ارتداد در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

شماری معتقدند برای [[اثبات]] [[ارتداد]] [[فطری]]، [[اسلام]] تبعی (اسلام [[کودکی]] که یکی از والدینش مسلمان باشد که این [[کودک]] به تبع وی تا رسیدن به سن [[تکلیف]] در [[حکم]] مسلمان خواهد بود) کافی است<ref>خویی، منهاج الصالحین، ۲/۳۵۳؛ تبریزی، اسس الحدود، ۴۱۷.</ref>؛ زیرا بر اساس برخی [[روایات]] در ارتداد فطری، تصریح به اسلام پس از [[بلوغ]] شرط نیست<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۸/۳۲۴-۳۲۵.</ref>؛ اما امام‌ خمینی و شمار زیادی از فقها بر این باورند که اسلام تبعی به‌تنهایی در محکومیت به ارتداد فطری کافی نیست، بلکه اگر چنین فردی پس از بلوغ اسلام را [[تصدیق]] کرده و احکامش را قبول کند و پس از آن از اسلام خارج شود، مرتد فطری به حساب می‌آید و در غیر این صورت محکوم به ارتداد ملی است و دلیل این حکم [[احتیاط]] در [[حفظ جان]] و وجود [[شبهه]] در فطری‌بودن چنین ارتدادی است که موجب [[سقوط]] حد می‌شود.<ref>فاضل هندی، کشف اللثام، ۹/۳۵۸؛ نجفی، جواهر الکلام، ۴۱/۶۰۲-۶۰۳؛ امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۳۴۹.</ref>

فقها بر این نکته [[اتفاق نظر]] دارند که [[کفر]] - یعنی [[انکار]] [[خدا]] یا [[وحدانیّت]] یا [[نبوت]]، <ref>یزدی طباطبایی، العروة الوثقی، ۱/۱۳۸-۱۳۹؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱/۳۷۸.</ref> یا حکمی از [[احکام]] [[ضروری دین]] که مستلزم انکار خدا، [[توحید]] یا نبوت باشد - موجب ارتداد است.<ref>نجفی، جواهر الکلام، ۶/۴۶؛ حکیم، مستمسک العروة الوثقی، ۱/۳۷۸؛ امام‌ خمینی، الطهاره، ۱/۲۱۶.</ref> تعبیر «ضروری دین» را نخستین بار [[محقق حلی]] به کار گرفت<ref>امام‌ خمینی، صحیفه، ۱/۵۳.</ref>؛ هرچند مفاد آن در [[کلام]] [[فقیهان]] پیش از وی نیز یافت می‌شود.<ref>حلبی، الکافی فی الفقه، ۳۱۱.</ref> به [[باور]] برخی ضروری دین آن دسته از مسایل غیر نظری‌اند که در ضروری‌بودن آنها تردیدی نیست. اگر [[مکلف]] این دسته از مسایل را یا حتی مسایل نظری‌ای را که [[یقین]] به ضروری‌بودن آنها دارد انکار کند، موجب ارتدادش خواهد شد.<ref>اردبیلی، مجمع الفائدة، ۱۳/۳۱۴؛  نجفی، جواهر الکلام، ۶/۴۶-۴۷.</ref> از نگاه امام‌ خمینی مقصود از ضروری دین امری است که نزد جمیع [[مسلمانان]] [[امر]] واضحی باشد؛ مانند بدیهیات عقلیه. پس احکامی که نزد فقها یا انسان‌های [[متعبد]] بدیهی‌اند، اما نزد عموم مسلمانان [[بدیهی]] نیستند، جزو [[ضروریات دین]] نخواهند بود؛ در نتیجه اگر بعضی از احکامِ ضروری دین نزد بعضی واضح نباشند، انکار آنها موجب ارتداد نیست.<ref>امام‌ خمینی، الطهاره، ۱/۲۱۶.</ref>

‌اندیشمندان بر این باورند که [[فتنه‌انگیزی]] و آلوده‌کردن فضای [[فکری]] [[جامعه]] و [[تشویش اذهان]] عمومی در [[تشخیص حق]] از [[باطل]]، [[خیانت]] به [[بشر]] و از جرایم بزرگ است و مجازات مرتد، سدی مستحکم در مقابل این فتنه‌انگیزی است.<ref> ابن‌عاشور، التحریر و التنویر، ۲/۳۱۹.</ref> امام‌ خمینی همسو با فقهای دیگر<ref>حلی، محقق، شرائع الاسلام، ۴/۱۸۳-۱۸۴؛ اردبیلی، مجمع الفائدة، ۱۳/۳۳۶؛ نجفی، جواهر الکلام، ۴۱/۶۱۱-۶۱۲.</ref> [[معتقد]] است اگر مردی مرتد شود و ارتداد او فطری باشد، محکوم به [[مرگ]] می‌شود؛ اما اگر ملی باشد، [[توبه]] داده می‌شود؛ چنانچه [[توبه]] نکرد، کشته می‌شود. نیز [[مرتد]] اگر [[زن]] باشد، خواه [[فطری]] و خواه ملی، وادار به توبه می‌شود و چنانچه توبه نکند، [[زندانی]] می‌شود و بر او [[سختگیری]] می‌کنند تا بر اثر [[سختی]] و [[مشکلات]] توبه کند.<ref>امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۴۶۹-۴۷۰.</ref> مستند این [[حکم]] برخی [[احادیث]] است<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۸/۳۳۰-۳۳۲.</ref>؛ اما کسی که [[پیامبر]]{{صل}} یا [[امام]]{{ع}} را [[سب]] کرده، هرچند توبه کرده باشد، کشته می‌شود.<ref>شهید ثانی، الروضة البهیه، ۹/۱۹۶.</ref> اگر در [[ارتداد]] ملی مردی پس از توبه دوباره مرتد شود، از نظر برخی محکوم به [[مرگ]] است.<ref>حلبی، الکافی فی الفقه، ۳۱۱؛ ابن‌زهره، ۳۸۰.</ref> بعضی نیز قائل‌اند پس از سه مرتبه ارتداد، فرد محکوم به مرگ می‌شود.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۵/۳۱؛ کاشف‌الغطاء، ۴/۴۲۲.</ref> امام‌ خمینی همسو با جمع دیگری از [[فقها]]<ref>طوسی، المبسوط، ۸/۷۴؛ شهید ثانی، الروضة البهیه، ۹/۳۴۵.</ref> جهت مراعات [[احتیاط]] [[معتقد]] است چنین فردی در مرتبه چهارم [[اعدام]] می‌شود.<ref>امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۴۷۰.</ref> شماری نیز قائل‌اند [[مرتد ملی]] با تکرار ارتداد محکوم به مرگ نمی‌شود.<ref>خویی، موسوعه، ۴۱/۴۰۱.</ref>

[[مجازات]] مرتد ملی و زن مرتد متوقف بر توبه‌دادن مرتد است و از ظاهر [[کلام]] فقها با استناد به احادیث<ref>حر عاملی، تفصیل وسائل الشیعه، ۲۸/۳۳۳.</ref> می‌توان استفاده کرد که توبه‌دادن مرتد ملی پیش از مجازات وی [[واجب]] است.<ref>مفید، المقنعه، ۸۰۱؛ طوسی، المبسوط، ۷/۲۸۲؛ حلی، محقق، شرائع الاسلام، ۴/۱۸۴؛ حلی، علامه، قواعد الاحکام، ۳/۵۷۵؛ نجفی، جواهر الکلام، ۴۱/۶۱۳ و ۶۱۵؛ گلپایگانی، الدر المنضود، ۳/۳۶۹.</ref> فقها در [[میزان]] فرصتی که برای [[توبه‌کردن]] در [[اختیار]] مرتد ملی مرد قرار می‌گیرد، [[اختلاف]] نظر دارند. از نظر برخی پس از توبه‌دادن به او فرصتی داده نمی‌شود<ref>طوسی، الخلاف، ۵/۳۵۶-۳۵۷؛ حلی، علامه، تحریر الاحکام، ۵/۵۷.</ref> و برخی نیز بر این باورند که باید سه [[روز]] [[فرصت]] داده شود.<ref>شهید ثانی، مسالک الافهام، ۱۵/۳۷؛ عاملی، سیدمحمد، ۵/۷.</ref> شماری نیز میزان این فرصت را تا زمانی دانسته‌اند که [[امید]] به توبه مرتد وجود داشته باشد.<ref>حلی، فخرالمحققین، ایضاح الفوائد، ۴/۵۵۰؛ جزائری، التحفة السنیة، ۹۱.</ref> از نظر امام‌ خمینی [[مرتد ملی]] [[توبه]] داده می‌شود و در صورت [[امتناع]] کشته می‌شود؛ ولی [[احتیاط]] [[مستحب]] آن است که به وی سه [[روز]] [[فرصت]] دهند و اگر [[توبه]] نکرد روز چهارم [[مجازات]] شود.<ref>امام‌ خمینی، تحریر الوسیله، ۲/۴۶۹.</ref>