تزکیه در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  = تزکیه

| مداخل مرتبط = [[تزکیه در لغت]] - [[تزکیه در قرآن]] - [[تزکیه در اخلاق اسلامی]] - [[تزکیه در فقه سیاسی]] - [[تزکیه در جامعه‌شناسی اسلامی]] - [[تزکیه در فقه اسلامی]] - [[تزکیه در معارف و سیره امام باقر]]

== مقدمه ==

ریشه این لغت «ز ک و» به معنای [[پاک]] کردن موانع و ناخالصی‌ها واخراج آن از متن سالم است<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۴، ص۳۴۰.</ref> و در امور مادی و [[معنوی]] هر دو به کار می‌رود؛ مثلاً «زکات مال» یعنی تطهیر آن با خارج نمودن [[حق الهی]] از آن و در نتیجه، [[رشد]] و [[برکت]] یافتن [[مال]]؛ همچنین «[[تزکیه نفس]]» یعنی ازاله آلودگی‌های [[اخلاقی]] و [[اعتقادی]] و عملی از نفس: {{متن قرآن|قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا}}<ref>«بی‌گمان آنکه جان را پاکیزه داشت رستگار شد * و آنکه آن را بیالود نومیدی یافت» سوره شمس، آیه ۹-۱۰؛ مفردات ألفاظ القرآن، ص۳۸۰.</ref>.<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۲۷.</ref>

{{عربی|يزَّكِّي}} در اصل {{عربی|يَتَزَكَّى}} از باب تفعّل بوده است. «[[تزکیه]]» به معنای پذیرش [[پاکی]] است؛ زیرا ریشه این لغت «ز ک و» است که به معنای نموّ و برکتی است که با عنایت الهی به امری مادی یا معنوی تعلق می‌گیرد و در نتیجه، رشدی سالم و [[صالح]] می‌نماید<ref>کتاب العین (ط. هجرت، ۱۴۰۹ ﻫ.ق)، ج۵، ص۳۹۴؛ مفردات ألفاظ القرآن (ط. دارالقلم - الدارالشامیة، ۱۴۱۲ ﻫ.ق)، ص۳۸۰.</ref>. این امر با برداشتن موانع و زواید و ناخالصی‌ها از متن سالم صورت می‌گیرد؛ چنان که [[زکات]] مصطلح، با پرداخت [[حق]] [[فقرا]] از مال محقق می‌شود و تزکیه معنوی نیز با ازاله [[رذایل اخلاقی]] از [[دل]] و پاک کردن [[گناهان]] از برنامه [[زندگی]] محقّق می‌گردد<ref>التحقیق فی کلمات القرآن الکریم (ط. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۳۶۸ ه. ش.)، ج۴، ص۳۳۷.</ref>. بدیهی است که در نظام دینی، چنین امر مهمی نیازمند استاد و دستورالعملی [[الهی]] است. در [[آیه]] مورد [[استدلال]] نیز [[خداوند]] در خطاب به [[رسول اکرم]]{{صل}} به این مطلب تصریح می‌نماید که اگر کسی خاضعانه به نزد ایشان آمد و درخواست [[هدایت]] بیشتر در [[تربیت]] و [[تزکیه]] داشت، او را دستگیری کنند و از [[هدایت الهی]] [[محروم]] مگردانند. تفاوت معنای تطهیر و تزکیه آن است که در تطهیر، بر حصول [[طهارت]] در مقابل ارجاس و ادناس تأکید شده؛ ولی در تزکیه، تأکید بر [[اخراج]] ناخالصی‎ها و [[باطل]] از متن سالم است<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۵۲۱.</ref>.

== نکاتی پیرامون تزکیه ==

# واژه تزکیه در مقابل «تدسیس» است که به معنای مخفی کردن و پنهان ساختن چیزی در خاک و یا امر ناخالص دیگری است؛ مثل پنهان کردن میّت در زیر خاک: {{متن قرآن|أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرَابِ أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ}}<ref>«آیا او را با (احساس) خواری نگه دارد یا (زنده) در خاک پنهان کند؛ هان! بد داوری می‌کنند» سوره نحل، آیه ۵۹.</ref>. بنابراین، [[تزکیه]] به معنی برداشتن ناپاکی‌ها از مسیر [[هدایت]] و [[رشد]] [[انسان]] است<ref>المیزان فی تفسیر القرآن (ط. جامعه مدرسین، ۱۴۱۷ ﻫ.ق)، ج۱، ص۳۳۰.</ref>.

# در فرهنگ قرآن، [[انسان]] بر [[فطرت]] [[توحید]] [[آفریده]] شده است. در نتیجه، هرچه او بیشتر خود را تزکیه کند، بیشتر در جهت [[حقیقت]] [[انسانی]] خود پیش می‌رود. در این نگاه، تزکیه به معنای زدودن آلودگی‌ها و ناخالصی‌ها و حجاب‌های ظلمانی از فطرت خود است.

# از آنجا که [[فطرت انسانی]] هماهنگ با [[دین الهی]] است، در فرهنگ قرآن، تزکیه به معنی انطباق عملیِ [[زندگی]] و [[رفتار انسان]] با [[تعالیم دینی]] و معارف توحیدی می‌باشد<ref>[[محمد تقی فیاض‌بخش|فیاض‌بخش]] و [[فرید محسنی|محسنی]]، [[ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶ (کتاب)|ولایت و امامت از منظر عقل و نقل ج۶]]، ص۱۲۷.</ref>.