اصحاب فیل در قرآن: تفاوت میان نسخهها
جز (ربات: جایگزینی خودکار متن (-{{ویرایش غیرنهایی}} +)) |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| (۱۹ نسخهٔ میانی ویرایش شده توسط ۶ کاربر نشان داده نشد) | |||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
{{مدخل مرتبط | |||
| موضوع مرتبط = اصحاب فیل | |||
| عنوان مدخل = اصحاب فیل | |||
| مداخل مرتبط = [[اصحاب فیل در قرآن]] - [[اصحاب فیل در علوم قرآنی]] - [[اصحاب فیل در تاریخ اسلامی]] | |||
| پرسش مرتبط = | |||
}} | |||
== مقدمه == | |||
< | [[اصحاب فیل]] به سپاهی گفته میشود که به [[فرماندهی]] اَبرَهه، قصد ویران کردن [[کعبه]] را داشتند. [[ابرهه]]، فرزند صَبّاح، [[اهل حبشه]] و از [[فرمانروایان]] [[یمن]] بود و بر اثر زخمی که در یکی از [[جنگها]] در صورت وی پدید آمد به اَشرَم ملقّب شد. کنیه وی را اَبویَکْسوم دانستهاند<ref>مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۱؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.</ref>. او با حیلهای، فرمانروای پیشین یمن، یعنی "اَرباط" را کشت و خود بر جای او نشست<ref> السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۲؛ روحالمعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.</ref>. ابرهه از اینکه کعبه مورد توجه ویژه [[مردم]] بود و [[زیارت]] آن، [[قدرت]] و [[شوکت]] [[مکّه]] را در پی داشت ناخشنود بود و تصمیم گرفت مردم را به جای مکّه، متوجّه یمن کند. انگیزه او در این تهاجم را گسترش [[سلطه]] و نفوذ [[حبشه]] و [[امپراتوری روم]] و [[تسلط]] آنها بر همه سرزمینهای عربی مانند مکّه، ایجاد پایگاهی در برابر امپراتوری [[ایران]]، و حذف واسطهگری ساسانیان در روابط تجاری میان [[روم]] با سیلان و هند دانستهاند<ref>المفصل، ج ۳، ص۵۱۷ ـ ۵۱۸؛ پرتوی از قرآن، ق. ۲، ج ۳۰، ص۲۶۰ ـ ۲۶۱.</ref>. وی در پی این تصمیم، کلیسایی باشکوه به نام "قُلَّیْس" در صَنعا بنا کرد و از مردم خواست تا به جای کعبه، به زیارت آن بروند<ref>جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۶؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۲.</ref>. خبر تأسیس این کلیسا عربها را بسیار [[خشمگین]] ساخت، بهطوری که گفتهاند: یکی از آنها خود را به قلّیس رساند و آن را [[آلوده]] ساخت<ref>السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۵؛ تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰.</ref> و یکی از فرستادگان ابرهه به نام محمّد بن خُزاعی که برای فراخوانی مردم به زیارت قلّیس به میان عربها رفته بود، به دست آنان کشته شد<ref> تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۷.</ref>. برخی گفتهاند: گروهی از [[قریش]] در راه تجارتشان، کنار یکی از معابد [[مسیحیان]] فرود آمده، برای پختن غذا آتشی برافروختند و باد، [[آتش]] را در [[معبد]] افکند و آن را سوزاند<ref>المفصل، ج ۳، ص۵۱۰، ۵۱۲؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۴.</ref>. این عوامل [[خشم]] [[ابرهه]] را برانگیخت و فهمید که با بودن [[کعبه]]، نمیتواند [[مردم]] را از [[مکّه]] متوجه [[یمن]] کند و به اهداف خود برسد، ازاینرو تصمیم گرفت [[کعبه]] را ویران کند. برای اینکار سپاهی مجهّز فراهم آورد و با فیلهای [[جنگی]] به سوی [[مکه]] حرکت کرد. شمار سپاهیان را ۰۰۰ / ۶۰، و تعداد فیلها را یک، ۸، ۱۲، ۱۳ و ۱۰۰۰ رأس نوشتهاند<ref> مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۴؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۱. </ref>. در بین راه، هر قبیلهای را که با آنها به مقابله برمیخاست درهم شکسته و سران آنها را [[اسیر]] میکردند<ref>السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۶؛ تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰.</ref> تا در نزدیکی مکّه در محلّی به نام "مُغَمَّس"<ref>جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۲.</ref> یا "[[حبّ]] المُحَصَّب"<ref>مروج الذهب، ج ۲، ص۱۳۹.</ref> فرود آمدند. [[ابرهه]] گروهی از سواران خود را به [[فرماندهی]] اسود بن مقصود برای تاراج [[اموال]] [[مردم]] به مکّه فرستاد که در این میان ۲۰۰ شتر را از [[عبدالمطلب]] به [[غارت]] بردند<ref>السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۸؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸.</ref> و به وسیله حُناطه حِمْیَری به بزرگ مکّیان یعنی عبدالمطلب پیامی به این مضمون فرستاد که من قصد [[جنگ]] با شما را ندارم و هدفم ویران کردن این [[خانه]] است. عبدالمطلب پس از شنیدن [[پیام]] ابرهه گفت: ما نیز توان[[جنگ]] نداریم؛ امّا کعبه [[خانه خدا]] و خانه [[خلیل]] وی ابراهیم{{ع}} است و او خود [[حرم]] خویش را [[حفظ]] خواهد کرد<ref> السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۸؛ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸ ـ ۳۸۹.</ref>. سپس عبدالمطلب به [[ملاقات]] ابرهه رفت. ابرهه با دیدن سیمای [[زیبا]] و ابّهت او از تخت به زیر آمد و کنار وی روی [[زمین]] نشسته، گفت: خواستهات چیست؟ عبدالمطلب گفت: سپاهیانت ۲۰۰ شتر از من ربودهاند. بگو تا باز گردانند. ابرهه با آنچه از [[مقام]] بزرگ [[قریش]] شنیده بود، از این درخواست شگفتزده شد و گفت: تصور میکردم از من بخواهی خانهای را که [[آیین]] تو و پدران توست، ویران نکنم. [[عبدالمطلب]] گفت: من صاحب شتران خویشم و [[خانه]]، خود صاحبی دارد که تو را از تعرض به آن باز خواهد داشت. عبدالمطلب پس از بازگشت از نزد [[ابرهه]] به [[مردم]] [[مکه]] [[فرمان]] داد [[شهر]] را ترک کرده، به [[کوهها]] و درههای اطراف پناه برند و خود با تنی چند در [[مکه]] ماند. وی حلقه در [[کعبه]] را گرفت و با سرودن اشعاری از خدای [[خانه]] [[یاری]] خواست<ref>السیرة النبویه، ج ۱، ص۵۰ ـ ۵۱؛ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۹ ـ ۳۹۰.</ref>. پس از آن، حلقه خانه را رها کرده، به سوی درههای مکه رفت. گویند زمانی که [[ابرهه]] [[فرمان]] حمله داد [[عبدالمطلب]] یا شخصی به نام نفیل بن حبیب، خود را به فیل [[جنگی]] رساند و در گوشش گفت: از حرکت بایست و از جایی که آمدهای بازگرد. اینجا [[سرزمین]] [[امن]] [[الهی]] است. ناگهان فیل پیش او زانو زد و هیچ فشاری نتوانست او را به سوی کعبه به حرکت درآورد؛ ولی به هر سوی دیگر که او را بازمیگرداندند، شتابان میرفت<ref>السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۲؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۳.</ref>. [[خداوند]] [[خانه]] خویش را از آسیب [[اصحاب فیل]] [[حفظ]] کرد و آنها را به عذابی دردناک [[مبتلا]] ساخت. | ||
< | |||
< | |||
: | |||
[[قرآن کریم]] با اختصاص سورهای به داستان اصحاب فیل، چگونگی [[عذاب]] آنان را اینگونه بیان میکند که خداوند دستههایی از پرندگان را با سنگهایی از گِل، به سوی آنان فرستاد تا با آنها اصحاب فیل را [[هدف]] قرار داده، نابود کنند: {{متن قرآن|وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ}}<ref>«و بر (سر) ایشان پرندگانی دستهدسته فرستاد. که بر آنان سنگریزههایی از گلسنگ فرو میافکندند. پس (خداوند) آنها را چون کاهبرگی نیم جویده کرد» سوره فیل، آیه ۳-۵.</ref> سپس میفرماید: آنها بر اثر [[عذاب الهی]] مانند {{متن قرآن|كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ}} (زراعتی که چهارپایان خورده و بر آن سرگین انداخته و لگدمال کرده باشند، برگ پوسیده درختان، خورده کاه)<ref>جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۲؛ مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۲۵.</ref> شدند. درباره جزئیات این عذاب، میان مورّخان و [[مفسران]]، [[اختلافات]] فراوانی وجود دارد؛ نقل شده که در منقار و پاهای هر یک از مرغان [[ابابیل]]، سه سنگ ریزه بود و هر سنگریزه بر سر و پیکر یک نفر فرود میآمد وی را نابود میکرد<ref>جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۰؛ مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۴۲.</ref>. گفتهاند: وقتی [[ابرهه]] چنین دید پا به فرار گذاشت؛ امّا یکی از سنگها به او اصابت کرد و بر اثر آن به تدریج گوشت بدنش ریخت و از آن چرک و [[خون]] خارج شد<ref>السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۴؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۱.</ref>. به نقلی، [[دست]] و پایش جدا شد<ref> بحارالانوار، ج ۱۵، ص۷۴.</ref> تا به [[یمن]] رسید و درحالی نابود شد که سینه و قلبش شکافته<ref> السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۴؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۳.</ref> و شکمش پاره شده بود<ref> مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۳.</ref> و به قولی، در بین راه در میان [[قبیله]] خَثْعَمْ هلاک شد<ref>الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۳۲.</ref>. به نقلی، مرغان [[ابابیل]]، شبانه [[اصحاب فیل]] را [[هدف]] قرار دادند و صبح که [[عبدالمطلب]] [[آگاه]] شد، همگی را نابود شده یافت<ref>الدرالمنثور، ج ۸،، ص۶۲۸.</ref>. گفته شده: در بدن هریک از سپاهیان پس از اصابت سنگریزه، خارشی پدید میآمد و و بر اثر خاراندن، گوشتش میریخت<ref>مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۲۴؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۲۹.</ref>. [[امام باقر]]{{ع}} فرمود: پس از آنکه اصحاب فیل هدف سنگریزه قرار گرفتند [[بیماری]] آبله در میانشان شایع شد و نابودشان کرد و تا آن [[زمان]]، چنان مرضی در آنجا دیده نشده بود<ref>الکافی، ج ۸، ص۸۴.</ref>. گفته شده: چون [[ابرهه]] دید در سپاهش بیماری وبا پدید آمده و بیشتر آنان را از بین برد، ناچار شد به سرعت بازگردد و در برگشت به یمن نیز بسیاری از لشکریانش در میان راه از بین رفتند و خود ابرهه نیز که به این بیماری [[مبتلا]] شده بود، به زحمت توانست خود را به [[صنعا]] برساند و چون به آنجا رسید [[جان]] سپرد<ref>المفصل، ج ۳، ص۵۱۶.</ref>. به نقلی، فقط یک نفر توانسته بود [[نجات]] یابد و خود را به [[نجاشی]] [[پادشاه]] [[حبشه]] برساند. او هم پس از گزارش دادن نابودی [[سپاه]]، با سنگریزه یکی از همان مرغان که [[مأمور]] تعقیب او بود در حضور نجاشی نابود شد<ref>روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۴.</ref>. به نقل [[سیوطی]] از [[محمّد]] بن کَعب قُرَظی دو فیل در این حمله شرکت داشتند که یکی سالم ماند و دیگری نابود شد<ref> الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۳۲.</ref>. بیشتر نویسندگان [[مسلمان]]، [[عذاب]] [[اصحاب فیل]] را ۴۰ سال پیش از بعثت و در سال ولادت [[رسول اکرم]]{{صل}} دانسته<ref>مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۲۵؛ المفصل، ج۳، ص۵۰۷.</ref> و این تقارن را از [[برکات]] ولادت آن [[بزرگوار]] برشمردهاند<ref> روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.</ref>. داستان [[اصحاب فیل]] در میان [[مردم]] [[حجاز]] چنان مشهور بود که سال وقوع این رخداد، "[[عامالفیل]]" را مبدئی برای [[تاریخ]] قرار داده و در اشعارشان از آن یاد کردهاند و زمانی که [[پیامبر اکرم]]{{صل}} [[سوره فیل]] را برای [[مشرکان]] خواند با وجود [[مخالفت]] شدیدی که با او داشتند هیچکس آن را [[انکار]] نکرد<ref> المیزان، ج ۲۰، ص۳۶۱.</ref>، ازاینرو [[خداوند]]، [[عذاب]] اصحاب فیل و خنثا شدن [[مکر]] آنها برای ویرانی [[کعبه]] را از نشانههای روشن [[الهی]] و از [[نعمتهای خداوند]] برای [[قریش]] میداند: {{متن قرآن|أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ}}<ref>«آیا ندیدی پروردگارت با پیلسواران چه کرد؟ آیا نیرنگ آنان را بیرنگ نکرد؟» سوره فیل، آیه ۱-۲.</ref>.<ref>[[محمد خراسانی|خراسانی، محمد]]، [[اصحاب فیل (مقاله)|مقاله «اصحاب فیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|دائرة المعارف قرآن کریم ج۳]]، ص۴۳۹-۴۴۲.</ref> | |||
[[ | |||
== منابع == | |||
{{منابع}} | |||
== | |||
# [[پرونده:000054.jpg|22px]] [[محمد خراسانی|خراسانی، محمد]]، [[اصحاب فیل (مقاله)|مقاله «اصحاب فیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۳''']] | # [[پرونده:000054.jpg|22px]] [[محمد خراسانی|خراسانی، محمد]]، [[اصحاب فیل (مقاله)|مقاله «اصحاب فیل»]]، [[دائرة المعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)|'''دائرة المعارف قرآن کریم ج۳''']] | ||
{{پایان منابع}} | |||
==پانویس== | == پانویس == | ||
{{ | {{پانویس}} | ||
[[رده: | [[رده:اصطلاحات قرآنی]] | ||
نسخهٔ کنونی تا ۲۵ نوامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۸:۳۷
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب فیل است. اصحاب فیل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اصحاب فیل در قرآن - اصحاب فیل در علوم قرآنی - اصحاب فیل در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
اصحاب فیل به سپاهی گفته میشود که به فرماندهی اَبرَهه، قصد ویران کردن کعبه را داشتند. ابرهه، فرزند صَبّاح، اهل حبشه و از فرمانروایان یمن بود و بر اثر زخمی که در یکی از جنگها در صورت وی پدید آمد به اَشرَم ملقّب شد. کنیه وی را اَبویَکْسوم دانستهاند[۱]. او با حیلهای، فرمانروای پیشین یمن، یعنی "اَرباط" را کشت و خود بر جای او نشست[۲]. ابرهه از اینکه کعبه مورد توجه ویژه مردم بود و زیارت آن، قدرت و شوکت مکّه را در پی داشت ناخشنود بود و تصمیم گرفت مردم را به جای مکّه، متوجّه یمن کند. انگیزه او در این تهاجم را گسترش سلطه و نفوذ حبشه و امپراتوری روم و تسلط آنها بر همه سرزمینهای عربی مانند مکّه، ایجاد پایگاهی در برابر امپراتوری ایران، و حذف واسطهگری ساسانیان در روابط تجاری میان روم با سیلان و هند دانستهاند[۳]. وی در پی این تصمیم، کلیسایی باشکوه به نام "قُلَّیْس" در صَنعا بنا کرد و از مردم خواست تا به جای کعبه، به زیارت آن بروند[۴]. خبر تأسیس این کلیسا عربها را بسیار خشمگین ساخت، بهطوری که گفتهاند: یکی از آنها خود را به قلّیس رساند و آن را آلوده ساخت[۵] و یکی از فرستادگان ابرهه به نام محمّد بن خُزاعی که برای فراخوانی مردم به زیارت قلّیس به میان عربها رفته بود، به دست آنان کشته شد[۶]. برخی گفتهاند: گروهی از قریش در راه تجارتشان، کنار یکی از معابد مسیحیان فرود آمده، برای پختن غذا آتشی برافروختند و باد، آتش را در معبد افکند و آن را سوزاند[۷]. این عوامل خشم ابرهه را برانگیخت و فهمید که با بودن کعبه، نمیتواند مردم را از مکّه متوجه یمن کند و به اهداف خود برسد، ازاینرو تصمیم گرفت کعبه را ویران کند. برای اینکار سپاهی مجهّز فراهم آورد و با فیلهای جنگی به سوی مکه حرکت کرد. شمار سپاهیان را ۰۰۰ / ۶۰، و تعداد فیلها را یک، ۸، ۱۲، ۱۳ و ۱۰۰۰ رأس نوشتهاند[۸]. در بین راه، هر قبیلهای را که با آنها به مقابله برمیخاست درهم شکسته و سران آنها را اسیر میکردند[۹] تا در نزدیکی مکّه در محلّی به نام "مُغَمَّس"[۱۰] یا "حبّ المُحَصَّب"[۱۱] فرود آمدند. ابرهه گروهی از سواران خود را به فرماندهی اسود بن مقصود برای تاراج اموال مردم به مکّه فرستاد که در این میان ۲۰۰ شتر را از عبدالمطلب به غارت بردند[۱۲] و به وسیله حُناطه حِمْیَری به بزرگ مکّیان یعنی عبدالمطلب پیامی به این مضمون فرستاد که من قصد جنگ با شما را ندارم و هدفم ویران کردن این خانه است. عبدالمطلب پس از شنیدن پیام ابرهه گفت: ما نیز توانجنگ نداریم؛ امّا کعبه خانه خدا و خانه خلیل وی ابراهیم(ع) است و او خود حرم خویش را حفظ خواهد کرد[۱۳]. سپس عبدالمطلب به ملاقات ابرهه رفت. ابرهه با دیدن سیمای زیبا و ابّهت او از تخت به زیر آمد و کنار وی روی زمین نشسته، گفت: خواستهات چیست؟ عبدالمطلب گفت: سپاهیانت ۲۰۰ شتر از من ربودهاند. بگو تا باز گردانند. ابرهه با آنچه از مقام بزرگ قریش شنیده بود، از این درخواست شگفتزده شد و گفت: تصور میکردم از من بخواهی خانهای را که آیین تو و پدران توست، ویران نکنم. عبدالمطلب گفت: من صاحب شتران خویشم و خانه، خود صاحبی دارد که تو را از تعرض به آن باز خواهد داشت. عبدالمطلب پس از بازگشت از نزد ابرهه به مردم مکه فرمان داد شهر را ترک کرده، به کوهها و درههای اطراف پناه برند و خود با تنی چند در مکه ماند. وی حلقه در کعبه را گرفت و با سرودن اشعاری از خدای خانه یاری خواست[۱۴]. پس از آن، حلقه خانه را رها کرده، به سوی درههای مکه رفت. گویند زمانی که ابرهه فرمان حمله داد عبدالمطلب یا شخصی به نام نفیل بن حبیب، خود را به فیل جنگی رساند و در گوشش گفت: از حرکت بایست و از جایی که آمدهای بازگرد. اینجا سرزمین امن الهی است. ناگهان فیل پیش او زانو زد و هیچ فشاری نتوانست او را به سوی کعبه به حرکت درآورد؛ ولی به هر سوی دیگر که او را بازمیگرداندند، شتابان میرفت[۱۵]. خداوند خانه خویش را از آسیب اصحاب فیل حفظ کرد و آنها را به عذابی دردناک مبتلا ساخت.
قرآن کریم با اختصاص سورهای به داستان اصحاب فیل، چگونگی عذاب آنان را اینگونه بیان میکند که خداوند دستههایی از پرندگان را با سنگهایی از گِل، به سوی آنان فرستاد تا با آنها اصحاب فیل را هدف قرار داده، نابود کنند: ﴿وَأَرْسَلَ عَلَيْهِمْ طَيْرًا أَبَابِيلَ تَرْمِيهِم بِحِجَارَةٍ مِّن سِجِّيلٍ فَجَعَلَهُمْ كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ﴾[۱۶] سپس میفرماید: آنها بر اثر عذاب الهی مانند ﴿كَعَصْفٍ مَّأْكُولٍ﴾ (زراعتی که چهارپایان خورده و بر آن سرگین انداخته و لگدمال کرده باشند، برگ پوسیده درختان، خورده کاه)[۱۷] شدند. درباره جزئیات این عذاب، میان مورّخان و مفسران، اختلافات فراوانی وجود دارد؛ نقل شده که در منقار و پاهای هر یک از مرغان ابابیل، سه سنگ ریزه بود و هر سنگریزه بر سر و پیکر یک نفر فرود میآمد وی را نابود میکرد[۱۸]. گفتهاند: وقتی ابرهه چنین دید پا به فرار گذاشت؛ امّا یکی از سنگها به او اصابت کرد و بر اثر آن به تدریج گوشت بدنش ریخت و از آن چرک و خون خارج شد[۱۹]. به نقلی، دست و پایش جدا شد[۲۰] تا به یمن رسید و درحالی نابود شد که سینه و قلبش شکافته[۲۱] و شکمش پاره شده بود[۲۲] و به قولی، در بین راه در میان قبیله خَثْعَمْ هلاک شد[۲۳]. به نقلی، مرغان ابابیل، شبانه اصحاب فیل را هدف قرار دادند و صبح که عبدالمطلب آگاه شد، همگی را نابود شده یافت[۲۴]. گفته شده: در بدن هریک از سپاهیان پس از اصابت سنگریزه، خارشی پدید میآمد و و بر اثر خاراندن، گوشتش میریخت[۲۵]. امام باقر(ع) فرمود: پس از آنکه اصحاب فیل هدف سنگریزه قرار گرفتند بیماری آبله در میانشان شایع شد و نابودشان کرد و تا آن زمان، چنان مرضی در آنجا دیده نشده بود[۲۶]. گفته شده: چون ابرهه دید در سپاهش بیماری وبا پدید آمده و بیشتر آنان را از بین برد، ناچار شد به سرعت بازگردد و در برگشت به یمن نیز بسیاری از لشکریانش در میان راه از بین رفتند و خود ابرهه نیز که به این بیماری مبتلا شده بود، به زحمت توانست خود را به صنعا برساند و چون به آنجا رسید جان سپرد[۲۷]. به نقلی، فقط یک نفر توانسته بود نجات یابد و خود را به نجاشی پادشاه حبشه برساند. او هم پس از گزارش دادن نابودی سپاه، با سنگریزه یکی از همان مرغان که مأمور تعقیب او بود در حضور نجاشی نابود شد[۲۸]. به نقل سیوطی از محمّد بن کَعب قُرَظی دو فیل در این حمله شرکت داشتند که یکی سالم ماند و دیگری نابود شد[۲۹]. بیشتر نویسندگان مسلمان، عذاب اصحاب فیل را ۴۰ سال پیش از بعثت و در سال ولادت رسول اکرم(ص) دانسته[۳۰] و این تقارن را از برکات ولادت آن بزرگوار برشمردهاند[۳۱]. داستان اصحاب فیل در میان مردم حجاز چنان مشهور بود که سال وقوع این رخداد، "عامالفیل" را مبدئی برای تاریخ قرار داده و در اشعارشان از آن یاد کردهاند و زمانی که پیامبر اکرم(ص) سوره فیل را برای مشرکان خواند با وجود مخالفت شدیدی که با او داشتند هیچکس آن را انکار نکرد[۳۲]، ازاینرو خداوند، عذاب اصحاب فیل و خنثا شدن مکر آنها برای ویرانی کعبه را از نشانههای روشن الهی و از نعمتهای خداوند برای قریش میداند: ﴿أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِأَصْحَابِ الْفِيلِ أَلَمْ يَجْعَلْ كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ﴾[۳۳].[۳۴]
منابع
پانویس
- ↑ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۱؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۲؛ روحالمعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.
- ↑ المفصل، ج ۳، ص۵۱۷ ـ ۵۱۸؛ پرتوی از قرآن، ق. ۲، ج ۳۰، ص۲۶۰ ـ ۲۶۱.
- ↑ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۶؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۲.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۵؛ تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰.
- ↑ تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۷.
- ↑ المفصل، ج ۳، ص۵۱۰، ۵۱۲؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۴.
- ↑ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۴؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۱.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۶؛ تاریخ طبری، ج ۱، ص۴۴۰.
- ↑ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۲.
- ↑ مروج الذهب، ج ۲، ص۱۳۹.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۸؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۴۸؛ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۸ ـ ۳۸۹.
- ↑ السیرة النبویه، ج ۱، ص۵۰ ـ ۵۱؛ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۸۹ ـ ۳۹۰.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۲؛ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۳.
- ↑ «و بر (سر) ایشان پرندگانی دستهدسته فرستاد. که بر آنان سنگریزههایی از گلسنگ فرو میافکندند. پس (خداوند) آنها را چون کاهبرگی نیم جویده کرد» سوره فیل، آیه ۳-۵.
- ↑ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۲؛ مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۲۵.
- ↑ جامعالبیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۰؛ مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۴۲.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۴؛ جامع البیان، مج ۱۵، ج ۳۰، ص۳۹۱.
- ↑ بحارالانوار، ج ۱۵، ص۷۴.
- ↑ السیرهالنبویه، ج ۱، ص۵۴؛ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۳.
- ↑ مجمع البیان، ج ۱۰، ص۸۲۳.
- ↑ الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۳۲.
- ↑ الدرالمنثور، ج ۸،، ص۶۲۸.
- ↑ مجمعالبیان، ج ۱۰، ص۸۲۴؛ الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۲۹.
- ↑ الکافی، ج ۸، ص۸۴.
- ↑ المفصل، ج ۳، ص۵۱۶.
- ↑ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۴.
- ↑ الدرالمنثور، ج ۸، ص۶۳۲.
- ↑ مجمعالبیان، ج۱۰، ص۸۲۵؛ المفصل، ج۳، ص۵۰۷.
- ↑ روح المعانی، مج ۱۶، ج ۳۰، ص۴۲۰.
- ↑ المیزان، ج ۲۰، ص۳۶۱.
- ↑ «آیا ندیدی پروردگارت با پیلسواران چه کرد؟ آیا نیرنگ آنان را بیرنگ نکرد؟» سوره فیل، آیه ۱-۲.
- ↑ خراسانی، محمد، مقاله «اصحاب فیل»، دائرة المعارف قرآن کریم ج۳، ص۴۳۹-۴۴۲.