بحث:عقل: تفاوت میان نسخهها
بدون خلاصۀ ویرایش
جز (جایگزینی متن - ' ]]' به ' [[') |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۲ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
== | ==دارالحديث== | ||
{{فهرست اثر}} | |||
* العقل | |||
* العقل أول ما خلق الله | |||
* ما خلق منه العقل | |||
* العقل أقوي أساس | |||
* دور العقل في الفضائل | |||
* دور العقل في العقاب والثواب | |||
* إمامة العقل | |||
* دعامة العقل | |||
* دور العقل في خير الدارين | |||
* حجية العقل | |||
* مصيبة عدم العقل | |||
* صديق المرء عقله | |||
* خليل المؤمن عقله | |||
* تجاذب النفس بين العقل والهوي | |||
* الدين والعقل | |||
* تفسير العقل | |||
* العقول مواهب | |||
* عقل الطبع وعقل التجربة | |||
* صفات العاقل | |||
* العقل والحكمة | |||
* العقل وترك الفضول | |||
* العقل والعمل للآخرة | |||
* العقل وطاعة الله | |||
* العقل وترك اللذات | |||
* العقل ومعرفة الخير والشر | |||
* ما يكون للعاقل | |||
* ما يجب على العاقل | |||
* ما ينبغي للعاقل | |||
* ما لا ينبغي للعاقل | |||
* أعقل الناس | |||
* أنقص الناس عقلا | |||
* من هو ليس بعاقل | |||
* ما يزيد العقل | |||
* ما يكمل العقل | |||
* ما يعتبر به العقل | |||
* من علامات العقل | |||
* ما يدل على قوة العقل | |||
* ما يضعف العقل | |||
* ما يدل على ضعف العقل | |||
* حد العقل | |||
* رأس العقل | |||
* أفضل العقل | |||
* ثمرة العقل | |||
* عدو العقل | |||
* عقل الإنسان في أدوار حياته | |||
* موضع العقل | |||
* النوادر | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==م عقاید== | |||
{{فهرست اثر}} | |||
* القسم الثّاني: العقل | |||
* تحقيق في معنى العقل | |||
* حياة العقل | |||
* العقل النظري والعقل العملي | |||
* عقل الطبع وعقل التجربة | |||
* الفرق بين العاقل والعالم | |||
* خطر العلم بلا عقل | |||
* 1/2 خلق العقل والجهل | |||
* 2. خلق الجهل | |||
* 3. تركيب العقل والجهل | |||
* 4. الحكمة من تركيب العقل والجهل | |||
* 1/3 موضع العقل | |||
* 2/2 خير المواهب | |||
* 2/3 أصل الإنسان | |||
* 2/4 قيمة الإنسان | |||
* 2/5 أوّل قواعد الإسلام | |||
* 2/8 دعامة المؤمن | |||
* 2/9 أجمل زينة | |||
* 2/10 أغنى الغنى | |||
* 2/11 العلم يحتاج إليه | |||
* 2/12 النّوادر | |||
* 3/2 الحثّ على التّفكّر | |||
* 3/3 الحثّ على التّفقّه | |||
* 3/4 التّحذير من ترك التّعقّل | |||
* 3/5 حجّيّة العقل | |||
* 3/6 دور العقل في حساب الأعمال | |||
* 3/7 دور العقل في جزاء الأعمال | |||
* ب- العلم | |||
* ج- الأدب | |||
* ط- ذكر الله | |||
* ب- معرفة الله | |||
* ه- مكارم الأخلاق | |||
* و- محاسن الأعمال | |||
* ز- وضع الأشياء مواضعها | |||
* ك- حفظ التّجارب | |||
* ع- التّزوّد للآخرة | |||
* ف- النّجاة | |||
* ص- الختم بالجنّة | |||
* ق- صلاح كلّ أمر | |||
* ر- خير الدّنيا والآخرة | |||
* ب- الكلام | |||
* ج- السّكوت | |||
* 5/5 صفات العقلاء | |||
* 5/6 صفات اولي النّهى | |||
* 5/7 صفات اولي الألباب | |||
* 5/8 علامات كمال العقل | |||
* 5/9 أعقل النّاس | |||
* 6/10 الاستغناء بالعقل | |||
* 6/11 حبّ الدّنيا | |||
* 6/21 كثرة أكل لحم الوحش والبقر | |||
* 7/2 ما يحرم على العاقل | |||
* 7/3 ما ينبغي للعاقل | |||
* 7/4 ما لا ينبغي للعاقل | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==ح نبوی ج۱== | |||
{{فهرست اثر}} | |||
* الباب الأول العقل والجهل | |||
* تحقيق في معنى العقل والجهل | |||
* العقل في اللغة | |||
* العقل في النصوص الإسلامية | |||
* أ - استخدامات العقل في ما يخص مبدأ الإدراكات | |||
* ۱. مبدأ جميع المعارف الإنسانية | |||
* ۲. مبدأ التفكير | |||
* ۳. الوجدان الأخلاقي | |||
* قضية تسترعي الانتباه | |||
* ب - استخدامات العقل في نتيجة الإدراكات | |||
* ۱. معرفة الحقائق | |||
* ۲. العمل بمقتضى العقل | |||
* حياة العقل | |||
* العقل النظري والعقل العملي | |||
* عقل الطبع وعقل التجربة | |||
* الفرق بين العاقل والعالم | |||
* خطر العلم بلا عقل | |||
* خطر الجهل | |||
* مفاهيم الجهل | |||
* ۱. مطلق الجهل | |||
* ۲. الجهل بالمعارف المفيدة | |||
* ۳. الجهل بالمعارف الضرورية للإنسان | |||
* ۴. القوة المقابلة للعقل | |||
* نقطتان تسترعيان الاهتمام | |||
* ۱. أخطر الجهل | |||
* ۲. المواجهة بين العقل والجهل | |||
* الفصل الأول معرفة العقل | |||
* ۱ / ۱. حقيقة العقل | |||
* ۱ / ۲. خلق العقل والجهل | |||
* الفصل الثاني قيمة العقل | |||
* ۲ / ۱. هدية من الله | |||
* ۲ / ۲. خير المواهب | |||
* ۲ / ۳. أصل الإنسان | |||
* ۲ / ۴. قيمة الإنسان | |||
* ۲ / ۵. صديق المرء | |||
* ۲ / ۶. دليل المؤمن | |||
* ۲ / ۷. دعامة المؤمن | |||
* ۲ / ۸. أعود المال | |||
* الفصل الثالث الحث على التعقل والتفكر والتفقه | |||
* ۳ / ۱. التعقل | |||
* ۳ / ۲. التفكر | |||
* ۳ / ۳. التفقه | |||
* ۳ / ۴. تحذير ترك التعقل | |||
* ۳ / ۵. حجية العقل | |||
* ۳ / ۶. دور العقل في جزاء الأعمال | |||
* الفصل الرابع عوامل تقوية العقل | |||
* ۴ / ۱. مصابيح العقل | |||
* أ - العلم | |||
* ب - الإيمان | |||
* ج - التقوى | |||
* د - الوضوء | |||
*ه - الصلاة | |||
* و - صلاة الليل | |||
* ز - تلاوة القرآن | |||
* ح - الجهاد في سبيل الله | |||
* ط - رمي الجمار | |||
* ي - شهادة حق لإحياء حق | |||
* ك - تلك الخصال | |||
* ۴ / ۲. نماذج ممن نور الله قلبه | |||
* ۴ / ۳. ما يقوي الدماغ والعقل | |||
* أ - الدباء | |||
* ب - الكرفس | |||
* ج - اللبان | |||
* د - الفرفخ | |||
*ه - الاترج | |||
* و - الحجامة | |||
* ۴ / ۴. عوامل تقوية الحفظ | |||
* الفصل الخامس علامات العقل | |||
* ۵ / ۱. آثار العقل وبركاته | |||
* أ - عقال الجهل | |||
* ب - معرفة الله عز و جل | |||
* ج - كمال الدين | |||
*ه - مكارم الأخلاق | |||
* و - محاسن الأعمال | |||
* ز - حسن التدبير | |||
* ح - التزود للآخرة | |||
* ط - النجاة | |||
* ي - الختم بالجنة | |||
* ۵ / ۲. إختبار العقل | |||
* ۵ / ۳. صفات العقلاء | |||
* ۵ / ۴. علامات كمال العقل | |||
* ۵ / ۵. أعقل الناس | |||
* ۵ / ۶. ما يجب على العاقل | |||
* ۵ / ۷. ما ينبغي للعاقل | |||
* الفصل السادس آفات العقل | |||
* الفصل السابع الجهل | |||
* ۷ / ۱. التحذير من الجهل | |||
* ۷ / ۲. وجوب الهجرة من قرى الجهال | |||
* بيان | |||
* الفصل الثامن علامات الجاهل | |||
* الفصل التاسع ما ينبغي للجاهل | |||
* ۹ / ۱. التعلم | |||
* ۹ / ۲. الوقوف عند الشبهة | |||
* ۹ / ۳. الاستعاذة من الجهل | |||
* ۹ / ۴. الاستغفار من الجهل | |||
* الفصل العاشر ما ينبغي في معاشرة الجاهل | |||
* ۱۰ / ۱. السلام عند المخاطبة | |||
* ۱۰ / ۲. السكوت عند المنازعة | |||
* ۱۰ / ۳. الحلم | |||
* ۱۰ / ۴. الإعراض | |||
* الفصل الحادىعشر الجاهلية الاولى | |||
* ۱۱ / ۱. معنى الجاهلية | |||
* كلام حول الجاهلية | |||
* ۱۱ / ۲. أخلاق الجاهلية | |||
* ۱۱ / ۳. أعمال الجاهلية | |||
* أ - وأد البنات | |||
* ب - الطيرة | |||
* ج - التول | |||
* د - النياحة | |||
* ۱۱ / ۴. محق الإسلام لعادات الجاهلية | |||
* ۱۱ / ۵. ما ابرم من سنن الجاهلية | |||
* الفصل الثاني عشر الجاهلية الاخرى | |||
* ۱۲ / ۱. الرجعة إلى الجاهلية | |||
* ۱۲ / ۲. ما يوجب الرجعة إلى الجاهلية | |||
* أ - عدم معرفة الإمام | |||
* ب - شرب المسكر | |||
* تحقيق فيما يوجب الرجعة إلى الجاهلية | |||
* تحذير قرآني | |||
* أسباب النكوص | |||
{{پایان فهرست اثر}} | |||
==مقدمه== | ==مقدمه== | ||
*عقل در وجود [[انسان]] به ودیعت نهاده شده است و [[انسان]] در صورت بهکارگیری آن در مسیر کمال قرار میگیرد. [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: [[خداوند]] عقل را به [[انسان]] ودیعت نداد، مگر اینکه روزی سبب [[نجات]] او شود<ref>{{متن حدیث|مَا اسْتَوْدَعَ اللَّهُ امْرَأً عَقْلًا، إِلَّا اسْتَنْقَذَهُ بِهِ يَوْماًما}}؛ نهج البلاغه، حکمت ۳۹۹</ref>. [[آدمی]] در مرحله بهکارگیری، [[حکم عقل]] واقعبین را بر دیگر قوا (از جمله [[نفس]]، وهم، [[غضب]]، [[شهوت]] و...) [[برتری]] میدهد و به [[حکم]] آن عمل میکند. بدینترتیب عقل خویش را فعال میسازد. [[امام]] {{ع}} [[حضور]] عقل فعال را بزرگترین [[بینیازی]] برای [[انسان]] میداند، همانطور که از [[نادانی]] با عنوان بزرگترین تهیدستی یا میکند<ref>نک: حکمت ۵۱</ref><ref>[[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 568.</ref>. | *عقل در وجود [[انسان]] به ودیعت نهاده شده است و [[انسان]] در صورت بهکارگیری آن در مسیر کمال قرار میگیرد. [[امام علی]] {{ع}} میفرماید: [[خداوند]] عقل را به [[انسان]] ودیعت نداد، مگر اینکه روزی سبب [[نجات]] او شود<ref>{{متن حدیث|مَا اسْتَوْدَعَ اللَّهُ امْرَأً عَقْلًا، إِلَّا اسْتَنْقَذَهُ بِهِ يَوْماًما}}؛ نهج البلاغه، حکمت ۳۹۹</ref>. [[آدمی]] در مرحله بهکارگیری، [[حکم عقل]] واقعبین را بر دیگر قوا (از جمله [[نفس]]، وهم، [[غضب]]، [[شهوت]] و...) [[برتری]] میدهد و به [[حکم]] آن عمل میکند. بدینترتیب عقل خویش را فعال میسازد. [[امام]] {{ع}} [[حضور]] عقل فعال را بزرگترین [[بینیازی]] برای [[انسان]] میداند، همانطور که از [[نادانی]] با عنوان بزرگترین تهیدستی یا میکند<ref>نک: حکمت ۵۱</ref><ref>[[سید حسین دینپرور|دینپرور، سید حسین]]، [[دانشنامه نهج البلاغه ج۲ (کتاب)|دانشنامه نهج البلاغه]]، ج۲، ص 568.</ref>. | ||
==رابطه عقل و دین== | ==رابطه عقل و دین== | ||
| خط ۲۸: | خط ۲۵۸: | ||
*رویکرد عقلگرایی [[کلامی]] نیز از دو قالب حداکثری و انتقادی بیرون نبوده و در آثار [[دانشمندان]] دورههای مختلف [[غرب]] قابل بررسی است<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۳۷.</ref>. | *رویکرد عقلگرایی [[کلامی]] نیز از دو قالب حداکثری و انتقادی بیرون نبوده و در آثار [[دانشمندان]] دورههای مختلف [[غرب]] قابل بررسی است<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۳۷.</ref>. | ||
*اما اوج قدرتنمایی عقل و به زیر کشیدن قامت [[دین]] در قرن هجدهم (که آن را عصر عقل و روشنگری مینامند) و نوزدهم شکل میگیرد؛ زمانی که هیوم، با رویکرد نفی رابطه [[علی]] و معلولی، [[دفاع]] [[عقلانی]] از [[دین]] را محکوم میکند. همچنین کانت هر چند که عقل نظری را [[ناتوان]] میانگارد، لازمه آن، [[خدمت]] به [[فهم]] گزارههای [[دینی]] نبود؛ بلکه عملاً [[پلورالیسم]] [[فکری]] و معرفتی را در این مسیر پیریزی مینماید، که لازمه هر دو [[تفکر]] تجربهگرایی و پدیدارگرایی، حذف [[دین]] از [[زندگی]] عمومی [[بشر]] در دوران مدرنیته شد<ref>جهت مطالعه بیشتر دو تفکر مذکور، بنگرید به: نگارنده، مکتبهای نسبیگرایی اخلاقی، فصلهای مربوط به هیوم و کانت.</ref>؛ تا جایی که عقل در این دوره [[حاکمیت]] بیچون و چرا یافت و [[حس]] تنفر از [[دین]] وحیانی رواج یافت و [[دین]] طبیعی و دئیزم جایگزین [[دین]] آسمانی و [[الهی]] شد<ref>بنگرید به: باربور، علم و دین، ص۸۰ - ۷۱.</ref>. و عقل نه تنها در [[حوزه]] [[دین]]، بلکه در همه امور طبیعی و ماورای طبیعی فصلالخطاب شد و نقش محوری یافت<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۳۸.</ref>. | *اما اوج قدرتنمایی عقل و به زیر کشیدن قامت [[دین]] در قرن هجدهم (که آن را عصر عقل و روشنگری مینامند) و نوزدهم شکل میگیرد؛ زمانی که هیوم، با رویکرد نفی رابطه [[علی]] و معلولی، [[دفاع]] [[عقلانی]] از [[دین]] را محکوم میکند. همچنین کانت هر چند که عقل نظری را [[ناتوان]] میانگارد، لازمه آن، [[خدمت]] به [[فهم]] گزارههای [[دینی]] نبود؛ بلکه عملاً [[پلورالیسم]] [[فکری]] و معرفتی را در این مسیر پیریزی مینماید، که لازمه هر دو [[تفکر]] تجربهگرایی و پدیدارگرایی، حذف [[دین]] از [[زندگی]] عمومی [[بشر]] در دوران مدرنیته شد<ref>جهت مطالعه بیشتر دو تفکر مذکور، بنگرید به: نگارنده، مکتبهای نسبیگرایی اخلاقی، فصلهای مربوط به هیوم و کانت.</ref>؛ تا جایی که عقل در این دوره [[حاکمیت]] بیچون و چرا یافت و [[حس]] تنفر از [[دین]] وحیانی رواج یافت و [[دین]] طبیعی و دئیزم جایگزین [[دین]] آسمانی و [[الهی]] شد<ref>بنگرید به: باربور، علم و دین، ص۸۰ - ۷۱.</ref>. و عقل نه تنها در [[حوزه]] [[دین]]، بلکه در همه امور طبیعی و ماورای طبیعی فصلالخطاب شد و نقش محوری یافت<ref>[[مسلم محمدی|محمدی، مسلم]]، [[فرهنگ اصطلاحات علم کلام (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات علم کلام]]، ص ۲۳۸.</ref>. | ||
==عقل در فرهنگ مطهر== | |||
عقل یا اصول و مبادی اوّلیه [[فطری]]<ref>مجموعه آثار، ج۲، ص۲۳۰.</ref>. عقل یعنی قوّه [[تفکر]] و قوّه [[اندیشیدن]]<ref>انسان کامل، ص۱۲۱.</ref>. | |||
[[حجّت]] [[باطن]] و [[نبی]] درونی<ref>تکامل اجتماعی انسان، ص۱۷۹.</ref>. عقل به معنای تعقّل کردن<ref>شرح مبسوط منظومه، ج۲، ص۱۲.</ref>. | |||
[[جوهر]] به حسب فرض عقل پنج قسم فرض میشود: یا [[نیازمند]] به ماده است در ذات و در فعل (هر دو) [یا نیست]؛ یعنی “ذاتاً”، در اصل وجود، و “فعلاً” در فعالیت، یا [[بینیاز]] از ماده است یا نیست اگر بینیاز از ماده است اصطلاحاً به او عقل میگویند<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۲۱۵.</ref>. | |||
[[صادر اول]] باید [[کاملترین]] و بسیطترین ممکنات باشد و چنین موجودی جز اینکه مجرد از ماده و [[زمان]] و مکان باشد نمیتواند باشد، چنین موجودی طبعاً دارای ماهیت هست، زیرا ماهیت داشتن لازمه معلولیت است. این چنین موجودی را به حسب اصطلاح عقل مینامند<ref>مجموعه آثار، ج۶، ص۱۰۵۹.</ref>. | |||
پس “عقل”، یعنی [[قدرت]] تجزیه و تحلیل و ربط دادن قضایا، یعنی مقدمات را به دست آوردن و نتایج را [[پیشبینی]] کردن. عقل از [[علم]] مایه میگیرد. عقل چراغی است که نفت آن چراغ، علم است<ref>ده گفتار، ص۲۰۷.</ref>. | |||
مراجعه به [[قوه]] عقل<ref>اسلام و مقتضیات زمان، ج۱، ص۲۷۷.</ref>. [[مکتب]] عقل<ref>انسان کامل، ص۱۲۱.</ref>. نظریه [[عقلی]]<ref>مجموعه آثار، ج۶، ص۳۰۰.</ref>. [[اسارت عقل]]<ref>بیست گفتار، ص۲۸۵.</ref>. [[احیاء عقل]]<ref>مجموعه آثار، ج۶.</ref>. نیروی عقل. مراجعه به [[عاقل]]، معقول و عقل.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۱.</ref> | |||
===عقل از نظر [[حکما]]=== | |||
کلمه عقل هر چند در عرف عام در مورد نیروی تفکر [[انسان]] به کار برده میشود، ولی حکما نظر به اینکه نیروی عاقله انسان را که نیرویی خود [[آگاه]] است، مجرد میدانند، هر نیروی خودآگاه مجرد را “عقل” مینامند. و نظر به اینکه آن موجود، [[واسطه فیض]] بین مبدأ کل و [[جهان]] است و نیرویی فعال است آن را “عقل فعال” میخوانند<ref>مقالات فلسفی (۱)، ص۱۸۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۲.</ref> | |||
===عقل [[خالص]]=== | |||
عقل خالص، یعنی جدا شده از شوائب<ref>بیست گفتار، ص۳۰۱.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۲.</ref> | |||
===[[عقل عملی]]=== | |||
عقل عملی انسان، یعنی همان چیزی که به قول [[بوعلی سینا]] ماهیّتش از نوع عقل نیست، بلکه لفظ عقل بر آن اصطلاح شده است متوجّه [[تدبیر]] [[زندگی]] [[مدنی]] است ولی این توجّه تنها متوجّه [[زندگی فردی]] و [[نفسانی]] نیست متوجّه [[زندگی اجتماعی]] هم هست<ref>مقالات فلسفی (۲)، ص۲۰۷.</ref>. | |||
به عبارت دیگر [[عقل عملی]] آن است که مبنای [[علوم]] زندگی است، مبنای [[اصول اخلاقی]] است، و به قول قدما مبنای [[علم اخلاق]] و تدبیر [[منزل]] و [[سیاست]] مُدُن است. در عقل عملی مورد [[قضاوت]]، واقعیتی از واقعیتها نیست که آیا این چنین است با آن چنان؟ مورد قضاوت، [[وظیفه]] و [[تکلیف]] است. آیا “باید” این کار را بکنم یا آن کار را؟ این طور عمل کنم یا آن طور؟ عقل عملی همان است که مفهوم خوبی و [[بدی]] و [[حسن و قبح]] و باید و نباید و [[امر و نهی]] و امثال اینها را [[خلق]] میکند. راهی که [[انسان]] در زندگی [[انتخاب]] میکند مربوط به طرز کارکردن و طرز قضاوت [[عقلی]] عملی او است و مستقیماً ربطی به طرز کار و طرز قضاوت [[عقل نظری]] وی ندارد<ref>ده گفتار، ص۴۶.</ref>. | |||
یک قسمت [[درک]] چیزهایی است که باید بکنیم، درک بایدها اینها را میگویند عقل عملی<ref>فلسفه اخلاق، ص۶۴.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۲.</ref> | |||
===عقل نظری=== | |||
عقل نظری، یعنی در آنچه که ما اسمش را میگذاریم “فلسفه و [[حکمت]] الهی”<ref>فلسفه اخلاق، ص۷۲-۷۳.</ref>. یک قسمت از کارهای [[عقل انسان]] درک چیزهایی است که باید بکنیم، درک اینها را میگویند، عقل نظری<ref>فلسفه اخلاق، ص۶۴.</ref>. | |||
پس عقل نظری همان است که مبنای [[علوم طبیعی]] و ریاضی و [[فلسفه الهی]] است. این علوم همه در این جهت شرکت دارند که کار عقل در آن علوم قضاوت درباره واقعیتها است که فلان شیء این طور است و یا آن طور؟ فلان اثر و فلان خاصیت را دارد یا ندارد؟ آیا فلان معنا [[حقیقت]] دارد یا ندارد؟<ref>ده گفتار، ص۴۶.</ref>. | |||
مثلاً یک وقت در مییابد که فلان شیء فلان خاصیّت را دارد یا اینکه [[خورشید]] از [[زمین]] بزرگتر است؛ از این نظر عقل تماشاگر و ناظر [[جهان]] بیرون است و چون آنچه دریافته است [[مطابق با واقع]] است آنچه را که دریافته “حق” ([[ادراک]] [[مطابق با واقع]]) مینامیم و خود عقل چون فقط نقش ناظر و تماشاگر را دارد “عقل نظری” نامیده میشود. این یک نوع [[حکم عقل]] است<ref>مجموعه آثار، ج۷، ص۹۵.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۴.</ref> | |||
===عقلیون=== | |||
[[جماعت]] دیگری از [[فلاسفه]] مانند لایبنیتس و مالبرانش و اسپینوزا که بعد از دکارت آمدهاند اجمالاً [[عقیده]] وی را در باب [[محسوسات]] و اینکه محسوسات حقایق نیستند و همچنین عقیده وی را در باب معقولات و [[فطریات]] و [[یقینی]] بودن آنها با [[اختلافات]] جزیی پذیرفتهاند. این جماعت را از آن جهت که به معقولات غیر مستند به [[حس]] قائل هستند “عقلیون” میخوانند<ref>مجموعه آثار، ج۶، ص۱۲۴ و ۱۸۳.</ref>.<ref>[[محمد علی زکریایی|زکریایی، محمد علی]]، [[فرهنگ مطهر (کتاب)|فرهنگ مطهر]]، ص ۵۶۴.</ref> | |||
==پانویس== | ==پانویس== | ||
{{ | {{پانویس}} | ||