عبدالرزاق بن همام صنعانی در تاریخ اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث عبدالرزاق بن همام صنعانی است. عبدالرزاق بن همام صنعانی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: عبدالرزاق بن همام صنعانی در علوم قرآنی - عبدالرزاق بن همام صنعانی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردعبدالرزاق صنعانی و سیره نبوی
عبدالرزاق بن همام صنعانی حمیری (١٢۶-۲۱۱) از موالی حمیر از محدثانی است که در نیمه دوم قرن دوم هجری و دهه نخست قرن سوم دست به گردآوری گسترده روایات پیامبر(ص) و آثار صحابه پرداخت. وی در صنعا به دنیا آمد و در همان شهر تربیت شد و همانجا اقامت گزید. طبعا مانند بسیاری از محدثان به شهرهای مختلف نیز سفر کرد. پدرش همام نیز راوی حدیث بوده که علیالقاعده او سبب تربیت وی در این مسیر بوده است. مشایخ وی شامل شمار زیادی از محدثان برجسته قرن دوم است که برخی در روایت اخبار سیره و تاریخ فعال هستند. از آن جمله میتوان به معمر بن راشد (م ۱۵۳) اشاره کرد که برای عبدالرزاق تا اندازهای در حکم واقدی برای محمد بن سعد است. حجم وسیع معلومات وی سبب شده است تا به رغم علائق شیعی که دارد، به خصوص تنفری که نسبت به معاویه از خود نشان میداد باز هم مورد احترام نسلهای محدث بعدی باشد. کتابش با عنوان المصنف در یازده مجلد یکی از پرحجمترین آثار حدیثی است که از این دوره برجای مانده است. کتاب یاد شده به طور عمده در باب احادیث فقهی و موارد مشابه است اما بخش قابل توجهی از این اثر به روایات تاریخی اختصاص دارد که قسمتی متمرکز و بسیاری نیز در ابواب مختلف پراکنده است.
از وی به جز المصنف، کتاب الامالی نیز برجای مانده که البته ناقص است. همچنین کتاب تفسیر القرآن او نیز برجای مانده که تصحیح و منتشر شده است. بخشی از مجلد پنجم المصنف، شامل کتاب المغازی است که شامل صفحات ۳۱۳ تا ۴٩٢ میشود. بیشترین روایات این بخش از معمر بن راشد (۳۱ روایت) و ابن جریج (۲۷ روایت) است و جمعا یک صد روایت در باب مغازی در این کتاب نقل شده است. روایاتی هم از سفیان بن عیینه و سفیان الثوری در این بخش هست. متن این احادیث در کتاب المرویات التاریخیه فی کتاب المصنف صص ١۶٧ تا ٢٠۶ آورده است. فراوانی نقلهای مغازی از معمر سبب شده است که در واقع آن را مغازی معمر بن راشد بدانند. شاید اگر به همین ترتیب پیش برویم، باید آن را مغازی ابن شهاب زهری بدانیم و این به خاطر فراوانی نقلهای معمر از زهری است. پس از آن نیز اخبار نقل شده در المصنف درباره دوره خلفا از سقیفه تا جنگ جمل ارائه شده است. باید توجه داشت که مجلدات مختلف مصنف به رغم آنکه اختصاص به فقه دارد، به دلیل اشتمال آنها بر آثار و اقوال صحابه و گزارش رفتار آنها ارائه دهنده بخش مهمی از تاریخ دین و مذهب و فقه است. زاویهای که باید مورد توجه قرار گرفته و بر اساس آن تحقیقات کیفی نگاشته شود. درباره مغازی عبدالرزاق مقالهای هم توسط موتسکی نوشته شده که اختصاص به بررسی اسناد آن دارد. (آینه پژوهش شماره ۱۸۵، مقاله بررسی اسناد مصنف).[۱]
منابع
پانویس
- ↑ جعفریان، رسول، منابع تاریخ اسلام، ص ۱۳۴.