رضایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی: تفاوت میان نسخه‌ها

{{مدخل مرتبط | موضوع مرتبط = رضایت| عنوان مدخل  = رضایت| مداخل مرتبط = [[رضایت در قرآن]] - [[رضایت در فقه سیاسی]] - [[رضایت در معارف و سیره نبوی]] - [[رضایت در معارف و سیره رضوی]] - [[رضایت در سیره معصوم]] - [[رضایت در اخلاق اسلامی]] - [[رضایت در روان‌شناسی اسلامی]] - [[رضایت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی]]| پرسش مرتبط  = }}

== مقدمه ==

==مفهوم‌شناسی==

==پیشینه==

[[اهل معرفت]] مقام رضا را از [[مقامات]] [[عرفانی]] دانسته‌اند<ref>انصاری، خواجه‌عبدالله، منازل السائرین، ۷۰؛ کاشانی، عبدالرزاق، شرح منازل السائرین، ۳۵۸.</ref> و [[سراج]] در اللمع<ref>سراج طوسی، اللمع فی التصوف، ۱۰۶.</ref> و [[کلاباذی]] در التعرف<ref>کلاباذی، کتاب التعرف، ۱۰۲.</ref> ازجمله نخستین عارفانی‌اند که بابی مستقل به آن اختصاص داده‌اند. [[عارفان]] رضا در خداوند را ازجمله صفات جمالیه می‌دانند که در برابر صفت [[غضب]] قرار می‌گیرد.<ref>جامی، شرح فصوص، ۳۱۳.</ref> برخی از اهل معرفت جایگاه رضا را پس از [[منزل]] صبر و پیش از منزل [[شکر]] می‌دانند.<ref>انصاری، خواجه‌عبدالله، منازل السائرین، ۶۹ ـ ۷۲.</ref> برخی نیز آن را از بالاترین مقامات [[یقین]] شمرده‌اند.<ref>مکی، قوت القلوب فی معاملة المحبوب، ۲/۶۳.</ref> امام خمینی بالاترین مرتبه رضا را از بزرگ‌ترین مقامات اهل جذبه و [[محبت]] می‌داند و بر آن است که مرتبه بالای [[رضا]] از [[اعلی]] مراتب [[کمال انسانی]] است و آن فوق [[مقام تسلیم]] و [[پایین‌تر]] از [[مقام فنا]] می‌باشد.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۱.</ref>

==حقیقت مقام رضا==

[[علمای اخلاق]] حقیقت رضا را [[خشنودی]] [[بنده]] از [[حق‌تعالی]] می‌دانند که ثمره محبت می‌باشد.<ref>خواجه‌نصیر، اوصاف الاشراف، ۸۷؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۰۲.</ref> [[اهل معرفت]] رضا را محو [[اراده]] بنده در اراده حق‌تعالی،<ref>کاشانی، عبدالرزاق، شرح منازل السائرین، ۳۶۰.</ref> رفع [[اختیار]] از بنده، سکون [[قلب]] به تلخی [[قضا]]<ref> سراج طوسی، اللمع فی التصوف، ۱۰۶.</ref> و [[تساوی]] [[نعمت]] و [[بلا]] و شدّت و رخا<ref>لاهیجی، مفاتیح الأعجاز فی شرح گلشن راز، ۸۸.</ref> می‌دانند. رضا سخت‌ترین منازل سالکان و کلید باقی مقامات است؛ از همین رو باب [[رضا]] بابِ اعظم [[خداوند]] شمرده می‌شود.<ref>لاهیجی، مفاتیح الأعجاز فی شرح گلشن راز، ۸۸.</ref> برخی نیز رضا را رفع [[کراهت]]، شیرین‌ شمردن تلخی [[احکام]] [[قضا و قدر]]<ref>کاشانی، عزالدین، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایه، ۳۹۹.</ref> و عدم [[اعتراض]] به [[حکم]] و [[قضای خداوند]]<ref>قشیری، رساله قشیریه، ۳۵۳.</ref> می‌دانند. [[عارفان]] در اینکه رضا از [[مقامات]] است یا از احوال [[اختلاف]] دارند. برخی بر این باورند که رضا در بعضی از افراد [[مقام]] است و در بعضی دیگر احوال.<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۲۱۲.</ref> برخی دیگر رضا را از احوال دانسته‌اند.<ref> قشیری، رساله قشیریه، ۳۵۲.</ref> برخی بر این عقیده‌اند که [[مقام رضا]] نهایت مقام سالکان<ref>سراج طوسی، اللمع فی التصوف، ۱۰۶؛ کاشانی، عزالدین، مصباح الهدایة و مفتاح الکفایه، ۳۹۹.</ref> و بدایت احوال آنان<ref>هجویری، کشف المحجوب، ۲۲۶.</ref> است. خواجه‌ [[عبدالله انصاری]] رضا را توقف [[اراده]] [[بنده]] در برابر [[اراده پروردگار]] می‌داند که در برابر حکم [[پروردگار]] خواستار تقدیم یا تأخیر یا زیادی یا نقصان آن نباشد.<ref>انصاری، خواجه‌عبدالله، منازل السائرین، ۷۰ ـ ۷۱.</ref>

==رابطه [[دعا]] با رضا==

[[اهل معرفت]]<ref>ابن‌عربی، الفتوحات المکیه، ۲/۲۹؛ قیصری، شرح فصوص الحکم، ۱۰۰۷؛ جامی، نقد النصوص، ۲۴۷.</ref> و [[علمای اخلاق]]<ref>غزالی، احیاء علوم الدین، ۱۴/۱۳۶؛ فیض کاشانی، المحجة البیضاء فی تهذیب الاحیاء، ۸/۹۴؛ نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۰۸.</ref> بر این باورند که [[دعا]] منافاتی با [[مقام رضا]] ندارد؛ زیرا [[انسان]] از جانب [[شریعت]] [[مأمور]] به [[دعا کردن]] است و منافعی از همین راه نصیب او می‌شود.<ref>نراقی، احمد، جامع السعادات، ۷۷۲.</ref>

==نسبت مقام رضا با مقامات دیگر==

[[امام خمینی]] مقام رضا را بالاتر از مقام تسلیم می‌داند؛<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۱.</ref> اگرچه [[معتقد]] است مرتبه‌ای از مقام تسلیم فوق [[مقام]] [[توکل]] و رضاست؛<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۴۰۵.</ref> زیرا اگر سالک [[اهل]] [[طلب]] و [[محبت]] و به دور از [[انانیت]] و نفسانیات باشد، [[خداوند متعال]] با یک جلوه و جذبه او را به فنا و صعق مطلق می‌رساند، همان‌گونه که برای [[حضرت موسی]]{{ع}} روی داد و اگر هم دارای نقصی باشد، با همین جلوه رحمانی که از روی [[عنایت خاص الهی]] حاصل شده، از میان بر می‌خیزد که این مقام از [[تسلیم]]، از توکل و [[رضا]] به [[قضای الهی]] بالاتر است.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۴۰۵.</ref>

==خاستگاه و راه تحصیل [[مقام رضا]]==

[[علمای اخلاق]] برای دستیابی به مقام رضا راه‌هایی ذکر کرده‌اند؛ ازجمله اینکه [[بنده]] [[باور]] داشته باشد [[مصلحت]] آنچه [[خداوند]] برای او در نظر گرفته است، بیشتر است؛ حتی اگر مصلحت و فایده آن را در نیابد و اینکه [[ناخشنودی]] و [[کراهت]] از مقدرات خداوند هیچ فایده‌ای ندارد و [[خواست الهی]] را [[تغییر]] نمی‌دهد.<ref>نراقی، مهدی، جامع السعادات، ۳/۲۱۲ ـ ۲۱۳.</ref>

==مراتب و درجات رضا==

# رضا به [[ربوبیت]] [[حق‌تعالی]]: در این مرتبه سالک خود را تحت ربوبیت [[حق]] قرار می‌دهد و از [[سلطنت]] [[شیطان]] خارج شده، به ربوبیت حق‌تعالی [[راضی]] و [[خشنود]] می‌شود.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۶.</ref> ایشان این مرتبه را نخستین مرتبه رضا می‌داند و برای این مرتبه علایمی ذکر می‌کند که علاوه بر اینکه [[مشقت]] [[تکلیف]] از او برداشته می‌شود، از [[اوامر الهی]] خشنود می‌شود و از آن با [[جان]] و [[دل]] استقبال می‌کند و منهیات شرعیه نزد او مبغوض شده، به بندگی خود و [[مولایی]] [[خداوند متعال]] خشنود می‌شود.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۶ ـ ۱۶۷.</ref> به [[اعتقاد]] ایشان [[رضایت]] به [[نبوت]] و [[امامت]] که در این مرتبه از مراتب رضا محقق است، مجرد خشنودی به [[پیشوایی]] آنان نیست؛ بلکه باید فرد به [[سعادت]] و کمالی که [[انبیا]]{{ع}} و [[ائمه]]{{ع}} ارائه کرده‌اند، عمل کند.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۸.</ref>

# رضا به [[قضا و قدر]] حق: از پیشامدهای گوارا و ناگوار و فرحناکی از آنچه حق‌تعالی به بنده عطا فرموده است؛ اعم از [[بلاها]] و [[بیماری‌ها]] و آنچه مقابل آنهاست؛ مانند [[راحتی]] و [[سلامتی]]؛ به این معنا که بنده هر دو را [[عطیه]] حق‌تعالی به شمار آورد و به آن [[راضی]] و [[خشنود]] باشد.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۸.</ref> دستیابی به این درجه در صورتی است که سالک به [[مقام]] [[رأفت]] و [[رحمت]] [[حق‌تعالی]] [[معرفت]] پیدا کند و [[ایمان]] داشته باشد که هرچه [[خداوند]] در این عالم به [[بنده]] خود عطا می‌کند، برای [[تربیت]] [[بندگان]] و حصول [[کمالات نفسانی]] آنها و فعلیت [[فطرت]] مخموره آنان است.<ref>امام خمینی، حدیث جنود، ۱۶۹.</ref>

==[[آثار رضا]]==

برخی [[روایات]] برای [[مقام رضا]] آثاری برشمرده‌اند، ازجمله: [[آرامش]] و رضایت از زیادی و کمی [[زندگی]]<ref>کلینی، الکافی، ۲/۵۷ و ۶۰.</ref> و [[رضایت خداوند]] از کسی که راضی به قضای اوست.<ref>حر عاملی، الجواهر السنیه، ۷۷.</ref> [[اندیشمندان اسلامی]] نیز مقام رضا را سبب [[آرامش]]<ref>خواجه‌نصیر، اوصاف الاشراف، ۸۸.</ref> و [[شکر]]<ref>محاسبی، الوصایا، ۲۷۷.</ref> می‌دانند.

==[[رضا]] در [[سیره عملی امام]] خمینی==

== منابع ==