آیا جمله وعرجت بروحه در دعای ندبه مخالف با معراج جسمانی است؟ (پرسش)
آیا جمله وعرجت بروحه در دعای ندبه مخالف با معراج جسمانی است؟ | |
---|---|
![]() | |
موضوع اصلی | بانک جامع پرسش و پاسخ مهدویت |
مدخل بالاتر | مهدویت / غیبت امام مهدی / وظایف و تکالیف مسلمانان در عصر غیبت / دعای ندبه |
مدخل اصلی | ؟ |
تعداد پاسخ | ۳ پاسخ |
آیا جمله وعرجت بروحه در دعای ندبه مخالف با معراج جسمانی است؟ یکی از پرسشهای مرتبط به بحث مهدویت است که میتوان با عبارتهای متفاوتی مطرح کرد. در ذیل، پاسخ به این پرسش را بیابید. تلاش بر این است که پاسخها و دیدگاههای متفرقه این پرسش، در یک پاسخ جامع اجمالی تدوین گردد. پرسشهای وابسته به این سؤال در انتهای صفحه قرار دارند.
عبارتهای دیگری از این پرسش
- برخی میگویند: جمله وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ إِلى سَمائِکَ که در دعای ندبه آمده مخالف با اجماع و آیات و روایاتی است که دلالت بر معراج جسمانی دارد، لذا از این جهت درصدد برآمدهاند تا در انتساب این دعا به امام خدشه وارد کنند.
پاسخ نخست
![](https://commons.imamatpedia.com/w/images/thumb/f/f8/11466.jpg/100px-11466.jpg)
آیت الله لطفالله صافی گلپایگانی، در کتاب «فروغ ولایت در دعای ندبه» در اینباره گفته است:
«این جمله نزد اهل فنّ علیالتحقیق تحریف شده، که صحیح آن «وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِكَ» میباشد:
- محدّث نوری در "تحیّة الزائر"[۱] فرموده است: در کتاب مزار محمّد بن المشهدی و کتاب مزار قدیم که تألیف هر دو مدّتها قبل از تألیف "مصباح الزائر" بوده عبارت دعا چنین است که نقل کردیم: «وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِكَ»، و در بعضی از نُسخ مصباح الزائر که حقیر دیدم نیز چنین بود، و لکن در جملهای از نسخ مصباح، این فقره چنین است: «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ إِلَى سَمَائِكَ» و نسخه مصباح مجلسی نیز از این نسخ بوده. پس معلوم میشود در نسخ مصباح به وسیله بعضی از ناسخین که مبتلا به امراض قلبی و عقاید فاسد بودهاند، تحریفی شده است.
- مرحوم حاج شیخ عباس محدث قمی نیز در "هدیة الزائر"[۲] همین سخن استاد خود، محدث نوری را شرح داده و تأیید کرده است.
- در نسخه خطّی قدیمی نفیسی از مزار کبیر محمّد بن المشهدی، که قبلاً به آن اشاره کردیم، این جمله «وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِكَ» ضبط شده است.
- جمله: «وَ أَوْطَأْتَهُ مَشَارِقَكَ وَ مَغَارِبَكَ» نیز شاهد و مؤید این است که نسخه «وَ عَرَجْتَ بِهِ» صحیح است؛ زیرا «أَوْطَأَتَ» ظاهر در جسمانی بودن است، چنان که «وَ سَخَّرْتَ لَهُ الْبُراقَ» نیز همین معنی را تأیید میکند؛ چون عروج روحی احتیاج به مرکب ندارد.
- همین دو جمله دلالت دارند بر اینکه: فرضاً نسخه «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» صحیح باشد، مراد عروج روحی تنها نیست.
- علاوه بر وجه پنجم، بر فرض صحّت نسخه «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ»، میگوییم: این فقره صراحت ندارد که معراج فقط با روح بوده است؛ زیرا در زبان عرب و عجم، استعمال لفظ موضوع برای جزء در کلّ بسیار متداول است؛ مانند استعمال لفظ رقبه در انسان. و شاید به همین معنا باشد: «رُوحِي لَكَ الفِداءُ» و «جِئْتُكَ بِرُوحِي». در فارسی نیز استعمال در جان میشود و از آن، اعم از جان و بدن؛ بلکه گاهی خصوص بدن، اراده میشود»[۳].
پاسخها و دیدگاههای متفرقه
۱. حجت الاسلام و المسلمین مهدیپور؛ |
---|
[[File:Pic661.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[]
حجت الاسلام و المسلمین علی اکبر مهدیپور، در کتاب «با دعای ندبه در پگاه جمعه» در اینباره گفته است: «در برخی از نسخههای دعای ندبه به جای: «عَرَجْتَ بِهِ» تعبیر: «عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» آمده است! و در این صورت معنای فراز بالا چنین میشود: "گامهایش را به شرق و غرب جهان رساندی، براق را در اختیارش نهادی و "روح" او را به سوی آسمانها بردی!" در اینجا دو مطلب باید دقیقاً تجزیه و تحلیل شود:
در مورد پرسش نخستین به محضر خوانندگان حقجو و حقیقت طلب عرضه میداریم:
سومین منبع موجود برای دعای ندبه کتاب ارزشمند مصباح الزائر تألیف سید بن طاووس است. در نسخه چاپی این کتاب فراز بالا به جای «وَ عَرَجْتَ بِهِ» تعبیر «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» آمده است[۸]. این نسخه یقیناً غلط است؛ زیرا:
با توجه به سه نکته یادشده تردیدی نمیماند که نسخه صحیح کتاب مصباح الزائر نیز «عَرَجْتَ بِهِ» بوده است، ولی متأسفانه در استنساخهای بعدی عبارت «عَرَجْتَ بِهِ» به تعبیر «عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» تصحیف شده است[۱۴]. از مطالب بالا به این نتیجه رسیدیم که نسخه «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» هیچ اعتبار ندارد و نسخه صحیح «وَ عَرَجْتَ بِهِ» میباشد، ولی بنابر صحت نیز، تعبیر «وَ عَرَجْتَ بِرُوحِهِ» با اعتقاد به معراج جسمانی منافات ندارد. زیرا:
|
۲. آقای رضوانی؛ |
---|
آقای علی اصغر رضوانی، در کتاب «موعودشناسی و پاسخ به شبهات» در اینباره گفته است:
«صحیح در این جمله: وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِك است نه بروحه و لذا دلالت بر معراج روحانی ندارد. شاهد این مطلب چند قرینه است:
|
۳. پژوهشگران مجله درسهایی از مکتب اسلام؛ |
---|
[[File:Maktab.jpg|100px|right|بندانگشتی|[[جمعی از محققین درسهایی از مکتب اسلام، در مقاله «اسناد دعای ندبه» در اینباره گفته است:
«اگر به منابع اصلی دعا بازگردیم ایراد بر طرف میگردد زیرا این دعا را پیش از همه در کتاب "مزار کبیر" تألیف محمد بن جعفر المشهدی که از علمای قرن ششم است میبینیم و در کتاب او جمله مزبور به این صورت آمده است «وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِكَ» یعنی او را به معراج به آسمانها بردی و اثری از کلمه روح در آن نیست. دومین متن قدیمی که این دعا در آن دیده شده کتاب "مزار قدیم" است که مؤلف آن در قرن ششم میزیسته، و در این کتاب عبارت نیز به همان صورت است «وَ عَرَجْتَ بِهِ إِلَى سَمَائِكَ». تنها در کتاب سوم یعنی کتاب "مصباح الزائر" تألیف سید بن طاوس کلمه «بِرُوحِهِ» دیده میشود، و تازه مرحوم صاحب مستدرک حاجی نوری در کتاب "تحیة الزائر" میگوید من خودم در بعضی از نسخههای کتاب مصباح الزائر «عَرَجْتَ بِهِ» دیدم. نتیجه اینکه در دو متن از سه کتابی که سند دعای ندبه از آنها نقل شده، کلمه «بِرُوحِهِ» ندارد و «بِهِ» دارد، و در متن سوم نیز دو نسخه مختلف وجود دارد، لکن چون در نسخه "مصباح الزائر" که نزد مرحوم علامه مجلسی وجود داشته کلمه «بِرُوحِهِ» بوده و کتب دعای امروز غالباً از آن گرفته شده است این بحث را برانگیخته است در حالی که در متون متعدد قدیمتر از آن اثری از کلمه «بِرُوحِهِ» نیست. به هر حال متن اصلی و صحیحتر دعا کلمه «بِرُوحِهِ» ندارد»[۲۱].]]]] |
پرسشهای وابسته
- آیا دعای ندبه نزد علما معتبر است؟ (پرسش)
- نظر بزرگان علما درباره دعای ندبه چیست؟ (پرسش)
- دعای ندبه از کدامین امام است؟ (پرسش)
- چه ارتباطی بین امام مهدی با کوه رضوی و ذی طوی است؟ (پرسش)
- چرا اسامی تمام امامان در این دعا ذکر نشده است؟ (پرسش)
- آیا دعای ندبه از امام معصوم است و سند دارد؟ و با زیارت ندبه چه تفاوتی دارد؟ (پرسش)
- چرا دعای ندبه در اعیاد اربعه خوانده میشود؟ (پرسش)
- چه کتابهایی درباره دعای ندبه نوشته شده است؟ (پرسش)
- آیا جمله و عرجت بروحه مخالف با معراج جسمانی است؟ (پرسش)
- چه تألیفاتی درباره دعای ندبه نوشته شده است؟ (پرسش)
- در دعای ندبه میخوانیم: "آیا در رضوی یا ذی طوی هستی". اما پیروان کیسانیه معتقدند غیبت و ظهور محمد حنفیه در آنجاست؛ معنایش چیست؟ (پرسش)
- آیا دعای ندبه انشای برخی از علمای شیعه است؟ (پرسش)
- ابن مشهدی دعای ندبه را چگونه از محمد بن ابی قره نقل کرده است؟ (پرسش)
- آیا درباره محمد بن حسین بن سفیان بزوفری معروف به ابن مشهدی توثیقی رسیده است؟ (پرسش)
- محمد بن علی بن ابی قره راوی دیگر دعای ندبه کیست؟ (پرسش)
- محمد بن مشهدی راوی با واسطه دعای ندبه کیست؟ (پرسش)
- چه کسانی دعای ندبه را نقل کردهاند؟ (پرسش)
- راوی دعای ندبه که معاصر امام نبوده چگونه دعا را نقل میکند؟ (پرسش)
- چرا امام مهدی را در دعای ندبه ابن طه مینامند؟ (پرسش)
پانویس
- ↑ تحیّة الزائر، ص ۲۶۰.
- ↑ هدیة الزائر، ص ۵۰۶-۵۰۷.
- ↑ صافی گلپایگانی، لطفالله، فروغ ولایت در دعای ندبه، سلسله مباحث امامت و مهدویت، ج۱، ص۳۹۹-۴۰۰.
- ↑ ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، ص۵۷۵.
- ↑ حسینی اشکوری، سیداحمد، فهرست نسخههای خطی، ج۱۳، ص۸۳.
- ↑ قفسه ۲۹، ردیف ۱۷۶، شماره ۱۹، مسلسل ۵۲۰۹.
- ↑ حسینی اشکوری، سید احمد، فهرست نسخههای خطی، ج۲، ص۶۹.
- ↑ ابن طاووس، سید علی بن موسی، مصباح الزائر، ص۴۴۷.
- ↑ ابن طاووس، سید علی بن موسی، مصباح الزائر، ص۴۴۶.
- ↑ ابن مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، ص۵۷۳.
- ↑ نوری، حسین بن محمد تقی، تحیة الزائر، ص۲۶۰.
- ↑ قمی، شیخ عباس، هدیة الزائر، ص۵۰۶.
- ↑ نسخه دستنویس، المزار القدیم، ورق ۱۷۳.
- ↑ مهدیپور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص ۷۱-۷۴.
- ↑ ابن بابویه، محمد بن علی، الخصال، ج۲، ص۶۰۰
- ↑ سوره نساء، آیه ۹۲.
- ↑ مهدیپور، علی اکبر، با دعای ندبه در پگاه جمعه، ص ۸۱-۸۲.
- ↑ تحیه الزائر، ص ۲۶۰
- ↑ شفاء الصدور فی شرح زیاره العاشور، ص ۱۰۸
- ↑ رضوانی، علی اصغر، موعودشناسی و پاسخ به شبهات، ص ۴۹۷.
- ↑ جمعی از محققین درسهایی از مکتب اسلام، اسناد دعای ندبه، ص۵۴۶.