زمان ظهور امام مهدی در حدیث: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ کنونی تا ‏۳۰ سپتامبر ۲۰۲۴، ساعت ۱۳:۰۵

مقدمه

با گذری کوتاه در سخنان ائمه(ع) درباره وقت ظهور، به مطالب ذیل بر خواهیم خورد:

آگاهی به زمان دقیق ظهور، فقط از آن خداوند سبحانه و تعالی است.
معصومان(ع) همواره مردم را از تعیین وقت درباره ظهور حضرت مهدی(ع)‏ برحذر داشته، وقت‌‏گذاران را تکذیب کرده‏‌اند.
روایات فراوانی ظهور را ناگهانی دانسته و احادیثی اصلاح امر فرج را یک شبه ذکر کرده است.
اگرچه پنهان بودن زمان ظهور از رازهای الهی است و حکمت الهی اقتضا کرده این وقت نزد مردم نامعلوم و پوشیده باشد، در بعضی روایات به پاره‌‏ای از حکمت‌‏های آن اشاره شده و تا اندازه‌‏ای محدوده زمانی آن معین شده است.
با نگاهی به کلام معصومان(ع) می‌‏توان چگونگی آگاه شدن حضرت مهدی‏ از هنگام ظهور را به راحتی به دست آورد.

در روایات فراوانی، از ظهور حضرت مهدی(ع)، حادثه‏‌ای ناگهانی یاد شده و ناگهانی بودن آن، با تعیین قبلی وقت منافات دارد؛ چراکه وقتی برای امری زمان مشخص شد، دیگر دفعی و ناگهانی بودن آن معنا نخواهد داشت.

به طور مسلم، کسانی که تعیین وقت می‏‌کنند، سخنشان خلاف این گروه روایات است. پاره‏‎ای از این روایات را این‏گونه می‏‌توان دسته‏‌بندی کرد:

اصلاح امر ظهور در یک شب؛ امام علی(ع) فرمود: "پیامبر(ص) فرمود: مهدی از ما اهل بیت(ع) است که خداوند سبحانه و تعالیامر فرج او را در یک شب اصلاح می‌‏فرماید"^[۱].
آمدن همانند شهاب فروزان؛ امام باقر(ع) پس از بیان غیبت حضرت مهدی(ع)‏، فرمود: "او همانند شهابی شعله‌‏ور در تاریکی شب، آشکار خواهد شد"^[۲].

البته در برخی روایات، به صورت محدود، زمان‌‏هایی برای رخداد این حادثه بزرگ ذکر شده است. این‌گونه روایات به چند دسته تقسیم می‏‌شود:

روایاتی که جمعه را روز ظهور معرفی کرده است^[۳]؛
روایاتی که روز ظهور را مصادف با روز عاشورا ذکر کرده است^[۴]؛
روایاتی که ظهور حضرت مهدی(ع) را در سال فرد ذکر کرده است^[۵]؛
برخی روایات نیز روز ظهور را شنبه ذکر کرده است^[۶].

اگرچه قرائنی چند بر ظهور حضرت مهدی(ع) در روز جمعه وجود دارد؛ این روایت و امثال آن را می‌‏توان به این صورت توجیه کرد که نخستین روز ظهور، جمعه است و از آنجا که قیام آن حضرت پس از ظهور است، قیام آن حضرت، روز شنبه رخ خواهد داد.

درباره چگونگی آگاه شدن حضرت مهدی‏ از وقت ظهور نیز روایات فراوانی ذکر شده است؛ مانند:

الهام‏؛ بدون شک، معصومان(ع) مورد الهام خداوند سبحانه و تعالی قرار می‌‏گیرند وحی، به صورت رسمی با رحلت پیامبر اکرم(ص) پایان گرفت؛ ولی در موارد فراوانی به اهل بیت(ع) الهاماتی می‌‏شده و خواهد شد. برخی روایات چگونگی آگاه شدن حضرت مهدی(ع) از زمان ظهور را از راه الهام ذکر کرده است^[۷].
برافراشته شدن پرچم قیام‏: در روایاتی اشاره شده است که وقتی ظهور آن حضرت نزدیک شد، پرچمی که آن حضرت هنگام ظهور در دست خواهد داشت، به اذن و اراده الهی برافراشته شده، امام(ع) را به فرمان قیام آگاه خواهد کرد^[۸].
بیرون آمدن شمشیر آن حضرت از غلاف:‏ رسول گرامی اسلام(ص) فرمود: "برای او شمشیری است در غلاف؛ هنگامی که وقت ظهورش فرارسید، آن شمشیر از غلافش خارج می‏‌شود. خداوند سبحانه و تعالی آن شمشیر را به سخن در می‌‏آورد و شمشیر به حضرتش می‎‏گوید: ای ولی خدا! خارج شو که دیگر نشستن مقابل ستم‏ دشمنان خدا جایز نیست. پس او ظهور می‏‌کند"^[۹].

در پایان، گفتنی است مخفی بودن زمان ظهور حضرت مهدی(ع)‏، دارای حکمت‏‌های فراوانی است؛ از جمله:

زنده نگه داشتن روح امید و انتظار در جامعه در طول غیبت حضرت مهدی(ع)‏؛
معنا پیدا کردن امتحان شیعیان در عصر غیبت؛
غافلگیر کردن مخالفان و دشمنان.

از آنجا که یکی از دلیل‌‏های غیبت حضرت مهدی(ع)‏ تلاش دشمنان برای نابودی آن حضرت بود، روشن بودن زمان ظهور، دشمنان را برای از بین بردن و مقابله با آن حضرت آماده می‌‏سازد؛ در حالی که نامعلوم بودن و ناگهانی بودن زمان ظهور، باعث غافلگیری دشمنان خواهد شد^[۱۰].

پرسش‌های مستقیم

آیا می‌توان وقت ظهور را پیش‌بینی کرد؟ (پرسش)

منابع

سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت

پانویس

↑ «الْمَهْدِيُ‏ مِنَّا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏ يُصْلِحُ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ أَمْرَهُ‏ فِي‏ لَيْلَةٍ»، شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۱۵۲.
↑ «ثُمَ‏ يَبْدُو كَالشِّهَابِ‏ الْوَقَّادِ فِي‏ ظُلْمَةِ اللَّيْل‏‏»، شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۵۹؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۴.
↑ شیخ صدوق، الخصال، ح ۲، ص۳۹۴.
↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۰۰.
↑ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۴۵۳؛ فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ص۲۶۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ص۴۵۹.
↑ شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۳۳؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۵۳.
↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص۳۴۳؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۶۴؛ محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۱۹۲.
↑ ر.ک: شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۱۵۵؛ راوندی، الخرائج و الجرائح، ح ۲، ص۵۵۰، کفایة الاثر، ص۲۶۶.
↑ کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص۱۵۵.
↑ سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۴۶۱ - ۴۶۴.

[1] «الْمَهْدِيُ‏ مِنَّا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏ يُصْلِحُ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ أَمْرَهُ‏ فِي‏ لَيْلَةٍ»، شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۱۵۲.

[2] «ثُمَ‏ يَبْدُو كَالشِّهَابِ‏ الْوَقَّادِ فِي‏ ظُلْمَةِ اللَّيْل‏‏»، شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۵۹؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۴.

[3] شیخ صدوق، الخصال، ح ۲، ص۳۹۴.

[4] شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۰۰.

[5] شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۴۵۳؛ فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ص۲۶۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ص۴۵۹.

[6] شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۳۳؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۶۵۳.

[7] محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص۳۴۳؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۶۴؛ محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۱۹۲.

[8] ر.ک: شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۱۵۵؛ راوندی، الخرائج و الجرائح، ح ۲، ص۵۵۰، کفایة الاثر، ص۲۶۶.

[9] کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص۱۵۵.

[10] سلیمیان، خدامراد، فرهنگ‌نامه مهدویت، ص۴۶۱ - ۴۶۴.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

@@ خط ۷: / خط ۷: @@
 == مقدمه ==
-با گذری کوتاه در [[سخنان ائمه]]{{عم}} درباره [[وقت ظهور]]، به مطالب ذیل بر خواهیم خورد:
+با گذری کوتاه در سخنان ائمه{{عم}} درباره [[وقت ظهور]]، به مطالب ذیل بر خواهیم خورد:
-# [[آگاهی به زمان دقیق ظهور]]، فقط از آن [[خداوند سبحانه و تعالی]] است.
+# آگاهی به زمان دقیق ظهور، فقط از آن [[خداوند سبحانه و تعالی]] است.
 # [[معصومان]]{{عم}} همواره [[مردم]] را از [[تعیین وقت]] درباره [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}}‏ برحذر داشته، وقت‌‏گذاران را [[تکذیب]] کرده‏‌اند.
-# [[روایات]] فراوانی ظهور را ناگهانی دانسته و احادیثی [[اصلاح امر فرج]] را یک شبه ذکر کرده است.
+# [[روایات]] فراوانی ظهور را ناگهانی دانسته و احادیثی اصلاح امر فرج را یک شبه ذکر کرده است.
 # اگرچه پنهان بودن [[زمان ظهور]] از رازهای [[الهی]] است و [[حکمت الهی]] اقتضا کرده این وقت نزد مردم نامعلوم و پوشیده باشد، در بعضی روایات به پاره‌‏ای از حکمت‌‏های آن اشاره شده و تا اندازه‌‏ای محدوده زمانی آن معین شده است.
-# با نگاهی به [[کلام]] معصومان{{عم}} می‌‏توان چگونگی [[آگاه شدن حضرت مهدی‏ از هنگام ظهور]] را به [[راحتی]] به دست آورد.
+# با نگاهی به [[کلام]] معصومان{{عم}} می‌‏توان چگونگی آگاه شدن حضرت مهدی‏ از هنگام ظهور را به راحتی به دست آورد.
 در روایات فراوانی، از ظهور حضرت مهدی{{ع}}، حادثه‏‌ای ناگهانی یاد شده و ناگهانی بودن آن، با تعیین قبلی وقت منافات دارد؛ چراکه وقتی برای امری [[زمان]] مشخص شد، دیگر دفعی و ناگهانی بودن آن معنا نخواهد داشت.
 به [[طور]] مسلم، کسانی که تعیین وقت می‏‌کنند، سخنشان خلاف این گروه روایات است. پاره‏‎ای از این روایات را این‏گونه می‏‌توان دسته‏‌بندی کرد:
-# '''[[اصلاح امر ظهور در یک شب]]؛''' [[امام علی]]{{ع}} فرمود: "[[پیامبر]]{{صل}} فرمود: [[مهدی]] از ما [[اهل بیت]]{{عم}} است که خداوند سبحانه و تعالی[[امر]] [[فرج]] او را در یک شب [[اصلاح]] می‌‏فرماید"<ref>{{متن حدیث|الْمَهْدِيُ‏ مِنَّا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏ يُصْلِحُ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ أَمْرَهُ‏ فِي‏ لَيْلَةٍ}}، [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۱، ص۱۵۲.</ref>.
+# '''اصلاح امر ظهور در یک شب؛''' [[امام علی]]{{ع}} فرمود: "[[پیامبر]]{{صل}} فرمود: [[مهدی]] از ما [[اهل بیت]]{{عم}} است که خداوند سبحانه و تعالی[[امر]] [[فرج]] او را در یک شب [[اصلاح]] می‌‏فرماید"<ref>{{متن حدیث|الْمَهْدِيُ‏ مِنَّا أَهْلَ‏ الْبَيْتِ‏ يُصْلِحُ‏ اللَّهُ‏ لَهُ‏ أَمْرَهُ‏ فِي‏ لَيْلَةٍ}}، [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۱، ص۱۵۲.</ref>.
-# '''آمدن همانند شهاب فروزان؛''' [[امام باقر]]{{ع}} پس از بیان [[غیبت حضرت مهدی]]{{ع}}‏، فرمود: "او همانند شهابی شعله‌‏ور در [[تاریکی]] [[شب]]، آشکار خواهد شد"<ref>{{متن حدیث|ثُمَ‏ يَبْدُو كَالشِّهَابِ‏ الْوَقَّادِ فِي‏ ظُلْمَةِ اللَّيْل‏‏}}، شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۵۹؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۴.</ref>.
+# '''آمدن همانند شهاب فروزان؛''' [[امام باقر]]{{ع}} پس از بیان [[غیبت حضرت مهدی]]{{ع}}‏، فرمود: "او همانند شهابی شعله‌‏ور در [[تاریکی]] شب، آشکار خواهد شد"<ref>{{متن حدیث|ثُمَ‏ يَبْدُو كَالشِّهَابِ‏ الْوَقَّادِ فِي‏ ظُلْمَةِ اللَّيْل‏‏}}، شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۵۹؛ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۳۲۴.</ref>.
 البته در برخی روایات، به صورت محدود، زمان‌‏هایی برای رخداد این حادثه بزرگ ذکر شده است. این‌گونه [[روایات]] به چند دسته تقسیم می‏‌شود:
-# روایاتی که [[جمعه]] را [[روز ظهور]] معرفی کرده است<ref>شیخ صدوق، الخصال، ح ۲، ص۳۹۴.</ref>؛
+# روایاتی که [[جمعه]] را روز ظهور معرفی کرده است<ref>شیخ صدوق، الخصال، ح ۲، ص۳۹۴.</ref>؛
 # روایاتی که روز ظهور را مصادف با [[روز عاشورا]] ذکر کرده است<ref>[[شیخ طوسی]]، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۰۰.</ref>؛
 # روایاتی که [[ظهور حضرت مهدی]]{{ع}} را در [[سال فرد]] ذکر کرده است<ref>شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۴۵۳؛ فتال نیشابوری، روضة الواعظین، ص۲۶۳؛ طبرسی، اعلام الوری، ص۴۵۹.</ref>؛
 # برخی روایات نیز روز ظهور را [[شنبه]] ذکر کرده است<ref>شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، ج ۴، ص۳۳۳؛ [[شیخ صدوق]]، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۲، ص۶۵۳.</ref>.
-اگرچه قرائنی چند بر ظهور حضرت مهدی{{ع}} در [[روز جمعه]] وجود دارد؛ این [[روایت]] و امثال آن را می‌‏توان به این صورت توجیه کرد که نخستین روز ظهور، جمعه است و از آنجا که [[قیام]] آن حضرت [[پس از ظهور]] است، قیام آن حضرت، [[روز]] شنبه رخ خواهد داد.
+اگرچه قرائنی چند بر ظهور حضرت مهدی{{ع}} در [[روز جمعه]] وجود دارد؛ این [[روایت]] و امثال آن را می‌‏توان به این صورت توجیه کرد که نخستین روز ظهور، جمعه است و از آنجا که [[قیام]] آن حضرت پس از ظهور است، قیام آن حضرت، [[روز]] شنبه رخ خواهد داد.
-درباره چگونگی [[آگاه شدن حضرت مهدی‏ از وقت ظهور]] نیز روایات فراوانی ذکر شده است؛ مانند:
+درباره چگونگی آگاه شدن حضرت مهدی‏ از وقت ظهور نیز روایات فراوانی ذکر شده است؛ مانند:
 # الهام‏؛ بدون [[شک]]، [[معصومان]]{{عم}} مورد [[الهام]] [[خداوند سبحانه و تعالی]] قرار می‌‏گیرند [[وحی]]، به صورت رسمی با [[رحلت پیامبر اکرم]]{{صل}} پایان گرفت؛ ولی در موارد فراوانی به [[اهل بیت]]{{عم}} الهاماتی می‌‏شده و خواهد شد. برخی روایات چگونگی [[آگاه]] شدن [[حضرت مهدی]]{{ع}} از [[زمان ظهور]] را از راه الهام ذکر کرده است<ref>محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج ۱، ص۳۴۳؛ شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۱۶۴؛ محمد بن عمر کشی، رجال الکشی، ص۱۹۲.</ref>.
-# '''[[برافراشته شدن پرچم قیام‏]]:''' در روایاتی اشاره شده است که وقتی ظهور آن حضرت نزدیک شد، پرچمی که آن حضرت [[هنگام ظهور]] در دست خواهد داشت، به [[اذن]] و [[اراده الهی]] برافراشته شده، [[امام]]{{ع}} را به [[فرمان]] قیام آگاه خواهد کرد<ref>ر. ک: شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة، ج۱، ص۱۵۵؛ راوندی، الخرائج و الجرائح، ح ۲، ص۵۵۰، کفایة الاثر، ص۲۶۶.</ref>.
+# '''برافراشته شدن پرچم قیام‏:''' در روایاتی اشاره شده است که وقتی ظهور آن حضرت نزدیک شد، پرچمی که آن حضرت هنگام ظهور در دست خواهد داشت، به [[اذن]] و [[اراده الهی]] برافراشته شده، [[امام]]{{ع}} را به [[فرمان]] قیام آگاه خواهد کرد<ref>ر.ک: شیخ صدوق، [[کمال الدین و تمام النعمة (کتاب)|کمال الدین و تمام النعمة]]، ج۱، ص۱۵۵؛ راوندی، الخرائج و الجرائح، ح ۲، ص۵۵۰، کفایة الاثر، ص۲۶۶.</ref>.
-# '''بیرون آمدن [[شمشیر]] آن حضرت از غلاف:‏''' [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} فرمود: "برای او شمشیری است در غلاف؛ هنگامی که وقت ظهورش فرارسید، آن شمشیر از غلافش خارج می‏‌شود. [[خداوند سبحانه و تعالی]] آن شمشیر را به سخن در می‌‏آورد و شمشیر به حضرتش می‎‏گوید: ای [[ولی خدا]]! خارج شو که دیگر نشستن مقابل ستم‏ [[دشمنان خدا]] جایز نیست. پس او ظهور می‏‌کند"<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص۱۵۵.</ref>.
+# '''بیرون آمدن [[شمشیر]] آن حضرت از غلاف:‏''' [[رسول گرامی اسلام]]{{صل}} فرمود: "برای او شمشیری است در غلاف؛ هنگامی که وقت ظهورش فرارسید، آن شمشیر از غلافش خارج می‏‌شود. [[خداوند سبحانه و تعالی]] آن شمشیر را به سخن در می‌‏آورد و شمشیر به حضرتش می‎‏گوید: ای [[ولی خدا]]! خارج شو که دیگر نشستن مقابل ستم‏ دشمنان خدا جایز نیست. پس او ظهور می‏‌کند"<ref>کمال الدین و تمام النعمة، ج ۱، ص۱۵۵.</ref>.
 در پایان، گفتنی است مخفی بودن [[زمان ظهور حضرت مهدی]]{{ع}}‏، دارای حکمت‏‌های فراوانی است؛ از جمله:
-# زنده نگه داشتن [[روح امید]] و [[انتظار]] در [[جامعه]] در طول [[غیبت حضرت مهدی]]{{ع}}‏؛
+# زنده نگه داشتن روح امید و [[انتظار]] در [[جامعه]] در طول [[غیبت حضرت مهدی]]{{ع}}‏؛
-# معنا پیدا کردن [[امتحان]] [[شیعیان]] در [[عصر غیبت]]؛
+# معنا پیدا کردن [[امتحان]] [[شیعیان]] در عصر غیبت؛
 # غافلگیر کردن مخالفان و [[دشمنان]].