غلامان و خادمان: تفاوت میان نسخه‌ها

افزودن پیوند
از امامت‌پدیا، دانشنامهٔ امامت و ولایت
نمایش تاریخچه به صورت تعاملی
دیداریویکی‌متن
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-==منابع== +== منابع ==))
جز (جایگزینی متن - 'خانه پیامبر' به 'خانه پیامبر')
خط ۲۸: خط ۲۸:
*با توجه به گزارش‌های [[تاریخی]] تنها چند نفر در [[خدمت]] [[پیامبر]]{{صل}} باقی ماندند. از میان [[کنیزان]] غیر از تعداد کمی مثل [[ماریه قبطیه]] ([[مادر]] [[ابراهیم]]) و [[صفیه]] (دختر بزرگ [[یهودیان خیبر]]، که مهریه وی، [[سند]] [[آزادی]] او بود که به همسری [[پیامبر]]{{صل}} در آمدند<ref>خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۱۰.</ref>، بقیه بدون هیچ قیدی [[آزاد]] شدند. از میان [[غلامان]] نیز همه [[آزاد]] شدند، جز چند نفر که فوت شدند و یا مانند کرکره<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۳۴۰-۴۶۷.</ref> در [[جنگ]] کشته شدند. البته چند نفر هم مانند [[زید بن حارثه]] و [[ثوبان]] با شرایطی خاص به [[خدمت]] خود ادامه دادند. [[زید بن حارثه]] که [[پیامبر]]{{صل}} وی را مختار کرد که همراه خانواده‌اش برود و یا نزد ایشان بماند. [[زید]] پس از ماندن به عنوان پسر خوانده [[پیامبر]]{{صل}} [[انتخاب]] شد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۸-۴۶۹.</ref>. [[ثوبان]] را نیز [[پیامبر]]{{صل}} خرید و سپس [[آزاد]] کرد؛ اما وی پس از [[آزادی]] در [[خدمت]] [[رسول خدا]]{{صل}} باقی ماند<ref>خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۸.</ref>.
*با توجه به گزارش‌های [[تاریخی]] تنها چند نفر در [[خدمت]] [[پیامبر]]{{صل}} باقی ماندند. از میان [[کنیزان]] غیر از تعداد کمی مثل [[ماریه قبطیه]] ([[مادر]] [[ابراهیم]]) و [[صفیه]] (دختر بزرگ [[یهودیان خیبر]]، که مهریه وی، [[سند]] [[آزادی]] او بود که به همسری [[پیامبر]]{{صل}} در آمدند<ref>خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۱۰.</ref>، بقیه بدون هیچ قیدی [[آزاد]] شدند. از میان [[غلامان]] نیز همه [[آزاد]] شدند، جز چند نفر که فوت شدند و یا مانند کرکره<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۳۴۰-۴۶۷.</ref> در [[جنگ]] کشته شدند. البته چند نفر هم مانند [[زید بن حارثه]] و [[ثوبان]] با شرایطی خاص به [[خدمت]] خود ادامه دادند. [[زید بن حارثه]] که [[پیامبر]]{{صل}} وی را مختار کرد که همراه خانواده‌اش برود و یا نزد ایشان بماند. [[زید]] پس از ماندن به عنوان پسر خوانده [[پیامبر]]{{صل}} [[انتخاب]] شد<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۸-۴۶۹.</ref>. [[ثوبان]] را نیز [[پیامبر]]{{صل}} خرید و سپس [[آزاد]] کرد؛ اما وی پس از [[آزادی]] در [[خدمت]] [[رسول خدا]]{{صل}} باقی ماند<ref>خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۸.</ref>.
*یکی دیگر از جنبه‌های مهم در [[روابط]]، [[شیوه]] برخورد [[رسول اکرم]]{{صل}} با این افراد است. [[سیره]] ایشان این بود که کارهایشان را در حد امکان خودش انجام می‌داد و به دنبال بهره‌کشی از سایر افراد، چه خدمتکاران، چه [[خانواده]] و یا سایر [[یاران]] و [[دوستان]] خود نبود.[[آزادی]] بردگان و نبود گزارش منفی در [[روابط]]، از مصادیق بارز برای [[اثبات]] این مورد است. خرید و [[آزادی]] برده، به همراه [[پدر]]، بدین منظور که بین [[پدر]] و پسر جدایی نیفتد، از جمله رفتارهای انسان‌دوستانه [[پیامبر]]{{صل}} در برخورد با [[بندگان]] است<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۲۶.</ref>.
*یکی دیگر از جنبه‌های مهم در [[روابط]]، [[شیوه]] برخورد [[رسول اکرم]]{{صل}} با این افراد است. [[سیره]] ایشان این بود که کارهایشان را در حد امکان خودش انجام می‌داد و به دنبال بهره‌کشی از سایر افراد، چه خدمتکاران، چه [[خانواده]] و یا سایر [[یاران]] و [[دوستان]] خود نبود.[[آزادی]] بردگان و نبود گزارش منفی در [[روابط]]، از مصادیق بارز برای [[اثبات]] این مورد است. خرید و [[آزادی]] برده، به همراه [[پدر]]، بدین منظور که بین [[پدر]] و پسر جدایی نیفتد، از جمله رفتارهای انسان‌دوستانه [[پیامبر]]{{صل}} در برخورد با [[بندگان]] است<ref>تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۲۶.</ref>.
*در گزارش‌های [[تاریخی]] تنها نمونه‌هایی چند، از نوع خدمات خدمتکاران آمده است که به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌شود و در برخی موارد احتمال می‌رود این خدمات به صورت مقطعی بوده است. ملازمت [[هند]]، اسماء و [[انس بن مالک]] بر در [[خانه]] [[پیامبر]]{{صل}}<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵.</ref>، نگهداری شتران سواری آن [[حضرت]] به دست رباح<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۹۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۶۳.</ref> و نیز اذن‌طلبیدن برای [[مردم]] از [[پیامبر]]{{صل}} به وسیله رباح و أنسه<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۱۷۱.</ref> و مواردی از این قبیل.
*در گزارش‌های [[تاریخی]] تنها نمونه‌هایی چند، از نوع خدمات خدمتکاران آمده است که به نمونه‌هایی از آنها اشاره می‌شود و در برخی موارد احتمال می‌رود این خدمات به صورت مقطعی بوده است. ملازمت [[هند]]، اسماء و [[انس بن مالک]] بر در [[خانه پیامبر]]{{صل}}<ref>ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵.</ref>، نگهداری شتران سواری آن [[حضرت]] به دست رباح<ref>طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۹۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۶۳.</ref> و نیز اذن‌طلبیدن برای [[مردم]] از [[پیامبر]]{{صل}} به وسیله رباح و أنسه<ref>محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۱۷۱.</ref> و مواردی از این قبیل.
*یکی دیگر از جنبه‌های مهم [[سیره پیامبر]]{{صل}} در برخورد با خدمتکاران که بیانگر [[آزادی]] و [[برابری]] [[انسان‌ها]] در [[مکتب اسلام]] و [[اثبات]] {{متن قرآن|إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>«بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست» سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref> است، توجه به قابلیت‌های اشخاص بدون توجه به [[جایگاه اجتماعی]] آنان است. نمونه بارز آن در [[انتخاب]] [[اسامة بن زید]]، [[فرزند]] [[زید بن حارثه]] به [[فرماندهی سپاه]] [[اسلام]] در اواخر [[حیات]] ایشان است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۷۳؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ص۵۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۹۱.</ref>.
*یکی دیگر از جنبه‌های مهم [[سیره پیامبر]]{{صل}} در برخورد با خدمتکاران که بیانگر [[آزادی]] و [[برابری]] [[انسان‌ها]] در [[مکتب اسلام]] و [[اثبات]] {{متن قرآن|إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ اللَّهِ}}<ref>«بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست» سوره حجرات، آیه ۱۳.</ref> است، توجه به قابلیت‌های اشخاص بدون توجه به [[جایگاه اجتماعی]] آنان است. نمونه بارز آن در [[انتخاب]] [[اسامة بن زید]]، [[فرزند]] [[زید بن حارثه]] به [[فرماندهی سپاه]] [[اسلام]] در اواخر [[حیات]] ایشان است<ref>احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۷۳؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ص۵۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۹۱.</ref>.
*[[نقل حدیث]] و بیان [[سیره پیامبر]]{{صل}} از زبان خدمتکاران [[پیامبر]]{{صل}} یکی دیگر از آثار بسیار مهمی است که به [[دلیل]] ملازمت آنان با [[پیامبر]]{{صل}} در [[تاریخ اسلام]] بر جای مانده و نباید از آن [[غافل]] شد <ref>در کتب روایی اهل سنت و تشیع روایات بسیاری از زبان خادمان و غلامان رسول خدا{{صل}} درباره سیره ایشان نقل گردیده است از جمله ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، و دلائل النبوه در جلدهای مختلف و....</ref>.
*[[نقل حدیث]] و بیان [[سیره پیامبر]]{{صل}} از زبان خدمتکاران [[پیامبر]]{{صل}} یکی دیگر از آثار بسیار مهمی است که به [[دلیل]] ملازمت آنان با [[پیامبر]]{{صل}} در [[تاریخ اسلام]] بر جای مانده و نباید از آن [[غافل]] شد <ref>در کتب روایی اهل سنت و تشیع روایات بسیاری از زبان خادمان و غلامان رسول خدا{{صل}} درباره سیره ایشان نقل گردیده است از جمله ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، و دلائل النبوه در جلدهای مختلف و....</ref>.

نسخهٔ ‏۸ مهٔ ۲۰۲۲، ساعت ۱۲:۳۶

این مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:
در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل غلامان و خادمان (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

  • خدم، مولی (با معانی متضاد صاحب و برده، آزاد کننده، هم‌پیمان، پناهنده و...)[۱]، عبید (غلام) و خدمه، أمه (کنیز) و مولاه واژه‌های گوناگونی است که برای خدمتکاران (مذکر و مؤنث) به کار می‌رود و به طور خاص، در منابع تاریخ اسلام از خدمتکاران پیامبر(ص) با این عناوین یاد شده است[۲].
  • با توجه به مطالبی که در منابع آمده است می‌توان دریافت، غلام و کنیز در اصطلاح به کسی گفته می‌شود که طی اسارت به بندگی در آمده باشد؛ اما خادم، عام‌تر از این دو کلمه است و گاه افراد آزاد با انگیزه‌های مختلف به صورت داوطلبانه به خدمت شخص خاصی در می‌آمدند[۳].
  • با توجه به این تعریف، چند دسته از افراد را می‌توان در جایگاه خادمان پیامبر(ص) بررسی کرد [۴].

خدم، موالی، عبید و غلامان پیامبر(ص)

نحوه به خدمت درآمدن

  1. خدمتگزاری داوطلبانه: هند و اسماء دختران حارثه اسلمی، انس بن مالک[۱۰]، زید بن حارثه[۱۱] و ثوبان[۱۲] که پس از آزادی به طور داوطلبانه در خدمت پیامبر(ص) ماند، از جمله خدمتگزاران داوطلبانه هستند.
  2. هبه به پیامبر(ص) توسط اشخاص: مانند رفاعه[۱۳]، زید بن حارثه، أبورافع، سفینه[۱۴] و ماریه قبطیه[۱۵].
  3. خریداری غلامان: همچون ثوبان[۱۶].
  4. اسارت در جنگ: همانند صفیه، ریحانه و ابوضمیره[۱۷].
  5. فرزندان و یا همسران خدمتکاران پیامبر(ص): همچون أسامه، ایمن فرزندان زید بن حارثه و ام ایمن[۱۸].
  6. خدمتکاری خاندان پیامبر(ص): همچون ام ایمن که پیش از این حضانت پیامبر(ص) در کودکی را نیز بر عهده داشت[۱۹][۲۰].

رابطه متقابل پیامبر(ص) و خادمان، غلامان و کنیزان

جستارهای وابسته

منابع

پانویس

  1. ↑ ابن منظور، لسان العرب، ج۱۵، ص۴۰۸ ذیل واژه ولی پس از فتوحات اصطلاح موالی (جمع مولی) بیشتر به کسانی گفته می‌شد که با اسلام آوردن از بندگی رهایی یافته؛ اما تحت عنوان مولی تحت حمایت صاحبان خود باقی می‌ماندند و یا مردم سرزمین‌های مفتوحه با عقد موالات و هم پیمانی با فاتحین یا یکی از قبایل عرب خود را تحت حمایت قرار می‌دادند.
  2. ↑ ابوسعید گردیزی، زین الأخبار (تاریخ گردیزی)، ص۱۰۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵؛ محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱۱، ص۴۰۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۷، ۴۸۵، ۵۰۶ به بعد.
  3. ↑ ابوسعید گردیزی، زین الأخبار (تاریخ گردیزی)، ص۱۰۷؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵؛ محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱۱، ص۴۰۵؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۷، ۴۸۵، ۵۰۶ به بعد.
  4. ↑ شریعت‌جو، منیره، غلامان و خادمان، فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم، ج۲، ص:۲۰۱.
  5. ↑ ابن الغمرانی، محمد بن علی بن محمد؛ الانباء فی تاریخ الخلفا، ص۴۷.
  6. ↑ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۵۲-۳۵۳.
  7. ↑ عزالدین ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ص۳۱۱-۳۱۳؛ خرگوشی، ابوسعید، واعظ، شرف النبی، ص۲۰۶-۲۱۱؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵-۳۸۷؛ دینوری، ابن قتیبه، المعارف، ص۱۴۴-۱۴۸؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۷-۵۰۶؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال والأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۰۲-۳۴۸ به بعد.
  8. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۱۰-۲۱۱؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۸۵؛ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۴۰-۳۴۸.
  9. ↑ شریعت‌جو، منیره، غلامان و خادمان، فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم، ج۲، ص:۲۰۲.
  10. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۹؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵.
  11. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۴۷۱.
  12. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۸.
  13. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۶.
  14. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۷ -۴۸۰.
  15. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۱۰.
  16. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۸۰.
  17. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۸۰، ۲۱۰، ۲۱۱.
  18. ↑ دینوری، ابن قتیبه، المعارف، ص۱۴۴.
  19. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۷.
  20. ↑ شریعت‌جو، منیره، غلامان و خادمان، فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم، ج۲، ص:۲۰۲-۲۰۳.
  21. ↑ محمد بن یوسف صالحی، سبل الهدی و الرشاد فی سیرة خیر العباد، ج۱۱، ص۴۰۵.
  22. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۶ – ۲۱۰؛ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۷-۳۴۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۶.
  23. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۱۰.
  24. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۳۴۰-۴۶۷.
  25. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۶۸-۴۶۹.
  26. ↑ خرگوشی، ابوسعید واعظ، شرف النبی، ص۲۰۸.
  27. ↑ تقی الدین مقریزی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و امتاع، ج۶، ص۳۲۶.
  28. ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۳۸۵.
  29. ↑ طبری، محمد بن جریر، تاریخ الامم و الملوک، ج۲، ص۵۹۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۶۳.
  30. ↑ محمد بن جریر طبری، تاریخ الأمم و الملوک، ج۲، ص۱۷۱.
  31. ↑ «بی‌گمان گرامی‌ترین شما نزد خداوند پرهیزگارترین شماست» سوره حجرات، آیه ۱۳.
  32. ↑ احمد بن یحیی بلاذری، انساب الأشراف، ج۱، ص۴۷۳؛ خلیفة بن خیاط، تاریخ خلیفه، ص۵۰؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، ص۱۹۱.
  33. ↑ در کتب روایی اهل سنت و تشیع روایات بسیاری از زبان خادمان و غلامان رسول خدا(ص) درباره سیره ایشان نقل گردیده است از جمله ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۲، و دلائل النبوه در جلدهای مختلف و....
  34. ↑ شریعت‌جو، منیره، غلامان و خادمان، فرهنگ‌نامه تاریخ زندگانی پیامبر اعظم، ج۲، ص:۲۰۳-۲۰۵.
برگرفته از «https://fa.imamatpedia.com/w/index.php?title=غلامان_و_خادمان&oldid=920985»