بحث:حصین بن حارث بن مطلب در تاریخ اسلامی
مقدمه
او از اصحاب فداکار پیامبر گرامی اسلام (ص) بود و در جنگ بدر به همراه دو برادرش «عبیده» و «طفيل» آن حضرت را یاری کرد. و به نقل ابن عباس آیه شریفه ﴿فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ﴾[۱]. در شأن علی بن ابیطالب و حمزه و جعفر و حصین بن حارث و دو برادرش نازل شده است[۲].
البته بنابر قول صحیحتر وی از اصحاب امیرالمؤمنین(ع) بود و در صفین آن حضرت را یاری کرد[۳]. البته در بعضی اقوال آمده که وی به سال ۳۰ یا ۳۳ هجری از دنیا رفت. بنابراین قول، او قبل از آنکه امیرالمؤمنین علی (ع) به خلافت برسد و در اواخر خلافت عثمان از دنیا رفته است. اما همان گونه که در بالا آمد قول اصح این است که وی از اصحاب امیرالمؤمنین بوده و زمان خلافت حضرت علی را درک کرده است[۴].
مقدمه
حصین بن حارث بن مطلب از فرزندان شهیر حارث بن مطلب عبدمناف بود. از مادر او نیز با نام سخیله بنت خزاعی ثقفیه یاد شده است[۵]. حصین در کنار برادرانش: «عبیده» و «طفیل» و همراه با پسر عمویش مسطح بن اثاثة بن عباد بن مطلب به مدینه هجرت کرد[۶]. رسول خدا(ص) بین او و رافع بن عنجده[۷] و به نقلی بین او و عبدالله بن جبیر برادر خوات بن جبیر[۸] پیمان برادری برقرار کرد. او که در بدر و بقیه جنگهای عهد حضرت رسول(ص) شرکت داشت[۹]، سرانجام در سال ۳۲ هجری، چند ماه بعد از مرگ برادرش طفیل بن مطلب، جان به جانآفرین تسلیم کرد[۱۰].
منابع، فرزندانی را برای او برشمردند که از جمله آنان میتوان از: «عبدالله» از اصحاب پیامبر(ص)[۱۱] و از شعرای قرشی[۱۲] یاد کرد. ضمن اینکه منابع، در شمار دختران او به نامهای «خدیجه بنت حصین»[۱۳]ـ از صحابیات مهاجر[۱۴] و از بیعتکنندگان با رسول خدا(ص)[۱۵]ـ «هند بنت حصین»[۱۶] ـ از صحابیات و بیعتکنندگان با رسول خدا(ص) ـ اشاره کردهاند[۱۷].
آشنایی اجمالی
وی از خاندان بنو مطلب و برادر «عبیده» و «طفیل» بود که همراه آنان از مکه به مدینه هجرت کرده و همگی نزد عبدالله بن سلمه عجلانی رفتند[۱۸]. مادرش، سخیله دختر خزاعی بن حارث، از ثقیف بود[۱۹]. رسول خدا(ص) پس از هجرت وی و برادرانش، زمینی را در حد فاصل بقیع زبیر و بنیمازن - تیرهای از قبیله بنیتمیم - به آنان اقطاع داد[۲۰]. در رخداد مؤاخات، رسول خدا(ص) میان حصین و رافع بن عنجده[۲۱] یا میان او و [۲۲] عبدالله بن جبیر اوسی پیمان برادری برقرار کرد[۲۳]. وی همراه برادرانش، عبیده و طفیل، در غزوه بدر حضور یافت[۲۴] و بنا بر نقلی در این غزوه در قتل اوس بن مُعیر بن لوذان جُمحی، از قریش، شرکت داشت[۲۵]. وی در همه غزوات رسول خدا(ص) شرکت کرد[۲۶]. زینب بنت خزیمه هلالیه که به او «امالمساکین» میگفتند، همسر حصین بود که پس از او رسول خدا(ص) با او ازدواج کرد و در سال سوم هجری درگذشت[۲۷].
بر اساس نقل برخی منابع، عبدالغني بن سعيد ثقفی در تفسیرش از ابن عباس آورده است که آیه ﴿إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ﴾[۲۸]درباره حصين بن حارث نازل شده است[۲۹] نیز وی را از جمله کسانی دانستهاند که آیه ﴿فَمَنْ كَانَ يَرْجُو لِقَاءَ رَبِّهِ فَلْيَعْمَلْ عَمَلًا صَالِحًا وَلَا يُشْرِكْ بِعِبَادَةِ رَبِّهِ أَحَدًا﴾[۳۰] درباره آنان نازل شد[۳۱]. گفتهاند رسول خدا(ص) از غنایم خیبر ۱۰۰ وَسْق (بار) به او و دختران عمویش، عبیده، بخشید[۳۲]. طبرانی[۳۳]، از طریق عبیدالله بن ابی رافع نقل کرده است که وی در همه جنگهای امام علی(ع) همراه ایشان بود[۳۴]. اما ابن حجر[۳۵] به نقل از طبرانی تنها به شرکت وی در نبرد صفین اشاره کرده که به احتمال اشتباه است. ضمن آنکه اگر درگذشت وی (چنانکه خواهد آمد) به سال ۳۳ق باشد وی نمیتوانسته در هیچ یک از نبردهای امام علی(ع) حضور یابد. افزون بر این، ابن حجر[۳۶]، اسناد به عبیدالله را ضعیف میداند. درگذشت وی را به اختلاف، سالهای ۳۰ق[۳۷]، ۳۱ق[۳۸]، ۳۲ق[۳۹] و ۳۳ق[۴۰] دانستهاند. به گفته ابن حجر[۴۱]، حصین بن حارث پسری داشته که مرزبانی در معجم الشعراء از او یاد کرده است. برخی منابع نام پسرش را عبدالله آوردهاند[۴۲].[۴۳]
پانویس
- ↑ «هر کس به لقای پروردگارش امید دارد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.
- ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۲۴ و الاصابه، ج۲، ص۸۴.
- ↑ اسد الغابه، ج۲، ص۲۴ و الاصابه، ج۲، ص۸۴.
- ↑ ناظمزاده، سید اصغر، اصحاب امام علی ج۱، ص۴۴۷-۴۴۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ ابن هشام، السیرة النبویه، ج۱، ص۴۷۸؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۷؛ ابن عبد البر، الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۳، ص۱۰۲۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ ابن حبیب بغدادی، المحبر، ص۷۲؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۹۵؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ مصعب زبیری، نسب قریش، ص۹۵؛ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۸۸.
- ↑ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۴، ص۵۴.
- ↑ ابن کلبی، جمهرة النسب، ص۶۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۸؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۸۲؛ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۱۴؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۹۹. نیز ر.ک: تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۹، ص۲۸۲.
- ↑ ابن حبان، الثقات، ج۳، ص۱۱۴.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۸۲؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۹۹.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۸۲؛ ابن حجر عسقلانی، الاصابه فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۳۴۴. نیز ر.ک: تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، ج۹، ص۲۸۲.
- ↑ حسینی ایمنی، سید علی اکبر، مکاتبه اختصاصی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۸۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۳، ص۱۴۱.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۳۸؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۸۹.
- ↑ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۸۹.
- ↑ ابن حبیب بغدادی، المحبّر، ص۷۲؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ به خطا، عبد؛ ر.ک: ابن جوزی، المنتظم، ج۳، ص۷۲.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ واقدی، المغازي، ج۱، ص۱۵۳؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۸۹.
- ↑ ابن هشام، السيرة النبويه، ج۱، ص۷۱۳.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، أنساب الأشراف، ج۹، ص۳۹۰؛ طبری، ذیل، ج۱۱، ص۵۰۴.
- ↑ بیهقی، دلائل النبوه، ج۳، ص۱۵۹؛ مقدسی، البدء والتاريخ، ج۵، ص۱۲.
- ↑ «کسانی که کتاب خداوند را میخوانند و نماز را برپا میدارند و از آنچه روزیشان کردهایم پنهان و آشکار میبخشند، به داد و ستدی امید بستهاند که هرگز زیان ندارد» سوره فاطر، آیه ۲۹.
- ↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴؛ سیوطی، الدرالمنثور، ج۵، ص۲۵۱.
- ↑ «بگو: جز این نیست که من هم بشری چون شمایم (جز اینکه) به من وحی میشود که خدای شما خدایی یگانه است؛ پس هر کس به لقای پروردگارش امید دارد باید کاری شایسته کند و در پرستش پروردگارش هیچ کس را شریک نسازد» سوره کهف، آیه ۱۱۰.
- ↑ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۳۲؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
- ↑ ر.ک: ابن هشام، السيرة النبويه، ج۲، ص۳۵۱؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۷، ص۴۰۳.
- ↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۳۰.
- ↑ نیز ر.ک: ابو نعيم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۸۳۵؛ ابن اثیر، اسد الغابة، ج۲، ص۳۲؛ ذهبی، تجريد أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۳۱.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
- ↑ ابن حبان، كتاب الثقات، ج۳، ص۸۸؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۱، ص۴۰۸.
- ↑ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۳۱۰.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۸۹.
- ↑ ابن حبان، كتاب الثقات، ج۳، ص۲۰۳؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۷۴.
- ↑ ر.ک: ابن سعد، اسدالغابه، ج۳، ص۳۹؛ بلاذری، انساب الاشراف، ج۹، ص۳۹۰.
- ↑ خانجانی، قاسم، مقاله «حصین بن حارث بن عبدالمطلب»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۸۰-۸۱.