بحث:امهانی دختر ابوطالب در تاریخ اسلامی
امهانی
هند مکنّی به امهانی دختر ابوطالب بن عبدالمطلب بن هاشم بن عبدمناف بن قصی بن کلاب است. مادرش فاطمه دختر اسد بن هاشم بن عبدمناف است[۱]. وی خواهر امیرالمؤمنین علی(ع) است. هشام بن کلبی در کتاب نسبنامه فرزندان ابوطالب نوشته است که ابوطالب سه دختر به نامهای امهانی، جمانه و ریطه داشته است[۲]. نام او را عاتکه، فاطمه و فاخته نیز گفتهاند[۳].
امهانی با هبیرة بن ابیوهب مخزومی ازدواج کرد و برای او چهار فرزند به نامهای هانی، جعده، یوسف و عمرو آورد[۴].
جعده از اصحاب پیامبر اکرم(ص) و امیرالمؤمنین(ع) بود که در کوفه زندگی میکرد. او مردی شجاع بود. در جنگ صفین در رکاب آن حضرت جنگید. امام علی(ع) ولایت خراسان را به او داد[۵].
در شب هفدهم ماه مبارک رمضان، هجده ماه پیش از هجرت، واقعه معراج و عروج پیامبر اکرم(ص) به آسمان و سیر شبانه او از مسجدالحرام به مسجدالاقصی از خانه وی در مکه آغاز شد.
پیامبر اکرم(ص) او را به عنوان بانوی برتر مورد ستایش و تمجید قرار داده است و جایگاه او را در بهشت دانست[۶].
رسول خدا(ص) برای او از درآمد خیبر چهل شتروار گندم مقرر فرمود[۷].
امهانی در روز فتح مکه اسلام آورد، اما همسرش به نجران فرار کرد و همانجا در حال شرک مُرد[۸].
در روز فتح مکه امهانی به دو نفر از خویشاوندان شوهرش، عبدالله بن ابیربیعه مخزومی و حارث بن هشام که مشرک بودند، پناهندگی داد. پیامبر اکرم(ص) نیز پذیرفت و خطاب به او فرمود: هر کس را که تو امان دادهای، ما هم امان میدهیم و هر کس را که تو پناه دادهای، من هم پناه میدهم[۹]. آنگاه درباره شجاعت امهانی فرمود: اگر همه مردم هم فرزند ابوطالب بودند، همه آنان افراد دلاور و شجاعی بودند[۱۰].
او زنی عاقل، شجاع و خردمند بود. پیامبر اکرم(ص) از او خواستگاری کرد. او پاسخ داد: یا رسول الله(ص)! من از زمان جاهلیت و قبل از اسلام تو را دوست میداشتم. تو از چشم و گوش هم نزد من محبوبتر و عزیزتری، اما ادای حق شوهر کار سنگین و بزرگی است و من بیم دارم که از انجام آن ناتوان باشم؛ زیرا من زنی مصیبتزده هستم و در خانهام کودکان یتیمی را نگهداری میکنم و برای شما هم جز زنی آزاد از گرفتاری و مشکلات زندگی نمیتواند کارساز باشد.
رسول الله(ص) وقتی این استدلال خردمندانه و منطقی را شنید، فرمود: «مَا رَكِبَ الْإِبِلَ مِثْلُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ وَ لَا أَرْعَى عَلَى زَوْجٍ فِي ذَاتِ يَدَيْهِ» هیچ مرکبی کسی را بر گرده خود سوار نکرده که مانند زنان قریش دارای اهمیت و دانایی باشند؛ زیرا آنان نسبت به فرزندان خود مهربانتر و نسبت به همسرشان از همه وظیفهشناستر میباشند[۱۱].
بنا به نقل ابن سعد، پیامبر اکرم(ص) به خانه او رفت. امهانی برای ایشان شیر آورد، نوشیدند و باقیمانده آن را به امهانی دادند. او آن را نوشید و گفت با آنکه روزه داشتم، نوشیدم، رسول خدا(ص) پرسید: چه چیزی تو را بر این کار واداشت؟ گفت: برای اینکه باقیمانده آشامیدنی شما را نوشیده باشم. من تاکنون بر آن دست نیافته بودم، اینک که بر آن دست یافتم، آشامیدم[۱۲].
همچنین امهانی گوید: پیامبر اکرم(ص) روز فتح مکه به خانه من آمد و فرمود: آیا خوراکی داری؟ چیزی جز اندکی نان خشک و سرکه ندارم. بیاور! خانهای که در آن سرکه باشد، از خورش فقیر نمیشود[۱۳].
شیخ طوسی و مامقانی، امهانی را از راویان احادیث رسول الله(ص) میدانند. وی چهل و هشت حدیث از آن حضرت نقل کرده و از او پسرانش جعده و یحیی و غلامهایش ابومره و ابوصالح و پسرعموهایش عبدالله بن عباس و عبدالله بن حارث بن نوفل هاشمی، عبدالرحمان بن ابیلیلی، مجاهد، عروه و دیگران روایت کردهاند[۱۴].
بعد از رحلت رسول الله(ص) لحظهای از اهل بیت(ع) جدا نشد. در هنگام هجرت امام حسین(ع) به سوی مکه، خروج آن حضرت را از مدینه به معنی بیسرپرست شدن خاندان بنیهاشم تلقی کرد و با اشک به امام عرض کرد: یابن رسول الله(ص)! شنیدهام که به سوی مکه میروی؟ امام فرمود: «يا عمّة كلّ الّذي مقدّر فهو كائن لا محالة»[۱۵] عمه جان! هر چه را خداوند مقدر کرده است، به ناگزیر انجام میشود.
از تاریخ وفات او اطلاعی در دست نیست[۱۶].
پانویس
- ↑ کتاب نسب قریش، ص۱۷؛ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۶؛ اسدالغابه، ج۶، ص۴۰۴.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۶-۴۷.
- ↑ اسدالغابه، ج۶، ص۴۰۴؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۴۸۵؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۶۴.
- ↑ السیرة النبویه ابن هشام، ج۲، ص۲۶۷؛ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۵۷؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۴۸۵؛ اسدالغابه، ج۶، ص۴۰۵؛ الاستیعاب فی معرفة الاصحاب، ج۴، ص۱۹۶۴؛ اعلام النساء، ج۲، ص۱۴.
- ↑ شرح نهجالبلاغه، ج۱۰، ص۷۷.
- ↑ بهجة الآمال، ج۷، ص۵۷۲.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۴۶؛ مغازی واقدی، ج۲، ص۵۲۹.
- ↑ مغازی واقدی، ج۲، ص۶۴۹.
- ↑ السیرة النبویه ابن هشام، ج۴، ص۵۹-۶۰؛ مغازی واقدی، ج۲، ص۶۳۴-۶۳۵؛ صحیح مسلم، ج۲، ص۱۶۲؛ الکامل فی التاریخ، ج۱، ص۶۱۵؛ شرح نهجالبلاغه، ج۱۰، ص۷۸.
- ↑ شرح نهجالبلاغه، ج۱۰، ص۷۸.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۵۶؛ الکافی، ج۵، ص۳۲۷؛ صحیح مسلم، ج۵، ص۱۱۴؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۴۸۵.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۵۶.
- ↑ شمائل النبی، ص۱۰۹.
- ↑ معجم رجال الحدیث، ج۲، ص۱۸۱؛ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۸، ص۴۸۶؛ تنقیح المقال، ص۴۲۰.
- ↑ موسوعة کلمات الامام الحسین(ع)، ص۲۹۶.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان پیامبر اکرم و زنان با پیامبر اکرم، ص ۲۵۳.