بحث:قضا و قدر در معارف و سیره علوی

قضا و قدر الهی

«قدر» در روایات اهل‌بیت(ع) به معنای تقدیر و اندازه‌گیری چیز از جهت طول و عرض است و «قضا» به معنای احکام و ایجاد چیزی در عالم خارج. درباره ارتباط قدر و اعمال بندگان، گفته‌اند رابطه قدر با عمل مانند رابطه روح با بدن است. بدن بی‌روح حرکت نمی‌کند و چیزی را نمی‌بیند و آنگاه که با یکدیگر همراه می‌شوند، نیرومند و سالم و نیکویند. قدر و عمل نیز چنین‌اند. اگر قدر با عمل همراه نشود، خالق از مخلوق بازشناخته نمی‌گردد و عمل بی‌قدر به امضا نمی‌رسد و به انجام راه نمی‌یابد. در قدر یاری خداوند بر بندگان صالح تحقق می‌یابد. از روایات برمی‌آید که هیچ عملی از هیچ کس پدید نمی‌آید، جز اینکه تقدیر الهی با آن همراه است و اگر تقدیر نباشد، عمل ناقص می‌ماند و به اتمام نمی‌رسد. بدیهی است که تعلق تقدیر الهی بر کارهای بندگان موجب نمی‌شود که آنان در کارها مضطر و مجبور باشند، بلکه تقدیر الهی بدین معنا است که نظام امور در اختیار خالق متعال است و آدمیان در قلمرو تقدیر الهی آزاد و مختارند و خداوند متعال با علم سابق خویش بر طبق اختیار بندگان، امکان انجام کار را با اندازه‌ای که به مصلحت و حکمت جهان تکلیف و امتحان سازگار باشد، فراهم می‌کند و لطف و احسانش در تقدیر بندگان صالح هویدا می‌گردد. امیرمؤمنان(ع) به مردی که از قدر و قضای الهی درباره جنگ با اهل شام می‌پرسد، می‌فرماید: «سوگند به خدا، هیچ بلند و پستی را نپیمودید جز اینکه قضا و قدر الهی با شما همراه بود». مرد می‌گوید: «پس هر چه رنج بردیم، همه به حساب خدا است». حضرت فرمود: «آرام باش مرد! گویی می‌پنداری قضای الهی حتمی و قدرش الزامی است. اگر چنین باشد، ثواب و عقاب و امر و نهی و تحذیر باطل می‌شود و وعد و وعیدی بر جای نمی‌ماند.... ای مرد، تکلیف الهی همراه اختیار عبد است و نهی خدا برای تحذیر و پرهیز است».