محمد بن اسحاق بن یسار

این مدخل زیرشاخهٔ بحث اصحاب امام باقر است. محمد بن اسحاق بن یسار از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: محمد بن اسحاق بن یسار در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

آشنایی اجمالی

ابو عبدالله محمد بن اسحاق بن یسار بن خیار، محدث و نخستین سیره‌نویسی است که زندگانی پیامبر اکرم(ص) را به رشته تحریر در آورده است. او در سال ۸۰ه‍.ق در مدینه متولد شد. برخی از محققان تولد او را در سال ۸۵ ه.ق می‌دانند.

ابن اسحاق از موالیانی است که پدرانش مسیحی بودند. جدش یسار بن خیار یا یسار بن کوتان از مسیحیانی بود که در نفیره روستایی در حوالی عین التمر زندانی بود.

خالد بن ولید پس از فتح این نواحی، یسار را همراه چهل تن به اسارت گرفت و به مدینه آورد که پس از ورود به مدینه، مولای قیس بن مخرمه شد.

یسار سه پسر به نام‌های اسحاق، موسی و عبدالرحمان داشت که هر سه از محدثان و راویان حدیث بودند. اسحاق با دختر یکی از موالیان ازدواج کرد که حاصل آن سه پسر بود. این سه پسر نیز از طالبان حدیث بودند که محمد یکی از آنها است .

محمد، دوران کودکی و نوجوانی را در مدینه - که مرکز عمده حدیث بود - گذراند و سپس در سی سالگی به مصر مهاجرت کرد و از اخبار سیره نویسان مصری بهره برد. او پس از پیروزی عباسیان به عراق آمد و مدتی در کوفه و ری اقامت گزید.

زمانی که منصور - دومین خلیفه عباسی - در حیره بود، او کتاب مغازی خود را تألیف کرد و از آن زمان میان مردم کوفه و سایر مناطق انتشار یافت.

کتاب سیره او نخستین سیره نسبتاً جامعی است که به دلیل نظم منطقی موجود در آن، نخستین کار اصیل در این زمینه شناخته شده است.

درباره مذهب ابن اسحاق اطلاعات زیادی در دست نیست. زمانی که در مدینه بود متهم به شیعه و قَدَری بودن شد. چون در کتابش روایات مربوط به ﴿وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ﴾ (انذار عشیره) را نقل کرده، متهم به تشیع شده است.

برقی و شیخ طوسی وی را در شمار صحابه امام باقر(ع) و امام صادق(ع) نام برده‌اند برقی افزون بر این، پدرش اسحاق را نیز از اصحاب امام باقر(ع) دانسته است.

از محمد بن اسحاق، احادیث زیادی نقل شده است. از جمله حدیث غدیر و حدیث بلند «الْجِنَانِ وَ النُّوقِ» که این حدیث را از امام باقر(ع) نقل کرده است.

خطیب بغدادی او را متهم به تشیع کرده است. کشی و شیخ طوسی او را از دوستداران و عاشقان اهل بیت(ع) می‌دانند.

محمد، حافظه‌ای بسیار قوی داشت و احادیث زیادی را از بر داشت؛ حتی افرادی که تعداد ۵ یا ۶ حدیث می‌دانستند، برای آنکه فراموش نشود، نزد ابن اسحاق به ودیعه می‌گذاشتند و از او می‌خواستند آنها را حفظ کند؛ به سبب همین داشتن حافظه بی‌مانند، او را امیر المحدثین خوانده‌اند.

او روایاتی از امام باقر(ع)، یا از طریق زهری از امام سجاد(ع) آورده است که تعدادشان محدود است. از دیگر خدمات او حفظ سنت پیامبر(ص) با نوشتن کتاب مغازی است. این کتاب حاوی اطلاعات جامعی درباره زندگانی پیامبر اسلام(ص) است.

سیره یا مغازی او نخستین اثر جامعی است که همراه با یک دوره از تاریخ پیامبران از آدم(ع) تا محمد(ص) ذکر شده است.

او برای جمع‌آوری اخبار، سفرهای طولانی به مصر، کوفه، جزیره، ری و بغداد داشت. به جز مغازی یا سیره چند کتاب منسوب به اوست؛ از جمله تاریخ الخلفا، الفتوح، اخبار کلیب و جساس، سیر العرب، اخبار صفین و حدیث المعراج والاسراء است.

محمد بن اسحاق در سال ۱۵۱ه‍.ق در بغداد از دنیا رفت و در مقابر خیزران دفن شد.

منابع

1. قریشی، سید حسن، اصحاب ایرانی ائمه اطهار