بحث:جنگ حنین در معارف و سیره علوی

مقدمه

در غزوه حنین پس از آن‌که خداوند با ورود پیامبرش به مکه، فتح و پیروزی را نصیب وی ساخت و قریش در برابر او سر تسلیم فرود آورده و به فرمانش گردن نهاد، قبیله «هوازن» و «ثقیف» با همدستی، قبل از اینکه پیامبر متعرض آنان شود، در نبرد با آن حضرت پیشدستی کردند. رسول خدا(ص) پس از اطلاع از این‌ ماجرا، به تدارک سپاه پرداخت و مسلمانان را با تعدادی بالغ بر دوازده هزار تن، بسیج و به قصد نبرد با آنان از مکه خارج نمود.

وقتی سپاهیان اسلام به مواضع دشمن نزدیک شدند رسول اکرم(ص) آنان را به صف کرد و پرچم‌ها و بیرق‌ها را به فرماندهان سپاه و سران قبایل و پرچم مهاجران را به علی(ع) سپرد، ولی هوازن با طراحی نقشه‌ای با استفاده از اصل غافلگیری، با مسلمانان از در حیله و نیرنگ درآمدند و در گوشه و کنار یکی از دره‌های تهامه به گونه‌ای موضع گرفتند که راهی برای عبور سپاه اسلام وجود نداشت. هنگامی که مسلمانان وارد دره «حنین» شدند دسته‌هایی از قوای هوازن از هرسو غافلگیرانه بر آنها حمله کردند و قبیله سلیم که پیشاپیش مسلمانان در حرکت بود و نیز نیروهای پشت‌سر آنها با شکست مواجه شدند و خداوند مسلمانان و دشمنانشان را به خود وانهاد زیرا مسلمانان با مشاهده کثرت جمعیت خود، دچار غرور و خودپسندی شده و در کنار رسول خدا(ص) جز اندکی از بنی هاشم و أیمن پسر عبید کسی باقی نماند.

علی(ع) در این نبرد دلاورانه مقاومت می‌کرد و از چپ و راست شمشیر می‌زد و هریک از دشمن به پیامبر نزدیک می‌شد او را طعمه شمشیر می‌‌ساخت. پایداری نبی اکرم(ص) و دفاع علی(ع) و همراهان وی سبب بازگشت اعتماد به نفس دیگران گشت و بر هوازن یورش بردند، «ابو جرول» یکی از پهلوانان نامی هوازن که پرچم این قبیله را به دست داشت، به میدان تاخت و مردم از دیدن او بیمناک شده و در برابرش پایداری از خود نشان ندادند.

علی(ع) با او رویارو و وی را به قتل رساند و در پی آن به همان اندازه که در دل مسلمانان انگیزه به وجود آمد، ترس و بیم به دل مشرکان راه یافت. مسلمانان به سپاه هوازن و هم‌پیمانان آنان هجوم آورده و به کشتار آنها پرداخته و آنان را به اسارت گرفتند و علی(ع) در این نبرد پیشاپیش سپاه در حرکت بود و به تنهایی ۴۰ چهل تن از دشمن را به هلاکت رساند و بدین ترتیب، مسلمانان به پیروزی دست یافتند.

جنگ حنین

در پی فتح مکه قبائل بزرگی که همچنان بر شرک باقی مانده بودند، از پای گرفتن اسلام بیمناک شدند. قبیله هوازن و ثقیف و چند قبیله دیگر تصمیم گرفتند پیش از آن‌که پیغمبر و مسلمانان به سراغ آنان آیند، با حمله‌ای ناگهانی بر مسلمانان در مکه، ضربه‌ای کاری بر اسلام وارد سازند. این قبیله‌ها به مرکزیت و فرماندهی قبیله هوازن - که بیش‌ترین رقم کفار را در این جنگ تشکیل می‌دادند - سپاهی بزرگ فراهم آورده، جوانی به نام مالک بن عوف را فرمانده خود کردند و راه مکه در پیش گرفتند. پیغمبر اکرم(ص) از قصد آنان آگاه شد و همراه ده هزار سپاهی مسلمان، که برای فتح مکه از مدینه بسیج کرده بود و دو هزار تن از تازه مسلمانان مکه به سوی دشمن حرکت کرد. در این غزوه نیز علی(ع) پرچمدار پیغمبر اکرم(ص) بود.

مالک بن عوف سپاه خود را در دره حنین آماده ساخت و آنان را در شکاف صخره‌ها و تنگه‌های حنین پراکنده کرد و دستور داد همگی با هم و یک باره به مسلمانان حمله کنند. سپیده‌دم، هنگامی که مسلمانان به دره حنین سرازیر شدند، ناگهان دشمن که بر منطقه مسلط بود، بر آنان حمله‌ور شد. با حمله کفار نخست سواران بنی‌سلیم و سپس مردم مکه گریختند و پس از آن عموم مسلمانان بی‌آن‌که به چیزی توجه کنند، روی به گریز نهادند. به نوشته یعقوبی از مسلمانان تنها ده نفر، و یا به قولی نه نفر از بنی‌هاشم با پیغمبر باقی ماندند که عبارت بودند از: علی بن ابی طالب، عباس بن عبدالمطلب، ابوسفیان بن حارث، ربیعة بن حارث، عتبه و معتب پسران ابولهب، فضل بن عباس، عبدالله بن زبیر بن عبدالمطلب و به روایتی، ایمن بن ام ایمن.

پس از آن‌که عباس بن عبدالمطلب به دستور پیغمبر اکرم(ص) مسلمانان فراری را به یاری رسول خدا(ص) فراخواند، گریختگان شرمنده شدند و به سوی دره‌ای که در آغاز جنگ به آن درآمده بودند، بازگشتند و با دشمن به نبرد پرداختند.

پرچمدار مشرکان مردی از قبیله هوازن به نام ابوجرول بود که سوار بر شتری سرخ مو، در حالی که پرچم سیاهی را بر نیزه بلندی با خود حمل می‌کرد، پیشاپیش دشمن می‌آمد. امیر مؤمنان(ع) به سوی او رفت و با شمشیر ضربتی از پشت بر شتر زد و شتر را از پای درآورد. سپس خود را به ابوجرول زد و به یک پهلو او را بر زمین افکند و با ضربتی کارش را تمام کرد. شکست دشمن در پی کشته شدن ابوجرول بود. چندی نگذشت که دشمنان پشت کردند و گریختند. مسلمانان که علی(ع) پیشاپیش آنان بود، شمشیر در میان دشمن نهادند تا آنجا که علی(ع) به تنهایی چهل تن را کشت. شکست قطعی دشمن و اسارت شماری بسیار از آنان در این هنگام بود. از امام صادق(ع) روایت است که فرمود: «در روز حنین چهل تن به دست علی بن ابی طالب(ع) کشته شد». همچنین از انس بن مالک نقل است که گفت: «در روز حنین، علی بن ابی طالب استوارترین مردم در جنگ پیشاپیش رسول خدا(ص) بود».