نسخهای که میبینید نسخهای قدیمی از صفحهاست که توسط Wasity(بحث | مشارکتها) در تاریخ ۲۲ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۳ ویرایش شده است. این نسخه ممکن است تفاوتهای عمدهای با نسخهٔ فعلی بدارد.
نسخهٔ ویرایششده در تاریخ ۲۲ اوت ۲۰۲۱، ساعت ۱۷:۵۳ توسط Wasity(بحث | مشارکتها)
ریشه این لغت «ز ک و» به معنای پاک کردن موانع و ناخالصیها واخراج آن از متن سالم است[۱] و در امور مادی و معنوی هر دو به کار میرود؛ مثلاً «زکاتمال» یعنی تطهیر آن با خارج نمودن حق الهی از آن و در نتیجه، رشد و برکت یافتن مال؛ همچنین «تزکیه نفس» یعنی ازاله آلودگیهای اخلاقی و اعتقادی و عملی از نفس: ﴿قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا * وَقَدْ خَابَ مَنْ دَسَّاهَا﴾[۲].[۳]
يزَّكِّي در اصل يَتَزَكَّى از باب تفعّل بوده است. «تزکیه» به معنای پذیرش پاکی است؛ زیرا ریشه این لغت «ز ک و» است که به معنای نموّ و برکتی است که با عنایت الهی به امری مادی یا معنوی تعلق میگیرد و در نتیجه، رشدی سالم و صالح مینماید[۴]. این امر با برداشتن موانع و زواید و ناخالصیها از متن سالم صورت میگیرد؛ چنان که زکات مصطلح، با پرداخت حقفقرا از مال محقق میشود و تزکیه معنوی نیز با ازاله رذایل اخلاقی از دل و پاک کردن گناهان از برنامه زندگی محقّق میگردد[۵]. بدیهی است که در نظام دینی، چنین امر مهمی نیازمند استاد و دستورالعملی الهی است. در آیه مورد استدلال نیز خداوند در خطاب به رسول اکرم(ص) به این مطلب تصریح مینماید که اگر کسی خاضعانه به نزد ایشان آمد و درخواست هدایت بیشتر در تربیت و تزکیه داشت، او را دستگیری کنند و از هدایت الهیمحروم مگردانند. تفاوت معنای تطهیر و تزکیه آن است که در تطهیر، بر حصول طهارت در مقابل ارجاس و ادناس تأکید شده؛ ولی در تزکیه، تأکید بر اخراج ناخالصیها و باطل از متن سالم است.[۶]
واژه تزکیه در مقابل «تدسیس» است که به معنای مخفی کردن و پنهان ساختن چیزی در خاک و یا امر ناخالص دیگری است؛ مثل پنهان کردن میّت در زیر خاک: ﴿أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرَابِ أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ﴾[۷]. بنابراین، تزکیه به معنی برداشتن ناپاکیها از مسیر هدایت و رشد انسان است[۸].
در فرهنگ قرآن، انسان بر فطرتتوحیدآفریده شده است. در نتیجه، هرچه او بیشتر خود را تزکیه کند، بیشتر در جهت حقیقتانسانی خود پیش میرود. در این نگاه، تزکیه به معنای زدودن آلودگیها و ناخالصیها و حجابهای ظلمانی از فطرت خود است.
