رضایت در عرفان اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

رضایت در عرفان اسلامی (نمایش مبدأ)

نسخهٔ ‏۲۶ آوریل ۲۰۲۶، ساعت ۱۱:۵۹

۶۰٬۰۶۱ بایت اضافه‌شده ، ۲۶ آوریل

←‏منابع

دیداریویکی‌متن

Jaafari

مدیران

۸۱٬۸۹۵

ویرایش

@@ خط ۳۰: / خط ۳۰: @@
 #'''مقام [[حزب الله]]''': رضای از خداوند، موجب ورود در زمره حزب الله است. شخصی حزب الله باشد به طور [[طبیعی]] از همه آثار و [[برکات]] این عنوان بهره مند خواهد شد که از جمله آنها [[غلبه]] و [[پیروزی]] در [[زندگی]] بر [[دشمنان]] است<ref>{{متن قرآن|لَا تَجِدُ قَوْمًا يُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ يُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَوْ كَانُوا آبَاءَهُمْ أَوْ أَبْنَاءَهُمْ أَوْ إِخْوَانَهُمْ أَوْ عَشِيرَتَهُمْ أُولَئِكَ كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمَانَ وَأَيَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَيُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ أُولَئِكَ حِزْبُ اللَّهِ أَلَا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}} «گروهی را نمی‌یابی که با ایمان به خداوند و روز واپسین، با کسانی که با خداوند و پیامبرش مخالفت ورزیده‌اند دوستی ورزند هر چند که آنان پدران یا فرزندان یا برادران یا خویشانشان باشند؛ آنانند که (خداوند) ایمان را در دلشان برنوشته و با روحی از خویش تأییدشان کرده است و آنان را به بوستان‌هایی درمی‌آورد که از بن آنها جویباران روان است، در آنها جاودانند، خداوند از آنان خرسند است و آنان از وی خرسندند، آنان حزب خداوندند، آگاه باشید که بی‌گمان حزب خداوند است که (گرویدگان به آن) رستگارند» سوره مجادله، آیه ۲۲.</ref>.
 #'''[[بهشت]] جاودان''': بهشت جاودان با همه مراتب از [[جنت]] فعل و صفات تا [[جنت ذات]] برای این افرادی است که تن به رضای [[مقدرات الهی]] داده‌اند و کراهتی ندارند<ref>{{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * وَادْخُلِي جَنَّتِي}} «ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷-۳۰؛ {{متن قرآن|قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «خداوند فرمود: این روزی است که راستگویی راستگویان به آنان سود خواهد داد، آنان بوستان‌هایی خواهند داشت که از بن آنها جویبارها روان است، هماره در آنها جاودانند، خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند؛ این است رستگاری سترگ» سوره مائده، آیه ۱۱۹؛ {{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰؛ و آیات دیگر.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۲۰۰.</ref>
+==عوامل و زمینه‌های ایجادی مقام رضا==
+اینک که آثار بسیار مهم مقام رضا دانسته شده است، هر کسی تلاش می‌کند تا به این [[مقام]][[ دست]] یابد و راه‌کارهای وصول و نیل آن را‌ می‌‌جوید. از نظر [[قرآن]]، مقام رضا، موقعیتی رفیع و [[ارزشمند]] و وصول به آن، امری دشوار است. بنابراین، به [[سادگی]] در دسترس همگان قرار نمی‌گیرد و تنها سالکانی به این مقام دست می‌‌یابد که با [[صبر]] و [[حلم]] در برابر [[مشکلات]] [[زندگی]] گام در مرتبه بالاتر یعنی [[رضا]] می‌گذارند<ref>{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰؛ ر.ک: المیزان، ج۱۴، ص۲۳۸.</ref>. البته [[آموزه‌های وحیانی]] از [[عابد]] [[سالک]] می‌خواهد تا برای رسیدن به این مقام از اموری بهره گیرد که عامل و بستر ایجادی آن است. از جمله این امور می‌‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
+#'''[[رضایت]] به [[حکم پیامبر]]'''{{صل}}: از نظر قرآن رضایت از [[حکم خدا]] صادر شده از سوی [[پیامبر]]{{صل}} در [[حل اختلافات]]، نشانه [[ایمان]] و رسیدن به مقام رضا است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيْرَهَا لِيَذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا}} «آنان را که به آیات ما کفر ورزیدند به زودی در آتشی (دردناک) می‌افکنیم؛ هرگاه که پوست تنشان بریان گردد بر آنان پوست‌هایی تازه جایگزین می‌گردانیم تا عذاب را بچشند؛ بی‌گمان خداوند پیروزمندی فرزانه است» سوره نساء، آیه ۵۶.</ref>. از نظر [[قرآن]]، [[ناخشنودی]] از [[قضاوت]] [[پیامبر]]{{صل}} ناخشنودی از [[حکم خدا]] است؛ زیرا [[خداوند]] [[اطاعت پیامبر]]{{صل}} و نافذ بودن حکمش را [[واجب]] کرده است<ref>المیزان، ج۴، ص۴۰۵.</ref>.
+#'''[[رضایت]] به تفاوت‌ها و تفضلات''': رضایت هر یک از [[زنان]] و مردان، به تفضلات و امتیازات مقرر شده از جانب خداوند برای آنان یکی از دیگر از عوامل و بسترهای ایجادی دست‌یابی به [[مقام رضا]] است<ref>{{متن قرآن|وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}} «و آنچه را که خداوند با آن برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است آرزو نکنید؛ مردان را از آنچه برای خود به دست می‌آورند بهره‌ای است و زنان را (هم) از آنچه برای خویش به کف می‌آورند بهره‌ای؛ و بخشش خداوند را درخواست کنید که خداوند به هر چیزی داناست» سوره نساء، آیه ۳۲.</ref>. باید توجه داشت که مقصود از فضل در [[آیه]]، امتیازی است که خداوند با [[تشریع احکام]] خاص مربوط به دو [[طایفه]][[ زن]] و مرد به هر یک از آنان داده است<ref>المیزان، ج۴، ص۳۵۸.</ref>. پس نباید هیچ‌یک نسبت به وضعیت خویش [[احساس]] [[کراهت]] و ناخشنودی داشته باشد و باید به آنچه از جنسیت و نیز [[احکام]] متفاوت آن در [[تشریع]] بیان شده [[خشنود]] و [[راضی]] باشد.
+#'''رضایت به [[احکام الهی]]''': احکام الهی [[تکالیف]] است که [[انسان]] باید آن را بپذیرد و انجام دهد و نسبت به [[احکام جهاد]] و [[نماز]] و [[روزه]] و [[خمس]] و [[زکات]] و مانند آنها کراهتی نداشته و احساس ناخوشایندی در شخص نسبت به آنان و وجود نداشته باشد. در چنین حالتی است که شخص به مقام رضا می‌رسد. [[خدا]] می‌‌فرماید شخص برای اینکه به مقام رضا برسد باید به [[حکم الهی]] از جمله [[حکم جهاد]]، تن در دهد و هرچند که برایش خوشایند نیست و این ناخوشایندی و کراهت با تن در دادن کم‌کم از میان برود تا به [[مقام رضا]] برسد<ref>{{متن قرآن|كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}} «جنگ بر شما مقرر شده است در حالی که شما را ناپسند است و بسا چیزی را ناپسند می‌دارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را دوست می‌دارید و همان برایتان بدتر است و خداوند می‌داند و شما نمی‌دانید» سوره بقره، آیه ۲۱۶.</ref>.
+#'''[[عبرت‌گیری]]''': عبرت‌گیری و [[سیر]] و [[سیاحت]] در [[زمین]] و [[مشاهده]] فرجام [[کافران]]، زمینه‌ساز [[رضایت]] از [[احکام الهی]] و [[مقدرات]] اوست. پس کسی که می‌خواهد به مقام رضا برسد باید از این امور [[عبرت]] گیرد و با [[تأمل]] و درنگ [[حقایق]] مقدرات را دریابد و نسبت به آن [[آگاهی]] یابد<ref>{{متن قرآن|ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَرِهُوا مَا أَنْزَلَ اللَّهُ فَأَحْبَطَ أَعْمَالَهُمْ * أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ دَمَّرَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ وَلِلْكَافِرِينَ أَمْثَالُهَا}} «این از آن روست که آنان آنچه را خداوند فرو فرستاد نپسندیدند بنابراین (خداوند) کردارهایشان را از میان برد * پس آیا در زمین نگشته‌اند تا بنگرند که سرانجام پیشینیان آنان چگونه بوده است؟ خداوند آنان را از میان برداشت و کافران را (نیز سرانجامی) همانند آنان است» سوره محمد، آیه ۹-۱۰.</ref>.
+#'''[[پرهیز]] از [[طمع]] و [[حرص]]''': [[رضا]] به عطای [[خدا]] و طمع نداشتن به بیش از [[حق]] خود از دیگر عوامل ایجادی مقام رضا در [[انسان]] است<ref>{{متن قرآن|وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}} «و آنچه را که خداوند با آن برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است آرزو نکنید؛ مردان را از آنچه برای خود به دست می‌آورند بهره‌ای است و زنان را (هم) از آنچه برای خویش به کف می‌آورند بهره‌ای؛ و بخشش خداوند را درخواست کنید که خداوند به هر چیزی داناست» سوره نساء، آیه ۳۲؛ {{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ}} «و اگر آنها به آنچه خداوند و پیامبرش به آنان داده‌اند خرسند می‌شدند و می‌گفتند: «خداوند ما را بس، به زودی خداوند و پیامبرش از بخشش خویش به ما خواهند داد، ما به‌سوی خداوند دست به دعا برمی‌داریم» (پسندیده‌تر بود)» سوره توبه، آیه ۵۹.</ref>. کسی که [[طمع]] به داشته‌های دیگر ندارد؛ زیرا خود را مستحق نمی‌داند؛ زیرا اگر مستحق بود [[خدا]] به او می‌‌داد، و یا نسبت به چیزی که دارد [[حرص]] نمی‌زند و بیشتر از آن نمی‌خواهد؛ زیرا می‌داند که بیشتر آن را مستحق نیست؛ و خدای معطی اگر مستحق بود به او بیشتر را نیز می‌داد، به [[مقام رضا]] می‌‌رسد. این‌گونه است که حرص و طمع و [[حسد]] از میان می‌رود و شخص به دور از این صفات [[زشت]] خواهد بود. پس هرگز چشم به زینت‌ها و داشته‌های دیگر نمی‌دوزد و [[قانع]] به [[مال]] و حال خویش است<ref>{{متن قرآن|لَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ}} «به چیزی که دسته‌هایی از کافران را بدان بهره‌مند کرده‌ایم چشم مدوز و برای آنان اندوه مخور و برای مؤمنان افتادگی کن!» سوره حجر، آیه ۸۸؛ {{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى * وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی * و به آنچه با آن دسته‌هایی از آنان را بهره‌مند گردانده‌ایم چشم مدوز، آراستگی زندگی این جهان را (به آنان داده‌ایم) تا آنان را در آن بیازماییم و روزی پروردگارت بهتر و پایاتر است» سوره طه، آیه ۱۳۰-۱۳۱.</ref>. البته [[دعا کردن]] و درخواست [[عطایا]] از [[فضل الهی]]، هیچ منافاتی با مقام رضا ندارد<ref>{{متن قرآن|وَلَا تَتَمَنَّوْا مَا فَضَّلَ اللَّهُ بِهِ بَعْضَكُمْ عَلَى بَعْضٍ لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبُوا وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِمَّا اكْتَسَبْنَ وَاسْأَلُوا اللَّهَ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّ اللَّهَ كَانَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا}} «و آنچه را که خداوند با آن برخی از شما را بر برخی دیگر برتری داده است آرزو نکنید؛ مردان را از آنچه برای خود به دست می‌آورند بهره‌ای است و زنان را (هم) از آنچه برای خویش به کف می‌آورند بهره‌ای؛ و بخشش خداوند را درخواست کنید که خداوند به هر چیزی داناست» سوره نساء، آیه ۳۲.</ref> از همین روست که [[امام باقر]]{{ع}} برای [[عافیت]] فرزند خویش [[دعا]] می‌کند و [[پیامبر]]{{صل}} برای [[هدایت]] بیشترین [[مردمان]][[ حرص]] دارد و از [[خدا]] می‌‌خواهد تا به [[مشیت]] خویش گروه بیشتری [[نجات]] و هدایت یابند<ref>{{متن قرآن|إِنْ تَحْرِصْ عَلَى هُدَاهُمْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ يُضِلُّ وَمَا لَهُمْ مِنْ نَاصِرِينَ}} «اگر (هم) تو بر راهنمایی‌شان آزمند باشی خداوند آن کس را که گمراه وا می‌گذارد، راهنمایی نمی‌کند و آنان را یاوری نیست» سوره نحل، آیه ۳۷.</ref>.
+#'''[[تحمیل]] [[رضایتمندی]] به نفس''': از دیگر بسترهایی که می‌تواند [[انسان]] را به مقام رضا برساند، تحمیل رضایتمندی به نفس در همان حال [[کراهت]] است. از همین روست که [[رضایت]] انسان به [[مقدرات الهی]]، به رغم میل [[نفسانی]] خود باید در دستور کار و به عنوان یک [[روش تربیتی]] و پرورشی باشد<ref>{{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ}} «همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم» [[سوره بقره]]، آیه ۱۵۶؛ {{متن قرآن|كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى أَنْ تُحِبُّوا شَيْئًا وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}} «[[جنگ]] بر شما مقرر شده است در حالی که شما را [[ناپسند]] است و بسا چیزی را ناپسند می‌دارید و همان برای شما بهتر است و بسا چیزی را [[دوست]] می‌دارید و همان برایتان بدتر است و [[خداوند]] می‌داند و شما نمی‌دانید» سوره بقره، [[آیه]] ۲۱۶؛ {{متن قرآن|يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّسَاءَ كَرْهًا وَلَا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ مَا آتَيْتُمُوهُنَّ إِلَّا أَنْ يَأْتِينَ بِفَاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَى أَنْ تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا}} «ای [[مؤمنان]]! بر شما [[حلال]] نیست که از [[زنان]] بر خلاف میل آنان (با نگه داشتن در [[نکاح]] خود) [[میراث]] برید و برای آنکه (با [[طلاق]] [[خلع]]) برخی از آنچه بدیشان داده‌اید باز برید، با آنان [[سختگیری]] نکنید مگر آنکه به [[زشتکاری]] آشکاری دست یازیده باشند و با آنان شایسته [[رفتار]] کنید و اگر ایشان را نمی‌پسندید (بدانید) بسا چیزی را ناپسند می‌دارید و خداوند در آن خیری بسیار نهاده است» [[سوره نساء]]، آیه ۱۹.</ref>.
+#'''[[تسلیم]] به امر [[الله]]''': از دیگر عوامل ایجادی [[مقام رضا]] در [[نفس انسانی]]،[[ تسلیم]] بودن در برابر [[امر الهی]] است؛ چنان‌که [[حضرت ابراهیم]]{{ع}} و اسماعیل{{ع}} انجام دادند<ref>{{متن قرآن|فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ * فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ * فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ}} «پس او را به پسری بردبار مژده دادیم * و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟ گفت: ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده که- اگر خداوند بخواهد- مرا از شکیبایان خواهی یافت * و چون هر دو (بدین کار) تن دادند و (ابراهیم) او را به روی درافکند (او را از آن کار بازداشتیم)» سوره صافات، آیه ۱۰۱-۱۰۳.</ref>.
+#'''[[پیشگامی]] در [[کار خیر]]''': از جمله دیگر عوامل ایجادی مقام رضا، پیشگامی و [[سبقت]] در کارهای خیر و [[نیک]] است<ref>{{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref>. اصولاً [[کارهای نیک]] و [[عمل صالح]] خود مهم‌ترین عامل ایجادی [[مقام رضا]] است<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ * جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ}} «بی‌گمان آنانکه ایمان آورده‌اند و کردارهایی شایسته کرده‌اند، بهترین آفریدگانند * پاداش آنان نزد پروردگارشان بهشت‌هایی جاودان است که از بن آنها جویباران روان است، هماره در آن جاودانند، خداوند از ایشان خرسند است و آنان از او خرسندند، این از آن کسی است که از پروردگار خویش بیم کند» سوره بینه، آیه ۷-۸؛ {{متن قرآن|فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ * فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ * كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ}} «و او در زندگانی پسندیده‌ای به سر خواهد برد * در بهشتی فرازین * که میوه‌هایش در دسترس است * بخورید و بیاشامید! گواراتان باد برای آنچه در روزهای گذشته انجام داده‌اید» سوره حاقه، آیه ۲۱-۲۴؛ و آیات دیگر.</ref>.
+#'''[[تقوای الهی]]''': از دیگر عوامل مؤثر در ایجاد مقام رضا تقوای الهی در هر حال است تا شخص به [[مقام متقین]][[ دست]] یابد و به سمت‌وسوی [[رضای الهی]] به [[مقدرات]] برود<ref>{{متن قرآن|وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى * الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى * وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى * إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى * وَلَسَوْفَ يَرْضَى}} «و پرهیزگارتر، از آن برکنار داشته خواهد شد * همان کس که داراییش را می‌بخشد تا خود پاک و پیراسته شود * و از هیچ کس نزد او نعمتی نیست که باید پاداش داده شود * (و کاری) جز جستن (خشنودی) ذات بلند مرتبه پروردگار خویش (ندارد) * و زودا که خشنودی یابد» سوره لیل، آیه ۱۷-۲۱.</ref>.
+#'''[[صداقت]]''': صداقت در مرتبه [[صدیقین]] می‌تواند در ایجاد مقام رضا به مقدرات مؤثر باشد<ref>{{متن قرآن|قَالَ اللَّهُ هَذَا يَوْمُ يَنْفَعُ الصَّادِقِينَ صِدْقُهُمْ لَهُمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «خداوند فرمود: این روزی است که راستگویی راستگویان به آنان سود خواهد داد، آنان بوستان‌هایی خواهند داشت که از بن آنها جویبارها روان است، هماره در آنها جاودانند، خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند؛ این است رستگاری سترگ» سوره مائده، آیه ۱۱۹.</ref>.
+#'''اجتناب از [[دنیا‌طلبی]]''': اجتناب از چشم دوختن به داشته‌های دیگران و [[دلبستگی به دنیا]]، زمینه [[رضایت]] از پروردگار است<ref>{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى * وَلَا تَمُدَّنَّ عَيْنَيْكَ إِلَى مَا مَتَّعْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْهُمْ زَهْرَةَ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا لِنَفْتِنَهُمْ فِيهِ وَرِزْقُ رَبِّكَ خَيْرٌ وَأَبْقَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی * و به آنچه با آن دسته‌هایی از آنان را بهره‌مند گردانده‌ایم چشم مدوز، آراستگی زندگی این جهان را (به آنان داده‌ایم) تا آنان را در آن بیازماییم و روزی پروردگارت بهتر و پایاتر است» سوره طه، آیه ۱۳۰-۱۳۱.</ref>.
+#'''اجتناب از [[نفاق]]''': اجتناب از نفاق و محور قرار دادن [[منافع شخصی]]، زمینه رضایت از [[خداوند]] است<ref>{{متن قرآن|وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَإِنْ لَمْ يُعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ * وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ}} «و برخی از ایشان درباره زکات‌ها بر تو خرده می‌گیرند؛ اگر از آن به آنان داده شود خرسند می‌شوند و اگر داده نشود ناگهان به خشم می‌آیند * و اگر آنها به آنچه خداوند و پیامبرش به آنان داده‌اند خرسند می‌شدند و می‌گفتند: «خداوند ما را بس، به زودی خداوند و پیامبرش از بخشش خویش به ما خواهند داد، ما به‌سوی خداوند دست به دعا برمی‌داریم» (پسندیده‌تر بود)» سوره توبه، آیه ۵۸-۵۹.</ref>.
+#'''[[اخلاص]]''': اخلاص در [[انفاق]] زمینه‌ساز رسیدن [[رضایت‌مندی]] [[تقواپیشگان]] است<ref>{{متن قرآن|الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى * وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى * إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى * وَلَسَوْفَ يَرْضَى}} «همان کس که داراییش را می‌بخشد تا خود پاک و پیراسته شود * و از هیچ کس نزد او نعمتی نیست که باید پاداش داده شود * (و کاری) جز جستن (خشنودی) ذات بلند مرتبه پروردگار خویش (ندارد) * و زودا که خشنودی یابد» سوره لیل، آیه ۱۸-۲۱.</ref>.
+#'''[[اطمینان]] به [[خدا]]''': رسیدن نفس به [[مقام]] اطمینان موجب رسیدن به [[مقام رضا]] بلکه رضای دو سویه یعنی [[راضیه]] [[مرضیه]] می‌شود<ref>{{متن قرآن|يَا أَيَّتُهَا النَّفْسُ الْمُطْمَئِنَّةُ * ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً * فَادْخُلِي فِي عِبَادِي * وَادْخُلِي جَنَّتِي}} «ای روان آرمیده! * به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد! * آنگاه، در جرگه بندگان من درآی! * و به بهشت من پا بگذار!» سوره فجر، آیه ۲۷-۳۰.</ref>.
+#'''انفاق''':[[ انفاق]] همراه با [[تقوا]] و اخلاص، زمینه رسیدن به [[رضایت]] از خداوند است<ref>{{متن قرآن|وَسَيُجَنَّبُهَا الْأَتْقَى * الَّذِي يُؤْتِي مَالَهُ يَتَزَكَّى * وَمَا لِأَحَدٍ عِنْدَهُ مِنْ نِعْمَةٍ تُجْزَى * إِلَّا ابْتِغَاءَ وَجْهِ رَبِّهِ الْأَعْلَى * وَلَسَوْفَ يَرْضَى}} «و پرهیزگارتر، از آن برکنار داشته خواهد شد * همان کس که داراییش را می‌بخشد تا خود پاک و پیراسته شود * و از هیچ کس نزد او نعمتی نیست که باید پاداش داده شود * (و کاری) جز جستن (خشنودی) ذات بلند مرتبه پروردگار خویش (ندارد) * و زودا که خشنودی یابد» سوره لیل، آیه ۱۷-۲۱.</ref>.
+#'''[[امداد]] به [[پیامبر]]''':[[ ایمان]] و [[یاری پیامبر]]{{صل}}، زمینه‌ساز [[خشنودی]] از خدا در [[انسان]] می‌شود و انسان به مقام رضا دست می‌یابد<ref>{{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref>.
+#'''[[هجرت]] در [[راه خدا]]''': هجرت و به‌ویژه [[پیشگامی]] در هجرت در راه خدا، زمینه‌ساز خشنودی از خدا و دست‌یابی انسان به مقام رضا است<ref>{{متن قرآن|وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ وَأَعَدَّ لَهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي تَحْتَهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ}} «و خداوند از نخستین پیش‌آهنگان مهاجران و انصار و کسانی که به نیکی از آنان پیروی کرده‌اند خشنود است و آنها نیز از وی خشنودند و او برای آنان بوستان‌هایی فراهم آورده که جویبارها در بن آنها روان است، هماره در آن جاودانند، رستگاری سترگ، این است» سوره توبه، آیه ۱۰۰.</ref>.
+#'''[[ایمان]]''': [[ایمان به خدا]] و [[قیامت]] و دیگر [[امور غیبی]] موجب می‌شود تا شخص به مقام رضا دست یابد<ref>{{متن قرآن|إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ هُمْ خَيْرُ الْبَرِيَّةِ * جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ}} «بی‌گمان آنانکه ایمان آورده‌اند و کردارهایی شایسته کرده‌اند، بهترین آفریدگانند * پاداش آنان نزد پروردگارشان بهشت‌هایی جاودان است که از بن آنها جویباران روان است، هماره در آن جاودانند، خداوند از ایشان خرسند است و آنان از او خرسندند، این از آن کسی است که از پروردگار خویش بیم کند» سوره بینه، آیه ۷-۸؛ {{متن قرآن|فَأَمَّا مَنْ أُوتِيَ كِتَابَهُ بِيَمِينِهِ فَيَقُولُ هَاؤُمُ اقْرَءُوا كِتَابِيَهْ * إِنِّي ظَنَنْتُ أَنِّي مُلَاقٍ حِسَابِيَهْ * فَهُوَ فِي عِيشَةٍ رَاضِيَةٍ * فِي جَنَّةٍ عَالِيَةٍ * قُطُوفُهَا دَانِيَةٌ * كُلُوا وَاشْرَبُوا هَنِيئًا بِمَا أَسْلَفْتُمْ فِي الْأَيَّامِ الْخَالِيَةِ}} «امّا آنکه کارنامه‌اش به دست راست وی داده شود می‌گوید: بگیرید کارنامه مرا بخوانید! * بی‌گمان می‌دانستم که با حساب خویش روبه‌رو خواهم شد * و او در زندگانی پسندیده‌ای به سر خواهد برد * در بهشتی فرازین * که میوه‌هایش در دسترس است * بخورید و بیاشامید! گواراتان باد برای آنچه در روزهای گذشته انجام داده‌اید» سوره حاقه، آیه ۱۹-۲۴.</ref>.
+#'''[[تسبیح خدا]]''': تسبیح خدا، زمینه‌ساز [[رضا]] به [[قضا و قدر الهی]] است<ref>{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>.
+#'''[[صبر]] و [[حلم]]''': [[مقام رضا]] پس از [[مقام صبر]] و [[بردباری]] است. از این رو است که در همه [[آیات]] وقتی سخن از مقام رضا است، پیش از آن سخن از مقام صبر و حلم می‌رود. بر همین اساس است که صبر و حلم یعنی [[شکیبایی]] و بردباری به عنوان مهم‌ترین امور در دست‌یابی [[انسان]] به مقام رضا[[ سخن]] به میان آمده است<ref>{{متن قرآن|فَبَشَّرْنَاهُ بِغُلَامٍ حَلِيمٍ * فَلَمَّا بَلَغَ مَعَهُ السَّعْيَ قَالَ يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَى فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ فَانْظُرْ مَاذَا تَرَى قَالَ يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ}} «پس او را به پسری بردبار مژده دادیم * و چون در تلاش، همپای او گشت (ابراهیم) گفت: پسرکم! من در خواب می‌بینم که تو را سر می‌برم پس بنگر که چه می‌بینی؟ گفت: ای پدر! آنچه فرمان می‌یابی انجام ده که- اگر خداوند بخواهد- مرا از شکیبایان خواهی یافت» سوره صافات، آیه ۱۰۱-۱۰۲؛ {{متن قرآن|الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ * أُولَئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَوَاتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَرَحْمَةٌ وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ}} «همان کسان که چون بدیشان مصیبتی رسد می‌گویند: ما از آن خداوندیم و به سوی او باز می‌گردیم * بر آنان از پروردگارشان درودها و بخشایشی است و آنانند که رهیافته‌اند» سوره بقره، آیه ۱۵۶-۱۵۷؛ {{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>.
+#'''[[حمد]] و [[ستایش خدا]]''':[[ حمد]] خداوند در اوقات مختلف زمینه‌ساز دست‌یابی به [[مقام]] رضای خداوندی است<ref>{{متن قرآن|فَاصْبِرْ عَلَى مَا يَقُولُونَ وَسَبِّحْ بِحَمْدِ رَبِّكَ قَبْلَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَقَبْلَ غُرُوبِهَا وَمِنْ آنَاءِ اللَّيْلِ فَسَبِّحْ وَأَطْرَافَ النَّهَارِ لَعَلَّكَ تَرْضَى}} «باری، بر آنچه می‌گویند شکیب کن و پیش از برآمدن آفتاب و پیش از فرو رفتن آن پروردگارت را با سپاس به پاکی بستای! و پاس‌هایی از شب و پیرامون‌های روز را نیز به ستایش پرداز باشد که خشنود گردی» سوره طه، آیه ۱۳۰.</ref>.
+#'''[[خشیت]]''': [[ترس]] عالمانه و خشیت از [[پروردگار]]، زمینه‌ساز [[رضایت]] از خداوند و کسب مقام رضایت به [[مقدرات الهی]] است<ref>{{متن قرآن|جَزَاؤُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ جَنَّاتُ عَدْنٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا أَبَدًا رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ ذَلِكَ لِمَنْ خَشِيَ رَبَّهُ}} «پاداش آنان نزد پروردگارشان بهشت‌هایی جاودان است که از بن آنها جویباران روان است، هماره در آن جاودانند، خداوند از ایشان خرسند است و آنان از او خرسندند، این از آن کسی است که از پروردگار خویش بیم کند» سوره بینه، آیه ۸.</ref>.
+#'''[[رغبت]] به [[خدا]]''': رغبت [[واقعی]] [[انسان]] به خدا، موجب [[راضی]] بودن به عطایای [[الهی]] است<ref>{{متن قرآن|وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَيُؤْتِينَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللَّهِ رَاغِبُونَ}} «و اگر آنها به آنچه خداوند و پیامبرش به آنان داده‌اند خرسند می‌شدند و می‌گفتند: «خداوند ما را بس، به زودی خداوند و پیامبرش از بخشش خویش به ما خواهند داد، ما به‌سوی خداوند دست به دعا برمی‌داریم» (پسندیده‌تر بود)» سوره توبه، آیه ۵۹.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۲۰۲.</ref>
+==مقام رضا در عرفان==
+[[سالک]] پس از واگذار کردن امور به دست [[حاکم عادل]]، از [[تصمیمات]] و [[احکام]] صادره از ناحیه [[وکیل]] خود ناراضی و ناخشنود نمی‌گردد و زبان حالش همان [[دعای پیامبر اکرم]]{{صل}} است که: {{متن حدیث|اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ إِيمَاناً تُبَاشِرُ بِهِ قَلْبِي وَ يَقِيناً صَادِقاً حَتَّى أَعْلَمَ أَنَّهُ لَنْ يُصِيبَنِي إِلَّا مَا كَتَبْتَ لِي وَ الرِّضَا بِمَا قَسَمْتَ لِي}}<ref>عزالدین محمود بن علی کاشانی، مصباح الهدیة و مفتاح الکفایة، ص۳۹۹.</ref>؛ «خدایا از تو [[ایمانی]] را می‌خواهم که مباشر قلبم باشد و هرگز از آن بیرون نرود و [[یقینی]] که صادق و راست است تا بدانم چیزی به من نمی‌رسد مگر آن‌که برایم نوشته و مقدر کرده‌ای و [[رضایت]] داشته باشم به آنچه برای من قسمت کرده‌ای».
+مقام رضا نهایت [[مقام]] سالک است و سالکی که در این گام می‌‌نهد [[بهشت]] و [[رضوان]] [[خداوند]] نصیبش خواهد شد. از این‌رو بزرگان عرفان گفته‌اند: [[رضا]] مقام واصلان است نه مقام [[سالکان]]؛ زیرا سالک پس از طی [[منازل]] و [[مقامات]] به درجه‌ای از [[یقین]] می‌‌رسد و متصف به صفت [[طمأنینه]] می‌گردد. در [[حقیقت]] [[واصل]] کوی [[دوست]] و صاحب مقام رضا، کسی است که دلش به [[نور]] یقین روشن می‌گردد و چشم بصیرتش با [[مشاهده]] و معاینه حسن [[تدبیر الهی]] [[نورانی]] می‌شود سپس به مقام رضا گام می‌‌نهد.
+[[راضی]] بودن از [[قضای الهی]] یعنی [[اعتراض]] نکردن و [[خشمگین]] نشدن از آنچه پیش می‌‌آید. [[خداوند متعال]] در مقام [[مدح]] کسانی که به قضای الهی راضی و خشنودند، می‌‌فرماید: {{متن قرآن|رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ}}<ref>«خداوند از آنان خشنود است و آنان از خداوند خشنودند» سوره مائده، آیه ۱۱۹.</ref>.
+[[امام علی]]{{ع}} در مورد رضا می‌فرمایند: {{عربی|مَنْ جَلَسَ عَلَى بِساطِ الرِّضا لَمْ يَنَلْهُ مَكْرُوهٌ}}<ref>عزالدین محمود بن علی کاشانی، مصباح الهدیة و مفتاح الکفایة، ص۴۰۲.</ref>؛ «صاحب چنین جایگاهی، اگر از هفت گردون بر او [[مصیبت]] بارد او همچنان دل‌خوش است و جز [[لطف]] و [[محبت]] دوست چیزی نمی‌بیند».
+[[بشر حافی]] در [[جواب]] سؤال [[فضیل]] [[عیاض]] که می‌پرسد آیا مقام[[ زهد]] بالاتر است یا [[مقام رضا]]، می‌گوید: رضا [[برتر]] است؛ زیرا [[زاهد]] در راه است و «راضی»، «[[واصل]]».
+[[یحیی بن معاذ]] در این باره می‌گوید: همه امور به دو اصل بازگشت دارند؛ فعل و عملی که از طرف [[خداوند]] بر تو نازل می‌شود ([[تقدیرات الهی]] است که بر تو رقم خورده است) و فعل و عملی که از جانب تو به سوی خداوند روانه می‌‌شود. پس صاحب مقام رضا کسی است که در آنچه [[خدا]] بر او رقم زده است راضی و [[خشنود]] است و در عملی که خود انجام می‌دهد [[اخلاص]] می‌‌ورزد<ref>عزالدین محمود بن علی کاشانی، مصباح الهدیة و مفتاح الکفایة، ص۴۰۳.</ref>.
+با این تعبیر شاید بتوان گفت که شخص «راضی» به [[مقام قرب نوافل]] راه می‌‌یابد؛ زیرا [[روایت]] فرموده است: {{متن حدیث|كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي يَسْمَعُ بِهِ وَ بَصَرَهُ الَّذِي يُبْصِرُ بِهِ}}<ref>کلینی، کافی، ج۲، ص۲۶۲ و ۲۶۳.</ref>؛ «گوش او خواهم بود که با آن می‌شنود و چشم آن خواهم بود که با آن می‌‌بیند». قسمتی از [[حدیث قرب نوافل]] است که از [[پیامبر اکرم]]{{صل}} نقل شده است. این به تعبیر [[امام خمینی]] (ره) مقام {{عربی|بَقَاء بَعْدَ الْفَناءِ}} است<ref>شرح حدیث جنود عقل و جهل، موسوی خمینی، ص۱۷۰.</ref>.
+برخی [[اهل]] [[سلوک]] مقام رضا را مقام {{عربی|أَنْ لَا أُرِيدَ}} دانسته‌اند. گویند از سالکی پرسیدند: {{عربی|مَا تُرِيدُ؟}} قال: {{عربی|أُرِيدُ أَنْ لَا أُرِيدَ}}.
+پیر هرات [[منزل]] [[رضا]] را با [[آیه شریفه]] {{متن قرآن|ارْجِعِي إِلَى رَبِّكِ رَاضِيَةً مَرْضِيَّةً}}<ref>«به سوی پروردگارت خرسند و پسندیده بازگرد!» سوره فجر، آیه ۲۸.</ref>، آغاز می‌کند و نتیجه می‌گیرد هرکس از خداوند ناخشنود باشد راهی به سوی خداوند ندارد و [[حضرت حق]] شرط [[رجوع]] کامل [[بنده]] به خود را در مقام رضا قرار داده است؛ زیرا فرمود: ای نفس به [[اطمینان]] رسیده در حال رضا و [[خشنودی]] به سوی [[پروردگار]] خویش بازگرد. وی در تعریف رضا می‌‌گوید: {{عربی|وَ الرِّضاءُ اسْمٌ لِلْوُقُوفِ الصَّادِقِ، حَيْثُ ما وَقَفَ الْعَبْدُ، لا يَلْتَمِسُ مُتَقَدِّمًا وَ لَا مُتَأَخِّرًا، وَ لَا يَسْتَزِيدُ مَزِيدًا، وَ لَا يَسْتَبْدِلُ حَالًا وَ هُوَ مِنْ أَوائِلِ مَسَالِكِ أَهْلِ الْخُصُوصِ وَ أَشَقِّها عَلَى الْعامَّةِ}}<ref>کلینی، کافی، ج۲، باب الرضا، ص۲۰۴.</ref>.
+در روایتی، [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: اصل [[طاعت خدا]]، [[صبر]] و [[رضایت]] به خوشایند و ناخوشایند ([[روزگار]]) است و هر بنده‌ای در [[مکروه]] و محبوب و خوشایند و ناخوشایند از [[خدا]] [[راضی]] باشد، همه آنها برای او خیر خواهد بود<ref>علامه مجلسی، بحارالانوار، ج۶۸، ص۱۳۹.</ref>.
+کسی که به مقام رضا رسیده برای او دیگر تفاوتی بین [[فقر]] و [[ثروت]]، [[راحتی]] و [[سختی]]، مریضی و [[سلامتی]]، [[موت]] و [[حیات]] و مانند آنها نیست. او همیشه در حالت [[سرور]] است و همه چیز را از ناحیه محبوب می‌داند. او هر آنچه از [[دوست]] رسد را [[نیکو]] می‌‌شمارد و نه در ظاهر بلکه در [[باطن]] و [[حقیقت]] هم مسرور است. هیچ‌گاه سخنی که بویی از [[اعتراض]] بر حضرت حق در آن باشد از او شنیده نمی‌شود. او [[غرق]] در [[جمال]] محبوب است.
+رضا به [[قضا و قدر]] اساس [[اطاعت الهی]] است<ref>شرح غرر الحکم، ج۴، ص۵۳.</ref>. همچنین کسی به مقام رضا می‌‌رسد که [[اهل یقین]] به خدا باشد<ref>شرح غرر الحکم، ج۱، ص۱۶۰.</ref>. از نظر [[امیر مؤمنان]] [[امام علی]]{{ع}} حقیقت رضا همان پذیرش [[مقدرات]] و تن دادن به آن است. ایشان می‌‌فرماید: {{متن حدیث|تَحَرَّ رِضَا اللَّهِ بِرِضَاكَ بِقَدَرِهِ}}<ref>شرح غرر الحکم، ج۲، ص۲۸۷.</ref>؛ «[[رضایت خداوند]] را با [[رضایت به قضا و قدر]] او بجوی». همچنین می‌‌فرماید: {{متن حدیث|عَلَامَةُ رِضَى اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ الْعَبْدِ رِضاً بِمَا قَضَى بِهِ سُبْحَانَهُ لَهُ وَ عَلَيْهِ}}<ref>شرح غرر الحکم، ج۴، ص۱۲۱.</ref>؛ «نشانه و علامت رضایت [[خداوند سبحان]] از [[بنده]] این است که بنده به آنچه که خدا برای او و بر او مقدر کرده راضی باشد». همچنین آن [[امام همام]]{{ع}} فرموده است: {{متن حدیث|إِنَّكُمْ إِنْ صَبَرْتُمْ عَلَى الْبَلَاءِ وَ شَكَرْتُمْ فِي الرَّخَاءِ وَ رَضِيتُمْ بِالْقَضَاءِ كَانَ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ الرِّضَا}}<ref>شرح غرر الحکم، ج۳، ص۶۶.</ref>؛ «به [[درستی]] که اگر شما بر [[بلا]] صبر کنید و در سختیها [[شکرگزار]] باشید و به [[قضای الهی]] راضی باشید، رضایت خداوند نیز نصیب شما می‌‌شود».
+اهمیت صفت [[رضا]] به حدّی است که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} می‌‌فرماید: در [[روز قیامت]] [[خداوند]] بال‌هایی به طائفه‌ای از [[امت]] من می‌دهد، که با آنها از قبرهایشان به سوی [[بهشت]] پرواز می‌کنند و به نحو دل‌خواه از [[نعمت‌های بهشتی]] استفاده‌ می‌‌نمایند، [[ملائکه]] سؤال می‌‌کنند، آیا موقف [[حساب]] را دیدید؟ گویند از ما حسابی نخواستند، آیا از [[صراط]] گذشتید؟ گویند ما صراطی ندیدیم، آیا [[جهنم]] را دیدید؟ گویند ما چیزی ندیدیم و ملائکه سؤال کنند از امت چه کسی هستید؟ گویند از [[امت محمد]]{{صل}}. ملائکه قسم می‌‌دهند آنها را که شما در [[دنیا]] چه اعمالی داشتید؟! می‌‌گویند دو [[خصلت]] در ما بود که خدا به فضل و [[رحمت]] خود ما را به این مرتبه رسانید. یکی آن‌که چون در [[خلوت]] بودیم از خدا [[شرم]] داشتیم که [[معصیت]] او کنیم، دوم آن‌که راضی بودیم به کم، از آنچه قسمت کرد خداوند برای ما، سپس ملائکه می‌‌گویند سزاوار این مرتبه هستید.
+اگر علامت‌هایی که در ابتدای پاسخ آمده را در خود می‌‌بینید و اگر آن‌قدر [[عاشق]] محبوب گشته‌اید که همه چیز حتی [[ناراحتی]] و [[خوشی]] برایتان یکسان است شما به این درجه رسیده‌اید اما اگر این‌طور نیست نباید [[ناامید]] شد زیرا این [[مقامات]] دارای رتبه هستند و ممکن است [[انسانی]] به مرتبه‌ای از رضا رسیده اما هنوز به مرتبه کامل [[مقام رضا]] نائل نشده باشد. بالاخره کسانی هم که به این [[مقام]] رسیده‌اند با تمرین و [[تکرار]] و قدم به قدم طی مسیر کرده‌اند.
+راه تحصیل و رسیدن به مقام رضا، این است که [[انسان]] بداند هر چه را [[خدای سبحان]] برای بنده‌اش مقدر کند برای او خیر است، اگرچه [[بنده]] از [[حکمت]] آن [[آگاه]] نباشد و بداند که [[غم]] و [[غصه]] هیچ تأثیری در [[قضای الهی]] نداشته و آن را [[تغییر]] نمی‌دهد. از این‌رو در [[روایات]] عامل رسیدن به [[رضا]] [[یقین]] به [[خدا]] معرفی شده است. [[امام علی]] [[درود خدا]] بر او و [[خاندان]] پاکش فرمود: [[داناترین]] [[مردم]] به خدا، راضی‌ترین آنها به قضای او است.
+و در [[روایت]] دیگری می‌‌فرماید: {{متن حدیث|الرِّضَا ثَمَرَةُ الْيَقِينِ}}؛ «[[رضایت]] از خدا نتیجه یقین به خداست». در جای دیگر آن حضرت می‌‌فرماید: ریشه رضا [[اعتماد]] به خداست.
+نکته دیگر آن است که از روایات بر می‌آید که بین رضا و [[ایمان]] رابطه مستقیمی است. هر اندازه ایمان [[انسان]] بیشتر باشد رضایت به قضای نیز افزون‌تر خواهد بود. امام علی{{ع}} می‌‌فرماید: {{متن حدیث|نِعْمَ قَرِينُ الْإِيمَانِ الرِّضَا}}؛ «رضایت [[دوست]] خوبی برای ایمان است». بر این اساس [[اولیای الهی]] به این مرتبه از ایمان رسیده بودند. [[امام صادق]]{{ع}} می‌‌فرماید: هرگز [[رسول خدا]]{{صل}} در مورد چیزی که اتفاق افتاده بود نمی‌گفت ای کاش غیر از این اتفاق افتاده بود.
+راه دیگر رسیدن به [[مقام رضا]] توجه به نتایج رضایت و سرانجام [[نارضایتی]] است. مهم‌ترین ثمره رضایت [[آرامش]] جسمی و روانی است. امام علی{{ع}} فرمود: «[[راضی]] باش تا راحت باشی». در جای دیگر می‌‌فرماید: رضایت[[ حزن]] و [[اندوه]] را [[نفی]] می‌کند<ref>غررالحکم.</ref>.
+[[عبدالرحمان سلمی]] می‌گوید: {{عربی|ثُمَّ الرِّضا وَ هُوَ سُرُورُ الْقَلْبِ بِمُرِّ الْقَضاءِ وَ السُّكُونُ تَحْتَ مَجارِي الْأَقْدارِ وَ الرّاضِي لا تُغَيِّرُهُ الْوارِدُ الْأَحْوالِ وَ الرِّضا سُكُونُ السِّرِّ فِيما يُقْلِقُ الْأَغْيارَ وَ مَنْ وُفِّقَ فِي حالِ الرِّضا، اسْتَوَتْ عِنْدَهُ النِّعَمُ وَ الْمِحَنُ، لِأَنَّ الْكُلَّ مِنْ عَيْنٍ واحِدَةٍ وَ الرِّضا قَبُولُ الْمُقْتَضَى بِقَلْبٍ رَحِيبٍ وَ الرّاضِي يَكُونُ مُسْتَقِيمَ الظَّاهِرِ وَ الْباطِنِ}}<ref>مجموعه آثار سلمی، ص۴۸۴، گردآوری نصرالله پورجوادی.</ref>؛ «رضا [[شادی]] [[قلب]] است بر تلخی [[قضا]] و آرامش در جریان [[تقدیر الهی]] و تغییر، احوال شخصی راضی را دگرگون نمی‌سازد و [[رضا]] تسکین و آرامش ضمیر است در اموری که سایرین را دچار [[اضطراب]] می‌کند. کسی که حال رضا بر او محقق شود در هنگام [[نعمت]] و در هنگام نقمت حال یکسان دارد؛ چراکه همه را از یک سر منشأ می‌داند و رضا قبول [[مقدرات]] با سینه‌ای گشاده و فراخ است و شخصی راضی احوال درونی و برونی او بر [[صراط مستقیم]] منطبق است».
+در کتاب [[کشف]] المحجوب درباره مقام رضا آمده است: «و رضا دو گونه است: یکی رضای [[خداوند]] از [[بنده]] و دیگر رضای بنده از خداوند که [[حقیقت]] [[رضایت خداوند]] ارادت و [[ثواب]] و نعمت و [[کرامت]] باشد و حقیقت رضای بنده اقامت بر [[فرمان]] وی و [[گردن نهادن]][[ احکام]] وی را که تا [[توفیق]] وی جل جلاله نباشد، بنده [[مر]] [[حکم]] را گردن ننهد و بر مراد وی تعالی و [[تقدس]] اقامت نکند؛ از آن‌که رضای بنده مقرون به رضای [[خداوند عزّ و جلّ]] و قیامش بدان است. و در جمله رضای بنده استوای [[دل]] وی باشد بر دو طرف [[قضا]]: اما منع، و اما عطا و [[استقامت]] سرش بر نظاره احوال: اما [[جلال]] و اما [[جمال]]؛ چنان‌که اگر به منع واقف شود و یا به عطا سابق شود به نزدیک رضای وی متساوی باشد و اگر به [[آتش]] هیبت و جلال[[ حق]] بسوزد و یا به [[نور]] [[لطف]] و جمال وی بفروزد، سوختن و فروختن به نزدیک دلش یکسان شود؛ از آنچه وی را [[شاهد]]، حق است و آنچه از وی بود وی را همه [[نیکو]] بود، اگر به قضای وی رضا دارد»<ref>کشف المحجوب، هجویری، ص۲۱۹.</ref>.
+در کتاب [[فرهنگ]] اصطلاحات و تعبیرات [[عرفانی]] آمده است: «رضا عبارت است از رفع [[کراهت]] و [[تحمل]] مرارت [[احکام]] [[قضا و قدر]]»<ref>فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، ص۱۷۶.</ref> «استاد ابوعلی گفتی: رضا نه آن است که [[بلا]] نبیند و نداند، رضا آن بود که بر حکم و [[قضا]] [[اعتراض]] نکند». و رابعه را پرسیدند که [[بنده]] [[راضی]] کی باشد؟ گفت: آن‌گاه که از [[محنت]] شاد شود همچنان‌که از [[نعمت]]»<ref>رساله قشیریه، قشیری، ص۲۹۴-۳۰۱.</ref>.<ref>[[خلیل منصوری|منصوری، خلیل]]، [[عرفان در قرآن (کتاب)|عرفان در قرآن]]، ص ۲۰۶.</ref>
 == منابع ==