظاهرة، ص۶۶۶ - ۶۶۷.
«... حَدَّثَنَا أَبُو الْمُفَضَّلِ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الشَّیْبَانِیُّ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَابُورَ أَبُو الْعَبَّاسِ الدَّقَّاقُ، قَالَ: حَدَّثَنَا أَیُّوبُ بْنُ مُحَمَّدٍ الرَّقِّیُ الْوَزَّانُ...»؛ طوسی، الأمالی، ص۴۷۳، ح۱۰۳۲.
ر.ک: تاریخ بغداد، ج۴، ص۴۴۷، ش۲۲۴۴؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۲، ش۲۵۲؛ الأنساب، ج۳، ص۱۹۵؛ تاج العروس، ج۶، ص۴۹۲، ذیل ماده «سابور»؛ و...

[12] توفی فی سنة ثلاث عشرة و ثلاث مئة. قلت: عاش نیفا وتسعین سنة؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۴۶۳، ش۲۵۲.

[13] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۲، ص۳۴۵-۳۵۰.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]