خالد بن طفیل بن مدرک غفاری
خالد بن طفيل بن مدرک غفاری از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: خالد بن طفيل بن مدرک غفاری در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
خالد از تیره بنوغفار از قبیله کنانه است[۱]. هر چند ابن قانع[۲] به اشتباه او را نواده مدرک بن حارث و از تیره بنوغامد از قبیله ازد[۳] دانسته است. خالد تابعی بوده و بیشتر صحابهنگاران، خالد را در شمار صحابه نیاوردهاند[۴]. در این میان، تنها ابونعیم[۵] نام او را در شمار صحابه آورده و بیهیچ سخنی، حدیث او را به نقل از جدش مدرک غفاری آورده است. در این میان اشتباهی را نیز ابن منده[۶] مرتکب شده است؛ مطابق نقل ابن حجر[۷] او به گمان آنکه ابن منیع[۸] نام خالد را در شمار صحابه آورده است، به رد سخن وی پرداخته است، اما ابن حجر میگوید: «من در کتاب ابن منیع ندیدم که او، خالد را در شمار صحابه آورده باشد، بلکه او حدیث خالد را در شرح حال جدش مدرک غفاری آورده است».
در حقیقت آنچه سبب شده ابونعیم و ابن منده به اشتباه افتند، دو حدیثی است که او از جدش مدرک غفاری نقل کرده است. بر پایه این دو حدیث، خالد میگوید: رسول خدا(ص) جدم مدرک را، به مکه فرستاد تا دخترش را بیاورد؛ و در حدیث دوم - با همین سند - به نقل از مدرک گوید: پیامبر(ص) هنگامی که سجده و رکوع میرفت، این دعا را میخواند: «خدایا! من از خشمت به رضایت، و از مجازاتت به بخششت، و از خودت به خودت پناه میبرم...»[۹]. روشن است که در هیچ یک از این دو حدیث، تصریح و یا حتی اشارهای به صحابی بودن خالد وجود ندارد. البته ابن حجر در نتیجهگیری از این دو حدیث، دچار تناقض شده است؛ او ابتدا در بخش اول الاصابه نام خالد را در شمار صحابه آورده و میگوید: «هر چند در این احادیث، تصریح به صحابی بودن خالد نشده، اما میتوان احتمال صحابی بودن او را داد»[۱۰]؛ با این حال، او دوباره نام خالد را در بخش چهارم الاصابه (توهمات) آورده و پس از تکرار مطالبی که در بخش اول آورده بود، میگوید: «از نقل این احادیث نمیتوان صحابی بودن خالد را اثبات کرد و او قطعاً صحابی نیست»[۱۱]. روشن است که باید سخن دوم ابن حجر را پذیرفت و خالد را نه صحابی، بلکه تابعی دانست؛ زیرا افزون بر مطالب بالا، با توجه به نقل روایات خالد، از سوی کثیر بن زید اسلمی که از هیچ یک از صحابه روایت نداشته و در طبقه «تابعین تابعین» بوده و در اواخر حکومت منصور عباسی در حدود سال ۱۵۸هجری فوت کرده[۱۲]، خالد را باید در شمار تابعین دانست.[۱۳]
جستارهای وابسته
- بنیکنانه (قبیله)
منابع
پانویس
- ↑ ابن اثیر، اللباب، ج۲، ص۳۸۷.
- ↑ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۳، ص۹۳.
- ↑ سمعانی، انساب، ج۴، ص۲۷۸.
- ↑ بنگرید: بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۱۵۷؛ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۶، ص۲۵۷؛ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۵۱.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۹۵۶.
- ↑ ابوعبدالله محمد بن اسحاق اصفهانی م۳۹۵ و مؤلف اسماء الصحابه.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۴ و ص۳۱۳.
- ↑ ابوالقاسم عبدالله بن محمد بغوی م ۳۱۷ و مؤلف معجم الصحابه.
- ↑ ابن ابیعاصم، الآحاد والمثانی، ج۲، ص۲۵۳؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۹۵۶؛ ابن اثیر، ایدالغابه، ج۲، ص۱۲۸.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۴.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۱۳.
- ↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۴، ص۱۱۶.
- ↑ قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن طفيل بن مدرک غفاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۰-۱۹۱.