بحث:توحید در اطاعت در قرآن
توحید در اطاعت
انسانها در برابر یکدیگر برابر و از حقوق واحدی برخوردار بوده و کسی بر دیگری سلطه و برتری ندارد و از این رو نمیتوان حقوق طبیعی اشخاص را سلب یا تحدید کرد. از اینجا روشن میشود که هیچ وجه و مبنایی عقلی وجود ندارد که شخص از فرد دیگری به صورت ابتدایی تبعیت و اطاعت نماید، مگر اینکه یک حق و تکلیفی با عنوان عارضی تحقق یابد که توجیهگر لزوم اطاعت باشد. اما این مسئله در مقایسه انسان با خداوند فرق میکند، از آنجا که خداوند آفریدگار و هستیبخش انسان و همچنین دارای وصف حکمت و خیرخواهی نسبت به کل مخلوقات و نیز دارای علم و آگاهی مطلق از نیازها و راهکارهای سعادت انسان است، اطاعت و تبعیت مطلق از خداوند برای انسان واجب و ضرورت دارد. از اینجا روشن میشود که به دلیل نبود این مبنا در غیر خداوند وجوب اطاعت تنها در خداوند منحصر شده است. از این وجوب و انحصار به «توحید در اطاعت» تعبیر میشود و مورد تأکید قرآن کریم قرار گرفته است.
﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَاسْمَعُوا وَأَطِيعُوا﴾[۱]. ﴿فَاتَّقُوا اللَّهَ وَأَطِيعُونِ﴾[۲]. نکته گفتنی اینکه توحید در اطاعت با وجوب اطاعت پیامبران و همچنین امامان منافاتی ندارد؛ چون اطاعت آنان با امر خود خداوند انجام میشود و به تعبیری آنچه با توحید اطاعت ناسازگار است، اطاعت غیر خداوند به صورت همرتبه قرار دادن آن با خداوند است نه اطاعت طولی؛ لذا قرآن کریم به صورت مکرر اطاعت از پیامبر(ص) را در ردیف اطاعت خداوند بیان کرده است. ﴿قُلْ أَطِيعُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ الْكَافِرِينَ﴾[۳]. ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾[۴].[۵]
پانویس
- ↑ «هر چه میتوانید از خداوند پروا کنید و سخن نیوش باشید و فرمان برید» سوره تغابن، آیه ۱۶.
- ↑ «پس از خداوند پروا و از من فرمانبرداری کنید!» سوره شعراء، آیه ۱۰۸، ۱۲۶، ۱۴۴، ۱۶۳ و ۱۷۹؛ سوره آل عمران، آیه ۵۰؛ سوره زخرف، آیه ۶۳.
- ↑ «بگو از خداوند و پیامبر فرمان برید و اگر پشت کردند (بدانند که) بیگمان خداوند کافران را دوست نمیدارد» سوره آل عمران، آیه ۳۲.
- ↑ «ای مؤمنان، از خداوند فرمان برید و از پیامبر و زمامدارانی که از شمایند فرمانبرداری کنید» سوره نساء، آیه ۵۹.
- ↑ قدردان قراملکی، محمد حسن، قرآن و علم کلام، ص ۳۰۹