ادب زیارت
 | این یک مقالهٔ خرد است. میتوانید با گسترش آن به امامتپدیا کمک کنید. |
- این مدخل از زیرشاخههای بحث زیارت قبر معصوم است. "زیارت قبر معصوم" از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل زیارت قبر معصوم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
ادب زیارت
- رعایت ادب و آداب در هر امری، سبب دست یافتن بهتر به اهداف آن کار است. هرچیزی هم برای خود آدابی دارد، مثل آداب تجارت، آداب معاشرت، آداب کسب علم، آداب جنگ و مبارزه، آداب نماز و قرائت و ... که شناخت و مراعات آنها، آن عمل را موفقیتآمیزتر میسازد و عامل را به هدف نزدیکتر میسازد[۱]
- از جمله برای زیارت هم آدابی ذکر شده است. مراعات آنها هم ثواب بیشتر دارد، هم زائر را در دستاوردهای معنوی زیارت کامیاب تر میسازد و تربیت کننده است و مایه ارتباط روحی بهتر. این آداب، برخی ظاهری است و برخی باطنی. در کتب حدیث هم عنوان ادب ظاهری و ادب باطنی برای برخی از اعمال و سنن مطرح شده است. بیشک همان آداب ظاهری هم به حصول توجّه قلبی و ادب باطنی کمک میکند[۲]
- کیفیت زیارت کردن و جزئیات زیارت خواندن و کمّ و کیف این تشرّف و دیدار معنوی را نیز باید از اولیای دین آموخت. امام صادق(ع) به محمد بن مسلم- که از اصحاب بزرگ اوست- چنین دستورالعمل میدهد: "هرگاه به زیارت مرقد امیرالمؤمنین(ع) رفتی، غسل زیارت کن، پاکیزهترین جامه هایت را بپوش، بوی خوش و عطریات استعمال کن، با آرامش و وقار و آرام آرام حرکت کن، وقتی به باب السّلام رسیدی رو به قبله بایست و سه بار تکبیر بگو، آنگاه زیارت را بخوان"[۳] این نکات، از جمله آداب ظاهری زیارت است[۴]
- در مورد آداب باطنی و توجه پیدا کردن در زیارت، مرحوم نراقی توصیه میکند که: "در نجف، به خاطر آور که اینجا وادی السلام و مجمع ارواح مؤمنان است و خداوند اینجا را جزء شریف ترین مکانها قرار داده است و مدفن وصیّ پیامبر در اینجاست. همچنین مدفن آدم و نوح، در همین محلّ است" [۵] خلاصه اینکه هنگام زیارت نجف، باید توجه داشت که اینجا تربت ابوتراب است و علی(ع)، آن جاودانه مرد در اینجا آرمیده است. در این صورت، دلی از سنگ میباید که نلرزد و خاشع نشود و دیدهای بیفیض باید باشد تا اشکی از شوق نریزد، یا آهی از درد نکشد و داغ مظلومیت علی(ع)، او را غمگین نسازد. آن کس که به زیارت علی(ع) میآید، باید پای پر آبلهاش، هرگز خسته نگردد و در راه طلب، شب از روز باز نشناسد و رنج را بر راحت برگزیند و به این دیار، با پای سر بدود و با رهتوشه عشق سفر کند و در جوار این تجلّیگاه فروغ ایزدی، رحل اقامت افکند. در سایر زیارتگاهها و تشرف به حرمهای اولیا نیز چنین است[۶]
- مرحوم شیخ بهایی نیز بیان جالب و دستورالعمل خوبی دارد. وی، در یکی از سرودههای مفصّل خویش که به عربی است، در مورد زائر امام علی(ع) و حضور قلبش و آگاهی به موقعیت زیارت، میگوید: "... خوشا آنکس که او را یک بار زیارت کند. ای سواره ای که راه های پر سنگلاخ و سوزان را میپیمایی و دشت ها و بیابان ها را طی میکنی، اگر خواستی که خدای آسمان را خشنود کرده و پس از کوردلی، به رشد برسی و در روز تشنگی قیامت، از کوثر سیراب شوی، هرگاه در سیر و سفر طولانی و دور و دراز خود، به آن دیار رسیدی و بر تربت علی(ع) ایستادی و اظهار محبت نسبت به او کردی و ریسمان استوار الهی را دیدی و پس از سیر شبانهات، رویاروی نجف قرار گرفتی، پس مخواب، مگر اندکی. ره توشه و بارت را همانجا بر زمین بگذار و از آن خاک مگذر. بر آستان او بمان و همچون گرفتاری دردمند و فروتن بایست و با انبوه مردم سیر کن و غبار آن دیار را ببوی. اگر مطیع فرمان خدایی او را خشنود کن که محبت ائمه(ع)، فرضی است خدایی. از این فریضه، پاداش خود را مضاعف گردان، در این سرزمین چهره بر خاک بگذار ... وقتی به آن تربت رسیدی سلام کن و شیفته و شیدای آن آستان باش. قبر کسی را آنجا زیارت کن که با والایی ها نمایان است. در آنجا نور را میبینی که فضا را آکنده است و شعاعش همه جا را فرا گرفته است. اگر در زمانش حضور نداشتی، با گریه ات یاریش کن. در حضور او بایست، فرمانش را اطاعت کن و از صاحب قبر بپرس که: چگونه زمان را درنَوَردیدی و افتخار را به دست آوردی! عاشقانه بایست و از دشمنانش بیزاری بجوی و محبت خویش را به سویش بپراکن و آشکار کن و از درگاهش مرو و به او سلام مرا برسان، سلام شیفتهای از دیاری دور او را زیارت کن و در قرب او بهره ور باش تا پاداش به دست آوری و نجات یابی. برخیز ... و خاک آن آستان را ببوس و توجّهت را به درگاه او ابراز کن و از روی کوچکی، چهره بر خاک بگذار ... در آن مکان، بسیار گریه کن و بگو: ای قسیم بهشت و دوزخ! غلامت از تو امید امان دارد، بلا او را به اینجا کشانده است و زمانه جفایش کرده و از حوادث به تو پناه آورده است. ای کشتی نجات، به تو روی آورده و در زندگی سرمایه ای جز محبت شما را ندارد. پس در سختی قبر، هنگام مرگ، او را نگهدار، که تو پناه خستگانِ روزگارانی"[۷] [۸]
- در آغاز، از آداب ظاهری و باطنی زیارت پیامبر(ص) و ائمه(ع)، فقط به نقل سخن شهید اول در "دروس" اکتفا میکنیم که مرحوم علامه مجلسی نقل کرده است که خلاصه آن چنین است:
- قبل از ورود به زیارتگاه، غسل کردن و با طهارت بودن؛
- با لباس های پاکیزه و بوی خوش زیارت کردن؛
- آرام قدم برداشتن و با خضوع و خشوع آمدن؛
- بر درگاه حرم ایستادن و دعا خواندن و اجازه ورود خواستن و اگر رقّت قلب حاصل شد آنگاه وارد شدن؛
- در برابر ضریح ایستادن و زیارتنامه خواندن؛
- گونه راست و چپ صورت را بر ضریح نهادن و با تضرّع، از خدا حاجت خواستن؛
- صاحب قبر را برای برآمدن حاجت و رفع نیاز، شفیع قرار دادن؛
- دو رکعت نماز زیارت خواندن و دعاهای منقول را خواندن و تلاوت قرآن؛
- حضور قلب داشتن در تمام مراحل زیارت، و نیز توبه و استغفار و صدقه دادن به نیازمندان و تکریم خادمین مزار[۹][۱۰].
جستارهای وابسته
- غسل زیارت
- لباس تمیز و آراستگی و خوشبویی
- وقار و طمأنینه
- خضوع و خشوع
- ذکر و تکبیر و تسبیح
- اذن دخول
- عتبه بوسی
- حضور در کنار قبر و بوسیدن ضریح
- ادب نسبت به قبر مطهر
- پرهیز از حرفهای بیهوده و کارهای لغو
- خواندن زیارت مأثور
- دعا و تلاوت و عبادت کنار قبر
- تکریم خادمان و کمک به فقیران
- زیارت وداع و خداحافظی
منابع
پانویس
با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل میشوید:
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
- ↑ وسائل الشیعه، ج ۱۰، ص ۳۰۵.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
- ↑ جامع السعادات، محمدمهدی نراقی، ج ۳، ص ۴۰۳.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
- ↑ بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
- ↑ بحارالأنوار، ج ۹۷، ص ۱۳۴.
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگ زیارت، ص:۳۳۵-۳۳۹.
