اطاعت اهل بیت در حقوق اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اطاعت اهل بیت است. اطاعت اهل بیت از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اطاعت اهل بیت در حقوق اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
اطاعت و پیروی به عنوان یک حق بر گردن هر انسانی است که از امام خود اطاعت کند. از امام باقر (ع) پرسیده شد، حقّ امام بر مردم چیست؟ فرمود: حقّ امام بر مردم آن است که به سخنان او گوش فرا دهند و از او اطاعت کنند[۱].
امیرمؤمنان (ع) میفرمایند: یکی از حقوق من بر گردن شما اطاعت از من است[۲] ازاینرو، باید بدانیم که سعادت ما در پرتو گوش دادن و اطاعت کردن از خدا و اهل بیت (ع) است: ﴿سَمِعْنَا وَأَطَعْنَا وَأُولَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ﴾[۳].
رسول خدا (ص) مصادیق اولیالامر را فرزندان علی و فاطمه (ع) برشمردهاند[۴].[۵]
اطاعت از اهل بیت واجب است. دلایل وجوب پیروی از اهل بیت اطلاق دارد و همه بایدها و نبایدهای مربوط به زندگی مسلمانان را شامل میشود و در این جهت تفاوتی میان مسایل عبادی، اقتصادی و سیاسی و فرهنگی وجود ندارد. به عنوان مثال در آیه اولی الأمر، اطاعت از اولی الأمر همان جایگاه و گسترهای را دارد که اطاعت از پیامبر (ص) دارد.
اولی الأمر چنانکه بیان گردید از ویژگی عصمت برخوردارند، و این ویژگی به اهل بیت پیامبر (ص) اختصاص دارد.
حدیث ثقلین، دال بر وجوب پیروی از اهل بیت است، در این حدیث، نجات امت از گمراهی منوط به تمسک به کتاب خدا و اهل بیت پیامبر (ص) گردیده است، تمسّک به معنای درآویختن است، درآویختن به قرآن به شناخت دستورات قرآن و پیروی از آنهاست، همین گونه است درآویختن به اهل بیت، یعنی نخست باید دستورهای آنان را شناخت، سپس آنها را بهکار بست[۶].
امیرالمؤمنین (ع) میفرماید: "به خاندان پیامبرتان بنگرید و به آنسو روید که آنان میروند و پا جای پای آنان نهید، که هیچگاه شما را از طریق هدایت منحرف نکنند و به هلاکت نسپارند. اگر نشستند، بنشینید و اگر برخاستند، برخیزید. بر آنان پیشی مگیرید که گمراه شوید و از آنان واپس نمانید که هلاک شوید"[۷].[۸]
حدیث سفینه نوح نیز بر وجوب پیروی از اهل بیت دلالت میکند، زیرا در این حدیث پیامبر اکرم (ص) اهل بیت خود را به کشتی نوح تشبیه کرده است که هر کس داخل آن شد از طوفان نجات یافت و هر کس از داخل شدن در آن سرباز زد هلاک گردید، بنابراین، هر کس از اهل بیت پیامبر (ص)پیروی کند، از گمراهی نجات خواهد یافت و هر کس از پیروی از آنان سرباز زند، گمراه خواهد شد[۹].
منشأ الهی این حق
حق اطاعت اهل بیت مانند سایر حقوقشان، منشأ الهی دارد و مثل اطاعت از خدا و رسول واجب است[۱۰] زیرا که اطاعت آنان در ردیف اطاعت الهی است. هدف از اطاعت آنها، اطاعت از خداوند است آنان مردم را به اطاعت از خدا دعوت میکنند نه به اطاعت از خود[۱۱]؛ زیرا که خداوند است که مالک هستی است. مقتضای توحید در ربوبیت این است که فقط اوست که حق تصرف در این عالم را دارد، هیچ کس در این عالم حق تصرف در تکوین و تشریع بدون اذن خداوند ندارد؛ پس فرمان، فرمان اوست و اهل بیت نیز هادیان به سوی فرمان الهی هستند و اثر اطاعت از اهل بیت، سعادت دنیوی و اخروی خود ماست[۱۲].
اهمیت و جایگاه این حق
ولایت اهل بیت جز با اطاعت از آنان به دست نمیآید. ولایت بدون اطاعت تنها موجب تخفیف عذاب اخروی است نه موجب تقرب به خداوند. اهل بیت (ع) مکرر در سخنانشان به شیعیان و یاران توصیه میکردند که ولایت ما با اطاعت همراه است تنها به ولایت ما امیدوار نباشید بلکه اهل عمل نیز باشید.
در واقع تجلی محبت و ولایت جز در عمل نیست، محبت واقعی آن است که به عمل درآید نه فقط به قلب و لسان باشد هم چنان که ایمان نیز به عمل قوت میگیرد و این که انسان بگوید ولایت اهل بیت را قبول دارم لکن در عمل با آنان مخالفت کند این به هیچ وجه سازگار با ولایت آنها نیست.
جابر از امام باقر (ع) نقل میکند که امام فرمودند: شیعه کسی است که دارای تقوای الهی و مطیع فرمان الهی باشد بعد فرمود: "هر کسی فرمان خدا را برد او ولی و دوست ما است و هر کس نافرمانی خدا را نماید او دشمن ما است و کسی به ولایت و دوستی ما نرسد جز به عمل و پاکدامنی"[۱۳].[۱۴]
منابع
پانویس
- ↑ «مَا حَقُّ الْإِمَامِ عَلَى النَّاسِ قَالَ حَقُّهُ عَلَيْهِمْ أَنْ يَسْمَعُوا لَهُ وَ يُطِيعُوا»؛ کافی، ج۱، ص۴۰۵.
- ↑ « وَ أَمَّا حَقِّي عَلَيْكُمْ... وَ الطَّاعَةُ حِينَ آمُرُكُم»؛ بحارالأنوار، ج۳۴، ص۴۸.
- ↑ «شنیدیم و فرمان بردیم و آنانند که رستگارند» سوره نور، آیه ۵۱.
- ↑ «قَالَ فِي قَوْلِ اللَّهِ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ قَالَ الْأَئِمَّةُ مِنْ وُلْدِ عَلِيٍّ وَ فَاطِمَةَ إِلَى أَنْ تَقُومَ السَّاعَةُ»؛ بحارالأنوار، ج۲۳، ص۲۸۶.
- ↑ مقامی، مهدی، وظایف امت نسبت به قرآن و عترت، ص ۹۷ ـ ۹۸.
- ↑ ربانی گلپایگانی، علی، مقاله «اهل بیت»، دانشنامه کلام اسلامی ج۱ ص ۵۳۹-۵۴۹.
- ↑ نهج البلاغه، خطبه ۹۶
- ↑ ر.ک: دانشنامه نهج البلاغه ج۱، ج۱، ص ۱۵۵.
- ↑ ربانی گلپایگانی، علی، مقاله «اهل بیت»، دانشنامه کلام اسلامی ج۱ ص ۵۳۹-۵۴۹.
- ↑ "وجوب طاعة الإمام كوجوب طاعة النبي و وجوب طاعة الله تعالی"؛ علامه حلی، الألفین، ص۲۸.
- ↑ "طاعة الإمام هي عبارة عن أمتثال أوامر الله تعالی و نواه"؛ علامه حلی، الألفین، ص۵۳.
- ↑ شکری، آرزو، حقوق اهل بیت، ص۱۸۹- ۱۹۰.
- ↑ «مَنْ كَانَ لِلَّهِ مُطِيعاً فَهُوَ لَنَا وَلِيٌّ وَ مَنْ كَانَ لِلَّهِ عَاصِياً فَهُوَ لَنَا عَدُوٌّ وَ مَا تُنَالُ وَلَايَتُنَا إِلَّا بِالْعَمَلِ وَ الْوَرَعِ»؛ الکافی، ج۲، ص۷۵.
- ↑ شکری، آرزو، حقوق اهل بیت، ص۱۹۰- ۱۹۱.