ام اسحاق بنت طلحه تیمی

آشنایی اجمالی

ام‌الحق^[۱] یا ام‌اسحاق دختر طلحة بن عبیدالله بن عثمان بن عمرو بن کعب بن سعد بن تیم بن مره^[۲] است. مادر ام‌اسحاق جرباء بنت قسامه از قبیله طی و یمنی^[۳] و محب امیرمؤمنان(ع) بود^[۴] که در زیبایی شهرت داشت^[۵]. ام‌اسحاق پیش از امام حسن(ع) همسر مردی به نام داوود بود^[۶]. درباره چگونگی و زمان ازدواج وی با امام مجتبی(ع) چنین آمده که معاویه در دمشق به اسحاق بن طلحه، برادر این زن، پیشنهاد کرده بود خواهرش را به عقد یزید درآورد؛ ولی اسحاق با رسیدن به مدینه زمینه ازدواج خواهرش با امام مجتبی(ع) را فراهم کرد. این امر پس از ترک خلافت و بازگشت امام به مدینه بود^[۷].

به نقلی، ام‌اسحاق زنی تندخو بود^[۸]؛ اما امام از او رضایت داشت؛ از این‌رو به وقت شهادت به برادرش امام حسین(ع) توصیه کرد با او ازدواج کند تا در خاندان آنان بماند^[۹] و تربیت فرزندان امام مجتبی(ع) در نظارت ایشان باشد. ام‌اسحاق در خانه امام حسن(ع) فرزندانی به نام حسین اُثرُم^[۱۰]، طلحه^[۱۱] و فاطمه داشت^[۱۲]. رضایت امام مجتبی(ع) از این خانم و توصیه او به برادرش مبنی بر ازدواج با وی از ایمان، محبت به خاندان پیامبر(ص) و شایستگی این زن حکایت می‌‌کند؛ چنان‌که از یمنی بودن و محب امیرمؤمنان(ع) بودن مادر او نیز همین مطلب برمی‌‌آید^[۱۳].

ام‌اسحاق دختر طلحة بن عبیدالله بن عثمان تیمی از اصحاب مشهور پیامبر اکرم(ص) است. مادرش جریاء، دختر قسامة بن حنظله از قبیله طی بود^[۱۴]. معاویه از ام‌اسحاق برای پسرش یزید خواستگاری کرد اما او نپذیرفت و با امام حسن(ع) ازدواج کرد^[۱۵]. ثمره این ازدواج پسری به نام طلحه و دختری به نام فاطمه مکنی به ام عبدالله بود که با پسرعمویش امام سجاد(ع) ازدواج کرد و صاحب فرزندی به نام امام محمد باقر(ع) شد^[۱۶]. امام حسن(ع) پیش از شهادت به برادرش امام حسین(ع) سفارش کرد که با این بانوی بزرگوار ازدواج کند. حاصل این ازدواج دختری به نام فاطمه بود که با پسرعمویش حسن بن حسن (حسن مثنی) ازدواج کرد.

ام‌اسحاق بعد از شهادت امام حسین(ع) نیز با عبدالله بن عبدالرحمان، نوه ابوبکر ازدواج کرد و در خانه او درگذشت^[۱۷].^[۱۸]

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

↑ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰.
↑ طلحة بن عبیدالله تیمی صحابی معروف پیامبر(ص) است که با همدستی زبیر بن عوام جنگ جمل را به راه انداخت و در آن به قتل رسید (ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴-۲۲۵).
↑ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الأشراف، ج۳، ص۳۰؛ ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۱۳۸.
↑ ابن‌حجر عسقلانی، الاصابه، ج۸، ص۶۳؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۱۶۱.
↑ ر.ک: علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۶۶.
↑ ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۴۲ (... أُمُّ إِسْحَاقَ بِنْتُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، خَلَفَ عَلَيْهَا الْحُسَيْنُ بَعْدَ الْحَسَنِ؛ وَ دَاوُدُ).
↑ مصعب بن عبدالله زبیری، نسب قریش، ص۲۸۲.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الأغانی، ج۱۱، ص۱۲۰.
↑ جواد شبّر، ادب الطف او شعراء الحسین(ع)، ج۱، ص۴۷.
↑ به گفته ابن‌قتیبه (المعارف، ص۲۱۲)، مادر حسین اثرم ام‌ولد بود.
↑ ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۲؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۲۰.
↑ محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ج۴، ص۲۹.
↑ مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۱۰۹.
↑ الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ ج۸، ص۴۷۱؛ کتاب نسب قریش ص۲۸۲؛ المعارف، ص۲۰۰، ۲۱۳؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۱۶، ۴۷۸؛ مقاتل الطالبیین، ص۱۶۶؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۵.
↑ ر.ک: کتاب نسب قریش، ص۵۷؛ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۲؛ المعارف، ص۲۳۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۸، ص۲۳۰.
↑ الارشاد، ج۲، ص۲۰.
↑ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۲؛ المحبر، ص۶۶؛ الاغانی، ج۲۱، ص۱۱۴؛ مقاتل الطالبیین، ص۵۱؛ المعارف، ص۲۱۳.
↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۴۴.

[1] احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الاشراف، ج۳، ص۲۰.

[2] طلحة بن عبیدالله تیمی صحابی معروف پیامبر(ص) است که با همدستی زبیر بن عوام جنگ جمل را به راه انداخت و در آن به قتل رسید (ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴-۲۲۵).

[3] ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ احمد بن یحیی بلاذری، جمل من انساب الأشراف، ج۳، ص۳۰؛ ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۱۳۸.

[4] ابن‌حجر عسقلانی، الاصابه، ج۸، ص۶۳؛ ابن‌سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۱۶۱.

[5] ر.ک: علی بن حسین ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ص۱۶۶.

[6] ابن‌حزم اندلسی، جمهرة أنساب العرب، ص۴۲ (... أُمُّ إِسْحَاقَ بِنْتُ طَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ، خَلَفَ عَلَيْهَا الْحُسَيْنُ بَعْدَ الْحَسَنِ؛ وَ دَاوُدُ).

[7] مصعب بن عبدالله زبیری، نسب قریش، ص۲۸۲.

[8] ابوالفرج اصفهانی، الأغانی، ج۱۱، ص۱۲۰.

[9] جواد شبّر، ادب الطف او شعراء الحسین(ع)، ج۱، ص۴۷.

[10] به گفته ابن‌قتیبه (المعارف، ص۲۱۲)، مادر حسین اثرم ام‌ولد بود.

[11] ابن‌قتیبه، المعارف، ص۲۱۲؛ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج‌البلاغه، ج۱۶، ص۲۰.

[12] محمد بن محمد مفید، الارشاد، ج۲، ص۲۰؛ ابن شهرآشوب، مناقب آل ابی‌طالب(ع)، ج۴، ص۲۹.

[13] مقدسی، یدالله، سیره همسرداری امامان معصوم، ص ۱۰۹.

[14] الطبقات الکبری، ج۳، ص۲۱۴؛ ج۸، ص۴۷۱؛ کتاب نسب قریش ص۲۸۲؛ المعارف، ص۲۰۰، ۲۱۳؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۱، ص۴۱۶، ۴۷۸؛ مقاتل الطالبیین، ص۱۶۶؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۷۰، ص۱۵.

[15] ر.ک: کتاب نسب قریش، ص۵۷؛ الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۲؛ المعارف، ص۲۳۳؛ تاریخ مدینة دمشق، ج۸، ص۲۳۰.

[16] الارشاد، ج۲، ص۲۰.

[17] الطبقات الکبری، ج۶، ص۳۹۲؛ المحبر، ص۶۶؛ الاغانی، ج۲۱، ص۱۱۴؛ مقاتل الطالبیین، ص۵۱؛ المعارف، ص۲۱۳.

[18] محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۴۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]