آدم (پیامبر)
- اين مدخل از چند منظر متفاوت، بررسی میشود:
- در این باره، تعداد بسیاری از پرسشهای عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل آدم (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.
مقدمه
- حضرت آدم، اوّلین انسانی که خداوند آفرید. نسل بشر کنونی از آدم و همسرش "حوّا" است. به این جهت به افراد بشر "بنی آدم" میگویند.
- به گفته قرآن، خداوند آدم را از خاک آفرید و از روح خود در آن دمید و او را جانشین خود در روی زمین قرار داد. حضرت آدم نخستین پیامبر بود.
- در قرآن، به خلقت آدم و همسرش و به سکونتشان در بهشتِ نخستین و بیرون راندنشان از آنجا به روی زمین، وسوسه شیطان نسبت به او و ماجرای نزاع دو پسرش هابیل و قابیل، اشاره شده است. به آن حضرت، "آدم ابوالبشر" هم میگویند[۱].
انسان نخستین
- حضرت آدم(ع) نخستین انسانی است که پا به جهان آفرینش گذاشت. او نیای همه انسانها و نخستین پیامبر الهی است. نام آدم در قرآن کریم ۲۵ مرتبه و در نهج البلاغه هشت مرتبه تکرار شده است."فَلَمَّا مَهَدَ أَرْضَهُ وَ أَنْفَذَ أَمْرَهُ اخْتَارَ آدَمَ خِیرَةً مِنْ خَلْقِهِ وَ جَعَلَهُ أَوَّلَ جِبِلَّتِهِ"[۲]. درباره کیفین آفرینش حضرت آدم(ع) نیز میفرماید: "آنگاه که خدای سبحان از زمین ناهموار و نرم و از آنجا که زمین شیرین بود و شورهزار، خاکی برگرفت و به آب بشست تا یکدست و خالص شد. پس نمناکش ساخت تا چسبنده شد و از آن پیکری ساخت دارای دارای اندامها و اعضا و مفاصل، و خشکش کرد تا خود را بگرفت چونان سفالینه؛ و تا مدتی معین و زمانی مشخص سختش گردانید. آنگاه از روح خود در آن بدمید. آن پیکر گلین که جان یافته بود، از جای برخاست که انسانی شده بود".[۳][۴].
- خداوند متعال خاک آدم(ع) را از مکانهای مختلف با خصوصیات متفاوت و متضاد برگزید تا طبیعت او طبیعتی معتدل و میانه باشد. سپس از روح خود در آن دمید و او را جان داد. دمیدن روح الهی در ضمیر آدم ویژگیهایی را در او به وجود آورد که لازمه رشد و تعالی فرزندان آدم شد. امام(ع) در این باره میفرماید: "(وجود) ذهنی که در کارها به جولانش درآورد و اندیشهای که با آن در امور تصرف کند و عضوهایی که مانند ابزارها به کارشان گیرد و نیروی شناختی که میان حق و باطل فرق نهد و طعمها و بوها و رنگها و چیزها را دریابد. معجونی سرشته از رنگهای گوناگون؛ برخی همانند یکدیگر و برخی مخالف و ضد یکدیگر، چون گرمی و سردی، تری و خشکی و اندوه و شادمانی[۵][۶].
- خداوند آدم(ع) و فرزندانش را جانشینان خود در زمین قرار داد و فرشتگان را بهدلیل عهدی که با او بسته بودند، امر کرد تا بر آدم سجده کنند و او را گرامی بدارند: "خداوند از فرشتگان خواست تا امانت بهجای آورند و به وصیّت او وفا کنند و در برابر آدم به سجده درآیند و کرامت و برتری او را به جان پذیرا شوند؛ و چنین فرمود:بر آدم سجده برید"[۷][۸].
- سجده فرشتگان به معنای عبادتِ آدم(ع) نبود، زیرا که تنها خداوند شایسته عبادت و پرستش است، بلکه خداوند بدینوسیله بر کرامت و عظمت انسان تأکید میورزد. همانگونه که در پاسخ سؤال فرشتگان به چرایی آفرینش آدم به آنها میگوید: من میدانم آنچه را شما نمیدانید"[۹][۱۰].
آفرینش آدم از خاک
تسویه آدم و دمیدن روح در او
آفرینش آدم و فرضیه تکامل
همسر آدم (حوا)
تکثیر نسل آدم و اولاد وی
خلافت آدم
فرشتگان و آفرینش آدم
آموزش اسما به آدم و عرضه آن بر فرشتگان
سجده فرشتگان برای آدم (ع)
سجده نکردن ابلیس برای آدم
دین حضرت آدم(ع)
سرگذشت آدم(ع)
آدم در دانشنامه امام رضا
نخستین انسان جهان موجود، اولین پیامبر شناخته شده تاریخ بشر[۱۱] و پدر آدمیان روی زمین و خلیفة الله[۱۲]. هر چند برابر روایتی از امام رضا(ع) خداوند تقدیر مقادیر و تدبیر عالم را دو هزار سال پیش از آن انجام داده بود[۱۳]، درباره کیستی و چگونگی آفرینش و زیست آدم، آنچه در اختیار محقق قرار دارد، مبتنی بر دادههای دینی است و از نظر تاریخی چیزی در دست نیست و مستندات منابع تاریخی اسلامی نیز چیزی جز دادههای آیات قرآنی، روایات و اخبار اسلامی و روایتهای ادیان آسمانی دیگر نیست. از اینرو چند و چون تاریخی در این باره چندان منطقی نمینماید. اما دادههای دینی کم و بیش تصویر همگونی از آن حضرت ارائه میدهند، هر چند گاه اختلافهایی با یکدیگر دارند.[۱۴]
منابع
، دانشنامه نهج البلاغه ج۱
حیدرزاده، عباس، فرهنگنامه آخرالزمان.
محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی
واسعی، سید علی رضا واسعی، مقاله «آدم»، دانشنامه امام رضا
جستارهای وابسته
منبعشناسی جامع دین
پانویس
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی، ص۱۴.
- ↑ پس آنگاه که زمینش را بگسترد و فرمانش را صادر کرد، آدم را از میان همه آفریدگانش برگزید و او را نخستین انسان در بوستان خلقت مقرّر فرمود؛ نهج البلاغه، خطبه ۹۰
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۱، «ثُمَّ جَمَعَ سُبْحَانَهُ مِنْ حَزْنِ الْأَرْضِ وَ سَهْلِهَا وَ عَذْبِهَا وَ سَبَخِهَا تُرْبَةً سَنَّهَا بِالْمَاءِ حَتَّی خَلَصَتْ وَ لَاطَهَا بِالْبِلَّةِ حَتَّی لَزَبَتْ فَجَبَلَ مِنْهَا صُورَةً ذَاتَ أَحْنَاءٍ وَ وُصُولٍ وَ أَعْضَاءٍ وَ فُصُولٍ أَجْمَدَهَا حَتَّی اسْتَمْسَکَتْ وَ أَصْلَدَهَا حَتَّی صَلْصَلَتْ لِوَقْتٍ مَعْدُودٍ وَ أَمَدٍ [أَجَلٍ] مَعْلُومٍ ثُمَّ نَفَخَ فِیهَا مِنْ رُوحِهِ فَتَمَثَّلَتْ إِنْسَاناً»
- ↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۱؛ «ذَا أَذْهَانٍ یُجِیلُهَا وَ فِکَرٍ یَتَصَرَّفُ بِهَا وَ جَوَارِحَ یَخْتَدِمُهَا وَ أَدَوَاتٍ یُقَلِّبُهَا وَ مَعْرِفَةٍ یَفْرُقُ بِهَا بَیْنَ الْحَقِّ وَ الْبَاطِلِ وَ الْأَذْوَاقِ وَ الْمَشَامِّ وَ الْأَلْوَانِ وَ الْأَجْنَاسِ مَعْجُوناً بِطِینَةِ الْأَلْوَانِ الْمُخْتَلِفَةِ وَ الْأَشْبَاهِ الْمُؤْتَلِفَةِ وَ الْأَضْدَادِ الْمُتَعَادِیَةِ وَ الْأَخْلَاطِ الْمُتَبَایِنَةِ مِنَ الْحَرِّ وَ الْبَرْدِ وَ الْبَلَّةِ وَ الْجُمُودِ وَ الْمَسَاءَةِ وَ السُّرُورِ»
- ↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۱، «وَ اسْتَأْدَی اللَّهُ سُبْحَانَهُ الْمَلَائِکَةَ وَدِیعَتَهُ لَدَیْهِمْ وَ عَهْدَ وَصِیَّتِهِ إِلَیْهِمْ فِی الْإِذْعَانِ بِالسُّجُودِ لَهُ وَ الْخُنُوعِ لِتَکْرِمَتِهِ فَقَالَ سُبْحَانَهُ لَهُمْ ﴿اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ﴾؛ و (یاد کنید) آنگاه را که به فرشتگان گفتیم: برای آدم فروتنی کنید، همه فروتنی کردند جز ابلیس که سرباز زد و سرکشی کرد و از کافران شد؛ سوره بقره، آیه ۳۴.»
- ↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
- ↑ سوره بقره، آیه:۳۰.
- ↑ دانشنامه نهج البلاغه، ج۱، ص ۴۴.
- ↑ عمدة القاری، ج۴، ص۴۹.
- ↑ المناقب، ابن شهر آشوب، ج۱، ص۲۶۰.
- ↑ التوحید، ص۳۷۶، ۳۷۷.
- ↑ واسعی، سید علی رضا، مقاله «آدم»، دانشنامه امام رضا، ج۱، ص ۴۲.