فرزندان امام سجاد
مقدمه
در شمار فرزندان امام سجاد(ع) نزد مورخان و تذکرهنویسان اختلاف است: در قدیمیترین مآخذ نام فرزندان او چنین آمده است: محمد ملقب به باقر، حسین اکبر، عبدالله ملقب به باهر، زید، داوود، عمر اشرف، علی، عبدالرحمن، حسین اصغر، سلیمان، قاسم، خدیجه، امکلثوم، فاطمه، عُلَیه و امالحسین[۱]. شیخ مفید در ارشاد و علی بن عیسی اربلی در کشف الغمه و ابن صباغ مالکی در الفصول المهمه فرزندان آن حضرت را پانزده تن نوشتهاند که یازده پسر و چهار دختر بودند: محمد باقر(ع)، عبدالله، حسن، حسین، زید، عمر، حسین اصغر، عبدالرحمن، سلیمان، علی، محمد اصغر، خدیجه، فاطمه، عُلَیه و امکلثوم[۲]. در بین مورخان و تذکرهنویسان نام پنج پسر و دو دختر مشترک است که آنها عبارتاند از: امام محمد باقر(ع)، زید شهید، عبدالله، عمر، علی، عُلَیه و امکلثوم[۳].
اعقاب امام سجاد(ع) از امام محمد باقر(ع)، زید شهید، عبدالله، عمر اشرف، حسین اصغر و علی اصغر میباشند[۴].[۵]
فرزندان پسر
پسران امام عبارت بودند بودند از:
محمد بن علی الباقر
امام محمد باقر (ع) روز جمعه اول ماه رجب[۶] یا سوم صفر سال ۵۷ﻫ.[۷] در مدینه به دنیا آمد و نام مبارکشان محمد است.
جد والامقام امام باقر (ع)، حسین بن علی (ع) و پدرش امام زینالعابدین (ع) و مادر ارجمندش "ام عبدالله" فاطمه ـ دختر امام حسن مجتبی (ع) ـ است[۸]؛ لذا از این جهت در میان اهل بیت (ع) او نخستین کسی است که از نظر نسب پدری و مادری، علوی و فاطمی است و به "علویٌ من علویین" و "هاشمیٌ من هاشمیین" معروف است[۹].
امام باقر (ع) در روزگار طفولیت بود که همراه کاروان جد گرامیاش، حضرت حسین بن علی (ع)، به کربلا رفت. آن امام ارجمند (ع) چهار سال با امام حسین (ع) و سی و چهار سال با پدر گرامیاش زیست و در سال ۹۵ﻫ. به امامت رسید و حدود بیست سال امامت کرد.
حاکمان معاصر امامت او عبارتاند از: ولید بن عبدالملک، سلیمان بن عبدالملک، عمر بن عبدالعزیز، یزید بن عبدالملک و هشام بن عبدالملک[۱۰].
مهمترین ویژگی روزگار امامت امام باقر (ع) آن بود که فرصتی برای راه انداختن نهضتی علمی و فکری پیش آمد. جایگاه علمی امام باقر (ع) واضحتر از آن است که احتیاج به بیان داشته باشد. پیامبر گرامی اسلام (ص) او را باقر خواند[۱۱].
زید بن علی بن الحسین
زید فرزند امام سجاد (ع) و شیعۀ امامیه و از حیث علم، زهد، ورع، شجاعت و دیانت از بزرگان اهل بیت (ع) و از شاگردان و راویان حدیث پدر و برادرش امام باقر (ع) بوده است و در کمالات علمی و معنوی، ائمه (ع) را بر خود برتر میدانست. زید خلفای اموی را بر حق نمیدانست بنابراین پس از شهادت امام حسین (ع) علیه آنان قیام کرد و به طرف کوفه رفته و به همراهی چهار هزار نفر با حاکم عراق (یوسف بن عمر) به جنگ برخاست، کار زید در کوفه ده ماه طول کشید تا اینکه در سال ۱۲۲ه.ق به دستور هشام بن عبد الملک اموی به دار آویخته شد. سرش را به دمشق نزد هشام و از آنجا به مدینه بردند. قیام زید هیچگاه در جهت کنار گذاشتن امامان معصوم (ع) و غصب خلافت ایشان نبوده و پیدایش فرقهای به نام زیدیه از سر غلو و افراط دربارۀ وی بوده است؛ همانگونه که چنین گرایشهایی دربارۀ امام علی بن ابیطالب (ع)، محمد حنفیه و اسماعیل بن جعفر نیز دیده میشود[۱۲].
عمر بن علی بن الحسین
عبدالله بن علی بن الحسین
حسن بن علی بن الحسین
حسین الاکبر بن علی بن الحسین
حسین الاصغر بن علی بن الحسین
عبدالرحمن بن علی بن الحسین
سلیمان بن علی بن الحسین
علی بن علی بن الحسین
محمد الاصغر بن علی بن الحسین
فرزندان دختر
دختران امام عبارت بودند از:
امالحسن
امالحسن دختر امام سجاد(ع) به همسری داوود بن علی بن عبدالله بن عباس درآمد[۱۳].[۱۴]
امالحسین
امالحسین دختر امام سجاد(ع) به همسری ابراهیم امام (ابراهیم بن محمد بن علی بن عبدالله بن عباس) درآمد[۱۵].[۱۶]
امکلثوم
امکلثوم دختر امام سجاد(ع) همسر داوود بن حسن مثنی، نوه امام حسن(ع) است و سلیمان و عبدالله از بطن اوست. نوه وی محمد بن سلیمان در عصر ابوسرایا در مدینه خروج کرد و جمعی با او بیعت نمودند، اما او کشته شد. داوود بن حسن فرزند امداوود است که دعای او در نیمه رجب مشهور است[۱۷].[۱۸]
خدیجه
خدیجه دختر امام سجاد(ع) با برادرش علی اصغر مکنی به ابوالحسن کوچکترین فرزند امام سجاد(ع) از یک مادر بودند. او علم، تقوا و زهد را از پدرش به ارث برد و از زنان برجسته خاندان عصمت و طهارت(ع) بود. هنگامی که به سن رشد رسید، با پسرعمویش محمد بن عمر اشرف ازدواج کرد و از او صاحب سه فرزند با نامهای ابومحمد عبدالله، ابوالحسن، عبیدالله صاحب مزار مشهور در بغداد و عمرالثانی الاصغر از شیوخ علمای حدیث شد. تذکرهنویسان و کتب انساب از او به عظمت در دانش و کمال نام بردهاند[۱۹].[۲۰]
علیّه
در میان دختران امام سجاد(ع) عُلیه از شهرت برخوردار است. علمای رجال در کتب خود نام او را ذکر کردهاند. وی کتابی فراهم آورده که زرارة بن اعین از او نقل کرده است. گویند او بانویی فاضل و از راویان حدیث میباشد[۲۱]. عُلیّه نخست زن علی بن حسین بن حسن بن علی بن ابیطالب(ع) بود و سپس به عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر طیار شوهر کرد[۲۲].[۲۳]
منابع
محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین
پژوهشکده علوم اسلامی امام صادق (ع)، فرهنگ شیعه
اکبر ذاکری، علی، درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه
موحدی، محمد علی، مقاله «امام باقر»، دانشنامه صحیفه سجادیه
کمپانی زارع، مهدی، مقاله «امام محمد بن علی»، دانشنامه امام رضا ج۲
سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت
احمدوند، فردین، مکارم اخلاق در صحیفه
پانویس
- ↑ کتاب نسب قریش، ص۶۲-۶۳.
- ↑ الارشاد، ج۲، ص۱۵۴؛ کشف الغمه فی معرفة الأئمه، ج۲، ص۹.
- ↑ عمدة الطالب، ص۱۶۰.
- ↑ عمدة الطالب، ص۱۶۰.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص۲۶۹؛ احمدوند، فردین، مکارم اخلاق در صحیفه، ص۳۴ ـ ۳۸.
- ↑ طبری، محمد بن جریر، دلائل الامامة، ص۲۱۵؛ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ص۱۵۸؛ مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، ج۴۶، ص۲۱۲.
- ↑ ابنشهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، ج۲، ص۲۲۷.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۲، ص۴۶۹؛ شیخ صدوق، عیون أخبار الرضا (ع)، ج۱، ص۴۱؛ شیخ مفید، الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ج۲، ص۱۵۵.
- ↑ مفید، محمد بن نعمان، الارشاد، ص۱۵۸؛ طبرسی، فضل بن حسن، اعلام الوری، ص۴۹۸.
- ↑ اعلام الوری، ۲۵۹.
- ↑ موحدی، محمد علی، مقاله «امام باقر»، دانشنامه صحیفه سجادیه، ص۷۵؛ کمپانی زارع، مهدی، مقاله «امام محمد بن علی»، دانشنامه امام رضا ج۲، ص۴۶۵-۴۸۰؛ فرهنگ شیعه، ص ۱۰۶ ـ ۱۰۹؛ اکبر ذاکری، علی، درآمدی بر سیره معصومان در کتابهای چهارگانه شیعه، ص۲۶۶.
- ↑ ر.ک: سلیمیان، خدامراد، درسنامه مهدویت، ص۱۰۴ـ ۱۰۵.
- ↑ عمدة الطالب، ص۱۶۰.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۰.
- ↑ عمدة الطالب، ص۱۶۰.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۰.
- ↑ عمدة الطالب، ص۱۸۹؛ المستجاد من کتاب الارشاد، ص۱۶۸.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۰.
- ↑ برای تفصیل بیشتر ر.ک: عمدة الطالب، ص۱۸۹؛ تراجم اعلام النساء، ج۲، ص۵۶؛ المجدی فی انساب الطالبیین، ص۳۴۵؛ المستجاد من کتاب، الارشاد، ص۱۶۸.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۰.
- ↑ رجال نجاشی، ص۳۰۴؛ عمدةالطالب، ص۱۸۹؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۸۱.
- ↑ جمهرة انساب العرب، ص۵۲.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۲۷۰.