اعتکاف در سبک زندگی اسلامی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث اعتکاف است. اعتکاف از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: اعتکاف در قرآن - اعتکاف در فقه اسلامی - اعتکاف در معارف و سیره نبوی - اعتکاف در معارف و سیره رضوی - اعتکاف در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط نداردمقدمه
«اعتکاف» در عرف دینی به این معنا است که شخصی با قصد عبادت و تقرب به خداوند سبحان، به مدتی معین، دست کم سه روز، در یکی از مساجد چهارگانه (مسجدالحرام، مسجدالنبی، مسجد کوفه، مسجد سهله) یا در مسجد جامع شهر، خود را ملتزم به توقف و عبادت کند و در آن مکان گوشهای اختیار نماید و به ذکر و فکر مقدس مشغول گردد.
اعتکاف دو گونه است؛ واجب و مستحب. اگر کسی به واسطه نذر، عهد یا قسم، معتکف شدن را بر خود الزامی کند باید آن را بهسان یک عمل واجب دینی در اولین فرصت مناسب، به انجام رساند. اگر شخص بدون چنین فرضی معتکف شود اعتکافش استحبابی است. در اعتکاف واجب روزه گرفتن هم واجب است؛ اما در وجه مستحبّی آن واجب نیست. مهمترین زمان اعتکاف طبق سنت پیشوایان گرامی اسلام دو زمان است. یکی دهه سوم از ماه مبارک رمضان، و دیگری در روزهای سیزدهم تا پانزدهم ماه مبارک رجب. پیوند هر دوی این زمانها با وجود تابناک امام عرشیان و فرشیان علی بن ابیطالب(ع)، خالی از حکمت و اشارههای لطیف نیست. بهترین محلهای اعتکاف، کعبه؛ زادگاه سرورمان علی(ع) یا مسجد پیامبر اکرم(ص)؛ که مکان زندگی و رشد و تعالی علی(ع) در جوار مولایش بود یا مکان شهادت آن بزرگوار در مسجد کوفه و نیز مسجد سهله، کهنترین مسجد منتسب به نورالانوار، امام مهدی (ارواحنا فداه) در کوفه است، که خدای سبحان دیدار آن مکان و مکینهای شریف را به همه مشتاقان نصیب فرماید.
در ایام اعتکاف شخص معتکف نمیتواند به غیر ضرورت از مسجد بیرون رود. او باید روزه بگیرد و از تعلقات دنیوی و شماری کارهای حلال دل ببرد و خود را به یاد خداوند و استغفار و نیایش و مناجات با معبود مشغول سازد.
در این ایام برای سد جوع دو راه پیش گرفته میشود: اول اینکه شخص قوت سه روز را با خود به مسجد ببرد. راه دوم آن است که با یکی از بستگان یا آشنایان هماهنگ کند که برایش غذا ببرند. البته اینک متولیان مساجد بزرگ برای آسانتر شدن این رسم نبوی هماهنگیهای لازم را به انجام میرسانند.
اعتکاف، خانهتکانی دل است در مهبط فرشتگان و سجدهگاه عاشقان. اعتکاف، ارمغانی است آسمانی و آیینی ملکوتی که از پیامبران بزرگ به ما رسیده است. این رسم الهی، مرکّب است از بهترین عبادات. در اعتکاف هم نماز عارفانه و خاشعانه هست و هم امساک و روزه گرفتن، آن هم در بهترین حال و در بهترین مکان و در بهترین زمان و در کنار بهترین بندگان مخلص خداوند کریم. سه روز پیاپی شخص فارغ از وابستگیها و دلبستگیهای روزمره، یکسره به ذکر و فکر و نیایش و مناجات مشغول میگردد و در پایان با توبهای نصوح و با دلی پاکتر و با صفاتر و وسیعتر از آسمان، پا به صحنه زندگی میگذارد تا بهتر از قبل وظایف خود را در حوزههای مجاهده با نفس و شفقت بر خلق به انجام رساند.
ممکن است کس یا کسانی فرصت اعتکاف نداشته باشند. چنین کسانی میتوانند هر وقت که فرصت کنند یا بهتر آنکه در زمانهای معین و منظم، شبی را تا به صبح در یک مکان مقدس یا در محل عبادت خود در منزل بیتوته کنند و با تلاوت قرآن و نماز و نیایش و مناجات به حرم خدا بروند. و اگر از چنین کار شایسته و خداپسندانهای هم محروماند، دست کم به آن سفارش بسیار مهم عارف کامل مرحوم سیّد علی قاضی به علامه سید محمد حسین طباطبایی زیاد بیندیشند که: «ای فرزند دنیا میخواهی نماز شب بخوان، و آخرت میخواهی نماز شب بخوان»[۱].[۲]
منابع
پانویس
- ↑ یادها و یادگارها، ص۲۳.
- ↑ دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی، ص ۸۲.