پیشرفت

پیشرفت از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: پیشرفت در فرهنگ و معارف انقلاب اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

مقام معظم رهبری پیش از تعریف مفهوم پیشرفت تأکید دارند که نباید توسعه به مفهوم رایج غربی تداعی بشود به این دلیل که امروز مفهوم توسعه، در اصطلاحات سیاسی و جهانی و بین‌المللی حرف رایجی است. از نظر ایشان ممکن است پیشرفتی که ما می‌گوییم، با آنچه که امروز از مفهوم توسعه در دنیا فهمیده می‌شود، وجوه مشترکی داشته باشد - که حتماً دارد - اما در نظام واژگانی ما، باید کلمه پیشرفت معنای خاص خودش را داشته باشد که با توسعه در نظام واژگانی امروز غرب، نبایستی اشتباه بشود. معظم له تصریح می‌کنند کلمه «پیشرفت» با دقت انتخاب شده و تعمداً از کلمه «توسعه» استفاده نشده است. به این علت که کلمه توسعه، یک بار ارزشی و معنایی دارد و التزاماتی با خودش همراه دارد که احیاناً ما با آن التزامات همراه و موافق نیستیم. به بیان ایشان ما نمی‌خواهیم یک اصطلاح جا افتاده متعارف جهانی را که معنای خاصی را از آن می‌فهمند، بیاوریم داخل مجموعه کار خودمان بکنیم. ایشان معتقدند بر این اساس مفهوم پیشرفت عرضه شده که معادل معنای فارسی پیشرفت را می‌دانیم و مفهوم پیشرفت، برای ما مفهوم روشنی است.

تعریف مقام معظم رهبری از پیشرفت

به طور کلی معظم له با تعابیر گوناگونی به تعریف این مفهوم پرداخته‌اند:

1. پیشرفت یعنی حرکت به سمت اهداف: در منظر معظم له معنای پیشرفت، پیشرفت ظاهری و مادی نیست؛ پیشرفت به سمت هدف‌هاست؛ یعنی یک امر معنوی، که با بهتر شدن انسان‌ها ممکن است.
2. پیشرفت یعنی تکامل: در جای دیگری مقام معظم رهبری، مفهوم پیشرفت را معادل مفهوم تکامل می‌دانند.
3. پیشرفت یعنی پر کردن نقاط خلاء به بهترین وجه: مقام معظم رهبری پیشرفت را معادل با مفهوم تجدد نیز می‌دانند. از نظر ایشان این پیشرفت و تجدد در این است که نگاه کنید ببینید چه کم دارید، کجا خلا دارید و این خلا چگونه به بهترین وجه قابل پر شدن است؛ ذهن خلاق خودتان را به کار بیندازید و آن خلا را پر کنید.

حیات طیبه، مفهومی محوری در تعریف پیشرفت

در چارچوب بینش مقام معظم رهبری، مفهوم حیات طیبه مفهومی است بنیادین که برای تبیین ابعاد مختلف پیشرفت باید به آن توجه داشت. این مفهوم هم در تبیین معنای پیشرفت، هم در تعیین مؤلفه‌ها و شاخص‌ها و هم در اهداف نهایی پیشرفت جایگاهی محوری و اساسی دارد. اما همین مفهوم با بیان‌های گوناگون تعریف شده است: حیات طیبه، یعنی نیل به آرامش و آسایش: از نظر مقام معظم رهبری، حیات اسلامی، حیات طیبه است و حیات طیبه، یعنی زندگی‌ای که کام انسان را شیرین کند و انسان با آن زندگی، احساس آرامش و آسایش نماید. حیات طیبه یعنی زندگی گوارا: مقام معظم رهبری بر پایه این آیه شریفه که می‌فرماید: ﴿مَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَلَنُحْيِيَنَّهُ حَيَاةً طَيِّبَةً﴾ حیات طیبه را به معنی زندگی گوارا می‌دانند. از نظر ایشان یک ملت وقتی زندگی گوارا دارد که احساس کند و ببیند که دنیا و آخرت او بر طبق مصلحت او به پیش می‌رود و به سمت هدف‌های او حرکت می‌کند؛ این زندگی گواراست؛ فقط «دنیا» نیست، فقط هم «آخرت» نیست.

حیات طیبه یعنی تأمین همه خیرات مورد علاقه انسان: در جایی دیگر معظم له تصریح می‌کنند وقتی از حیات و نظام اسلامی صحبت می‌شود، منظور نظام و حیات طیبه‌ای است که همه خیرات مورد علاقه انسان در آن وجود دارد؛ هم رفاه مادی و امنیت اجتماعی و روحی تأمین می‌شود، و هم صفای معنوی و دانش و بینش و تحقیق و تعبد و خلوص و توجه به خدا مشاهده می‌گردد. حیات طیبه یعنی سعادت دنیا و آخرت: از نظر معظم له زندگی و حیات طیبه اسلامی، یعنی سعادت دنیا و عقبی و رفاه مادی و تعالی معنوی. ایشان معتقدند حیات طیبه معنایش این نیست که کسانی فقط نماز بخوانند، عبادت کنند و اصلاً به فکر زندگی و مادیات نباشند؛ بلکه، حیات طیبه، یعنی دنیا و آخرت و ماده و معنا را باهم داشتن. حیات طیبه، یعنی آن ملتی که تلاش می‌کند، سازندگی می‌کند، صنعت و بازرگانی و کشاورزی را به اوج می‌رساند، قدرت علمی و تکنیکی پیدا می‌کند، پیشرفت‌های گوناگون در همه جهت به دست می‌آورد؛ اما در همه این حالات، دل او هم با خداست و روز به روز هم با خدا آشناتر می‌شود.

منابع

1. سیاه‌پوش، امیر، مقاله «پیشرفت اسلامی»، منظومه فکری آیت‌الله العظمی خامنه‌ای ج۲