خالد بن عبدالله بن حرمله مدلجی

آشنایی اجمالی

خالد فرزند عبدالله^[۱] بن حرمله، از تیره بنی مدلج بن مره از قبیلهٔ کنانه است^[۲]. پدرش عبدالله^[۳]، و جدش، حرمله^[۴] در شمار صحابه‌اند^[۵]، ولی نام برادر او، صخر^[۶]، به اشتباه در شمار صحابه آمده است^[۷].

در صحابی بودن خالد اختلاف شده است؛ ابن ابی‌عاصم^[۸] او را در شمار صحابه آورده است؛ مستند او حدیثی از خالد است که می‌گوید: در ناحیه عُسفان^[۹] دیدم (رَأَیْتُ) که مردی از پیامبر(ص) پرسید: آیا نزد شما از زنان بنی مدلج و شتران زیبای آنها چیزی وجود دارد؟ در میان افرادی که در جمع بودند، مردی بود که از برافروخته شدن چهره‌اش، معلوم بود از بنی‌مدلج است. رسول خدا(ص)، متوجه رفتار آن مرد شدند و فرمود: بهترین شما کسی است که از قوم خود حمایت کند، تا آن هنگامی که از آنان گناهی سر نزده باشد.

ابن حجر^[۱۰] نیز هر چند به استناد این حدیث نام او را در قسم اول کتابش (صحابه) آورده است؛ ولی می‌گوید: ابن منده^[۱۱] و عسکری^[۱۲] تصریح به صحابی نبودن خالد کرده‌اند؛ با این حال، نام او را در بخش چهارم کتاب الاصابه (توهمات)، نیاورده است! به خصوص که خود او در تقریب التهذیب^[۱۳] روایات خالد را مرسل دانسته و گفته است: هر کسی او را در شمار صحابه آورده، اشتباه کرده است. در این میان ابن حبان^[۱۴] و ابن ابی‌حاتم^[۱۵] وی را در شمار تابعین آورده‌اند و بخاری^[۱۶] و ذهبی^[۱۷] نیز تصریح کرده‌اند، که او صحابی نبوده و روایت او از پیامبر(ص) مرسل است. ابن عراقی^[۱۸] نیز او را در شمار راویان مراسیل آورده است. دیگر صحابه‌نگاران^[۱۹] نیز بدون ترجیح صحابی یا تابعی بودن وی، گفته‌اند: که در صحابی بودن وی اختلاف است.

در مقام جمع میان این اختلافات، بدون شک، خالد را باید تابعی دانست؛ زیرا روایت مورد استناد ابن ابی‌عاصم، در منابع حدیثی دیگر^[۲۰]، به جای عبارت «رَأَیْتُ رسول الله بِعُسفان»، «وَقَفَ...» آمده است، یعنی: «هنگامی که پیامبر(ص) در سرزمین عسفان بود»؛ که نشان از مرسل بودن روایت دارد. این احتمال هنگامی تقویت می‌شود که بدانیم، حدیث مزبور را بیهقی^[۲۱]، مُطین^[۲۲] در کتاب الوحدان و حسن بن سفیان در مسندش^[۲۳] از خالد به نقل از پدرش، روایت کرده‌اند.

همچنین با توجه به روایت بی‌واسطه ابن اسحاق از خالد^[۲۴] و تولد ابن اسحاق در سال هشتاد^[۲۵]، خالد حداقل تا سال صدم هجری زنده بوده؛ و این با تابعی بودن او سازگارتر است تا صحابی بودنش. به خصوص که نام او جزء صحابه‌ای که عمر زیادی یافتند^[۲۶] نیامده است.

خالد به جز حدیثی که در ابتدای مدخل بدان اشاره شد، سه روایت نقل کرده است: دعای پیامبر(ص) در حق بنوغفار و بنواسلم به نقل از حارث بن خفاف غفاری^[۲۷]، پیش‌بینی پیامبر(ص) درباره نبرد مسلمانان با قوم یأجوج و مأجوج با اوصافی قابل تطبیق با قوم مغول: چهره‌هایی عریض و چشمانی ریز که از کشته‌ها، پشته می‌سازند، به نقل از خاله‌اش که به نام او اشاره نکرده^[۲۸]، و حدیثی اخلاقی درباره اینکه خداوند اعمال انسان را در هر جا که باشد، محاسبه می‌کند از جدش، حرمله^[۲۹]. محمد بن ابی‌یحیی اسلمی و محمد بن عمرو بن علقمه راویان روایات خالد هستند^[۳۰].^[۳۱]

جستارهای وابسته

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالله بن حرمله مدلجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ تصحیف شده به عبیدالله، ر.ک: هیثمی، مجمع الزوائد، ج۸، ص۱۱۰.
↑ ابن عبدالبر، الانباه، ص۵۲؛ ابن اثیر، اللباب، ج۲، ص۳۱۱.
↑ ابن اثیر، اسد الغابه، ج۳، ص۲۱۵.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۷.
↑ ر.ک: مدخل‌های مربوط.
↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۹۶.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۳۷۶.
↑ ابن أبی عاصم، الأحاد والمثانی، ج۲، ص۲۷۷.
↑ واقع در ۳۶مایلی راه مکه به مدینه، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۲۲.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷.
↑ ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۱۳۰.
↑ ر.ک: مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۹.
↑ ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۲۵۹.
↑ ابن حبان، کتاب الثقات، ج۶، ص۲۵۷.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۳۳۹.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۶۷.
↑ ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۵۱.
↑ ابن عراقی، تحفة التحصیل، ج۱، ص۹۰.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۴۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۵۵؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ج۱، ص۱۸۵.
↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۹۸؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۸، ص۱۱۰؛ متقی هندی، کنزالعمال، ج۱۴، ص۸۸.
↑ بیهقی، شعب الایمان، ج۶، ص۲۲۸.
↑ محمد بن عبدالله حضرمی، م۲۹۷.
↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۶ و ج۴، ص۵۳.
↑ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷.
↑ ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۷، ص۳۴.
↑ ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۳۴۱.
↑ مسلم، صحیح، ج۲، ص۱۳۷؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷؛ بیهقی، السنن، ج۲، ص۲۰۸.
↑ احمد بن حنبل، مسند، ج۵، ص۲۷۱؛ ابن ابی عاصم، الأحاد والمثانی، ج۶، ص۱۹۰؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص۱۰۵.
↑ بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۶۷؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۸.
↑ مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۹۶.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالله بن حرمله مدلجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۴-۱۹۵.

[1] تصحیف شده به عبیدالله، ر.ک: هیثمی، مجمع الزوائد، ج۸، ص۱۱۰.

[2] ابن عبدالبر، الانباه، ص۵۲؛ ابن اثیر، اللباب، ج۲، ص۳۱۱.

[3] ابن اثیر، اسد الغابه، ج۳، ص۲۱۵.

[4] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۷.

[5] ر.ک: مدخل‌های مربوط.

[6] مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۹۶.

[7] ابن حجر، الاصابه، ج۳، ص۳۷۶.

[8] ابن أبی عاصم، الأحاد والمثانی، ج۲، ص۲۷۷.

[9] واقع در ۳۶مایلی راه مکه به مدینه، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۴، ص۱۲۲.

[10] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۷.

[11] ر.ک: ابن اثیر، اسد الغابه، ج۲، ص۱۳۰.

[12] ر.ک: مغلطای، الإنابة، ج۱، ص۱۹۹.

[13] ابن حجر، تقریب التهذیب، ج۱، ص۲۵۹.

[14] ابن حبان، کتاب الثقات، ج۶، ص۲۵۷.

[15] ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۳۳۹.

[16] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۶۷.

[17] ذهبی، تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۱۵۱.

[18] ابن عراقی، تحفة التحصیل، ج۱، ص۹۰.

[19] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۲۴۳؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۵۵؛ ابن جوزی، تلقیح فهوم اهل الأثر، ج۱، ص۱۸۵.

[20] طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۱۹۸؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۸، ص۱۱۰؛ متقی هندی، کنزالعمال، ج۱۴، ص۸۸.

[21] بیهقی، شعب الایمان، ج۶، ص۲۲۸.

[22] محمد بن عبدالله حضرمی، م۲۹۷.

[23] ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۶ و ج۴، ص۵۳.

[24] احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷.

[25] ذهبی، سیر أعلام النبلاء، ج۷، ص۳۴.

[26] ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۳۴۱.

[27] مسلم، صحیح، ج۲، ص۱۳۷؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۵۷؛ بیهقی، السنن، ج۲، ص۲۰۸.

[28] احمد بن حنبل، مسند، ج۵، ص۲۷۱؛ ابن ابی عاصم، الأحاد والمثانی، ج۶، ص۱۹۰؛ ابن کثیر، تفسیر القرآن العظیم، ج۳، ص۱۰۵.

[29] بخاری، التاریخ الکبیر، ج۳، ص۶۷؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۱، ص۳۹۸.

[30] مزی، تهذیب الکمال، ج۸، ص۹۶.

[31] قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عبدالله بن حرمله مدلجی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۴-۱۹۵.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]