انفال در لغت: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۳۰ ژانویهٔ ۲۰۲۵، ساعت ۰۹:۱۸

مقدمه

«انفال» واژه‌ای عربی و در لغت جمع «نَفَل» است که‌ مفهوم لغوی واژه نفل، در سال‌های نخستین ظهور اسلام شناخته‌ شده بود؛ اما در طی قرن‌های بعد، با غلبه کاربرد اصطلاحی‌ آن‌، معنای لغوی‌اش به‌ فراموشی‌ سپرده‌ شد. برخی معنای آن را غنیمت، بخشش یا زیادی بیان کرده‌اند^[۱]. برخی‌ نیز معنای اصلی را‌ زیادی دانسته و معانی‌ دیگر را به آن بازگردانده‌اند^[۲].^[۳] ازاین‌رو به نمازهای مستحبی «نافله» گفته‌اند^[۴].^[۵] نفل در زبان عبری به معنای «سقوط و هبوط» است^[۶].

در «کشاف اصطلاحات الفنون» در معنای «نفل» می‌نویسد: نَقَل به فتح نون و فاء، در لغت به معنای زیاده است و غنیمت از آن رو نَفَل نامیده می‌شود که زائد در حلال‌ها است؛ زیرا غنیمت در دیگر امت‌ها حلال نبوده است. به بچه ولد الزنا نافله و زیادی گفته می‌شود؛ زیرا زائد بر هدف ازدواج است که بچه از صلب پدر باید باشد و این بچه، زیادی است. و در شریعت اطلاق می‌شود بر مال زیادی که رهبر مسلمانان به برخی غنیمت‌بران می‌دهد. و این عمل«تنفیل» نامیده می‌شود^[۷].

راغب اصفهانی در «مفردات» با اینکه بیشتر به ریشه لغات می‌پردازد درباره واژه انفال و نفل، اول به بیان مصداق‌های آن پرداخته و می‌نویسد: «نَفَل، گفته شده، عین غنیمت است... و نفل آنچه برای انسان حاصل می‌شود پیش از غنمیت است. و گفته شده آنچه حاصل می‌شود برای مسلمانان بدون جنگ که همان فیء است و گفته شده نفل آن چیزی است از متاع و مانند آن، پس از آنکه غنائم تقسیم شده است. و بر این معنا حمل شده آیه ﴿يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ...﴾^[۸] و اصل آن از نفل است که زیاده بر واجب است و به آن نافله گویند»...^[۹].^[۱۰]

انفال از نظر لغت «انفال» در اصل از ماده «نقل» به معنی زیادی است و این که به نمازهای نافله گفته می‌شود، چون اضافه بر واجبات است و همچنین اگر نوه را نافله می‌گویند به خاطر این است که بر فرزندان انسان افروزده می‌شود چنان‌که قرآن می‌فرماید: ما به ابراهیم، اسحاق را بخشیدیم و یعقوب (فرزندان اسحاق) را به او افزودیم^[۱۱]. نوفل به کسی گفته می‌شود که بخشش زیاد داشته باشد و اگر به غنایم جنگی نیز انفال گفته شده است، یا به جهت این است که یک سلسله اموال اضافی است که بدون صاحب می‌ماند و به دست جنگجویان می‌افتد، در حالی که مالک خارجی برای آن وجود ندارد و یا به این جهت است که جنگجویان برای پیروزی بر دشمن می‌جنگند، نه برای غنیمت. بنابراین غنیمت یک موضوع اضافی است که به دست آنها می‌افتد^[۱۲].^[۱۳]

منابع

پانویس

↑ فیومی‌، المصباح المنیر، ج۲، ص۱۳۰؛ لسان‌العرب، ج۱۴، ص۲۴۴؛ القاموس‌المحیط، ج‌۴، ص‌۷۹، «نفل».
↑ راغب، مفردات، ص‌۵۲۴؛ التبیان، ج۵‌، ص‌۷۲؛ لسان‌العرب، ج۱۴، ص‌۲۴۵؛ عسکری، الفروق فی اللغه، ۱۶۴.
↑ ر.ک: دایرة المعارف بزرگ اسلامی.
↑ مجمع‌البحرین، ج۳، ص۱۸۱۹؛ المصباح، ص۶۱۹‌، «نفل».
↑ حسینی، صادقی فدکی، انفال، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۱۲۷؛ فروتن، اباصلت، مرادی، علی اصغر، واژه‌نامه فقه سیاسی، ص۵۳؛ مهدی‌زاده آری، احمد، مقاله «انفال»، دانشنامه امام خمینی ج۲، ص۳۹۶ ـ ۴۰۲.
↑ حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۱۰.
↑ کشاف اصطلاحات الفنون، ج۲، ص۱۷۲۱.
↑ «از تو از انفال می‌پرسند»... سوره انفال، آیه ۱.
↑ راغب، المفردات، ص۵۰۲.
↑ ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳، ص۵۴۱ - ۵۴۲.
↑ ﴿وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً...﴾ «و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۲.
↑ جهت اطلاع بیشتر درباره معنای انفال به این منابع رجوع شود: لسان العرب، ج١۴، ص٢۴۵. النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۵، ص۹۹؛ مجمع البحرین، ج۵، ص۴۸۵؛ الفیروز آبادی، القاموس المحیط، ج۴، ص۵٩؛ فصل النون باب اللام، ابی الحسین احمد بن فارس زکریا، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، دار الکتب العلمیه، اسماعیلیان، نجفی، بی‌تا، ج۵، ص۴۵۵ – ۴۵۶؛ المصباح المنیر، ج۲، ص۳۲۸؛ المعجم الوسیط، ابراهیم مصطفی، احمد حسن الزیات حامد عبدالقادر، محمد علی النجار با اشراف عبد السلام هارون، المکتبه العلمیه، تهران، ج۲، ص۵۹۱؛ الراغب الاصفهانی، ابی القاسم الحسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق محمد سید گیلانی، تهران، منشورات المکتبه المرتضویه، بی‌تا، ص۵۰۲ – ۵۰۳.
↑ علیدوست خراسانی، نورالله، منابع مالی اهل بیت ص ۲۱۰

[1] فیومی‌، المصباح المنیر، ج۲، ص۱۳۰؛ لسان‌العرب، ج۱۴، ص۲۴۴؛ القاموس‌المحیط، ج‌۴، ص‌۷۹، «نفل».

[2] راغب، مفردات، ص‌۵۲۴؛ التبیان، ج۵‌، ص‌۷۲؛ لسان‌العرب، ج۱۴، ص‌۲۴۵؛ عسکری، الفروق فی اللغه، ۱۶۴.

[3] ر.ک: دایرة المعارف بزرگ اسلامی.

[4] مجمع‌البحرین، ج۳، ص۱۸۱۹؛ المصباح، ص۶۱۹‌، «نفل».

[5] حسینی، صادقی فدکی، انفال، دائرةالمعارف قرآن کریم ج۵، ص۱۵ ـ ۲۳؛ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص۱۲۷؛ فروتن، اباصلت، مرادی، علی اصغر، واژه‌نامه فقه سیاسی، ص۵۳؛ مهدی‌زاده آری، احمد، مقاله «انفال»، دانشنامه امام خمینی ج۲، ص۳۹۶ ـ ۴۰۲.

[6] حسن مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، ج۱۲، ص۲۱۰.

[7] کشاف اصطلاحات الفنون، ج۲، ص۱۷۲۱.

[8] «از تو از انفال می‌پرسند»... سوره انفال، آیه ۱.

[9] راغب، المفردات، ص۵۰۲.

[10] ذاکری، علی اکبر، سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳، ص۵۴۱ - ۵۴۲.

[11] ﴿وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً...﴾ «و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۲.

[12] جهت اطلاع بیشتر درباره معنای انفال به این منابع رجوع شود: لسان العرب، ج١۴، ص٢۴۵. النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۵، ص۹۹؛ مجمع البحرین، ج۵، ص۴۸۵؛ الفیروز آبادی، القاموس المحیط، ج۴، ص۵٩؛ فصل النون باب اللام، ابی الحسین احمد بن فارس زکریا، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، دار الکتب العلمیه، اسماعیلیان، نجفی، بی‌تا، ج۵، ص۴۵۵ – ۴۵۶؛ المصباح المنیر، ج۲، ص۳۲۸؛ المعجم الوسیط، ابراهیم مصطفی، احمد حسن الزیات حامد عبدالقادر، محمد علی النجار با اشراف عبد السلام هارون، المکتبه العلمیه، تهران، ج۲، ص۵۹۱؛ الراغب الاصفهانی، ابی القاسم الحسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق محمد سید گیلانی، تهران، منشورات المکتبه المرتضویه، بی‌تا، ص۵۰۲ – ۵۰۳.

[13] علیدوست خراسانی، نورالله، منابع مالی اهل بیت ص ۲۱۰

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

@@ خط ۱۲: / خط ۱۲: @@
 [[راغب اصفهانی]] در «[[مفردات الفاظ القرآن (کتاب)|مفردات]]» با اینکه بیشتر به ریشه لغات می‌پردازد درباره واژه [[انفال]] و نفل، اول به بیان مصداق‌های آن پرداخته و می‌نویسد: «نَفَل، گفته شده، عین [[غنیمت]] است... و نفل آنچه برای [[انسان]] حاصل می‌شود پیش از غنمیت است. و گفته شده آنچه حاصل می‌شود برای [[مسلمانان]] بدون [[جنگ]] که همان فیء است و گفته شده نفل آن چیزی است از متاع و مانند آن، پس از آنکه [[غنائم]] تقسیم شده است. و بر این معنا حمل شده [[آیه]] {{متن قرآن|يَسْأَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفَالِ...}}<ref>«از تو از انفال می‌پرسند»... سوره انفال، آیه ۱.</ref> و اصل آن از نفل است که زیاده بر [[واجب]] است و به آن [[نافله]] گویند»...<ref>راغب، المفردات، ص۵۰۲.</ref>.<ref>[[علی اکبر ذاکری|ذاکری، علی اکبر]]، [[سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳ (کتاب)|سیمای کارگزاران علی بن ابی طالب امیرالمؤمنین ج۳]]، ص۵۴۱ - ۵۴۲.</ref>
+[[انفال]] از نظر لغت
+«انفال» در اصل از ماده «نقل» به معنی زیادی است و این که به [[نمازهای نافله]] گفته می‌شود، چون اضافه بر [[واجبات]] است و همچنین اگر نوه را [[نافله]] می‌گویند به خاطر این است که بر [[فرزندان]] [[انسان]] افروزده می‌شود چنان‌که [[قرآن]] می‌فرماید: ما به ابراهیم، اسحاق را بخشیدیم و [[یعقوب]] (فرزندان اسحاق) را به او افزودیم<ref>{{متن قرآن|وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ نَافِلَةً...}} «و اسحاق را و افزون بر آن (نوه‌اش) یعقوب را به او بخشیدیم و همه را (مردمی) شایسته کردیم» سوره انبیاء، آیه ۷۲.</ref>.
+[[نوفل]] به کسی گفته می‌شود که [[بخشش]] زیاد داشته باشد و اگر به [[غنایم جنگی]] نیز انفال گفته شده است، یا به جهت این است که یک سلسله [[اموال]] اضافی است که بدون صاحب می‌ماند و به دست [[جنگجویان]] می‌افتد، در حالی که مالک خارجی برای آن وجود ندارد و یا به این جهت است که جنگجویان برای [[پیروزی بر دشمن]] می‌جنگند، نه برای [[غنیمت]]. بنابراین غنیمت یک موضوع اضافی است که به دست آنها می‌افتد<ref>جهت اطلاع بیشتر درباره معنای انفال به این منابع رجوع شود: لسان العرب، ج١۴، ص٢۴۵. النهایه فی غریب الحدیث و الأثر، ج۵، ص۹۹؛ مجمع البحرین، ج۵، ص۴۸۵؛ الفیروز آبادی، القاموس المحیط، ج۴، ص۵٩؛ فصل النون باب اللام، ابی الحسین احمد بن فارس زکریا، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبد السلام محمد هارون، قم، دار الکتب العلمیه، اسماعیلیان، نجفی، بی‌تا، ج۵، ص۴۵۵ – ۴۵۶؛ المصباح المنیر، ج۲، ص۳۲۸؛ المعجم الوسیط، ابراهیم مصطفی، احمد حسن الزیات حامد عبدالقادر، محمد علی النجار با اشراف عبد السلام هارون، المکتبه العلمیه، تهران، ج۲، ص۵۹۱؛ الراغب الاصفهانی، ابی القاسم الحسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، تحقیق محمد سید گیلانی، تهران، منشورات المکتبه المرتضویه، بی‌تا، ص۵۰۲ – ۵۰۳.</ref>.<ref>[[نورالله علیدوست خراسانی|علیدوست خراسانی، نورالله]]، [[منابع مالی اهل بیت (کتاب)|منابع مالی اهل بیت]] ص ۲۱۰</ref>
 == منابع ==
@@ خط ۲۱: / خط ۲۵: @@
 # [[پرونده:IM009734.jpg|22px]] [[احمد مهدی‌زاده آری|مهدی‌زاده آری، احمد]]، [[انفال - مهدی‌زاده آری (مقاله)|مقاله «انفال»]]، [[دانشنامه امام خمینی ج۲ (کتاب)|'''دانشنامه امام خمینی ج۲''']]
 # [[پرونده:1368946.jpg|22px]] [[دایرة المعارف بزرگ اسلامی (کتاب)|'''دایرة المعارف بزرگ اسلامی''']]
+# [[پرونده:IM010709.jpg|22px]] [[نورالله علیدوست خراسانی|علیدوست خراسانی، نورالله]]، [[منابع مالی اهل بیت (کتاب)|'''منابع مالی اهل بیت''']]
 {{پایان منابع}}