جعفر بن محمد بن الحسن الفریابی

آشنایی اجمالی

جعفر بن محمد بن الحسن بن المستفاض الفریابی^[۱] با کنیه ابوبکر^[۲] ملقب به الفریابی الصغیر^[۳]، از اهالی بلخ بود^[۴]. نام وی در اسناد روایات تفسیر مجمع البیان و کنز الدقائق به اشتباه جعفر بن محمد بن الحسن القربانی ثبت شده است^[۵]. وی مدتی قاضی شهر دینور بود^[۶] و از راویان طبقه هفتم و هشتم به شمار می‌آید. او از محدثانی همچون إسحاق بن راهویه المروزی، أحمد بن الفرات الرازی و دیگر بزرگان^[۷] حدیث آموخته و روایت کرده است. ایشان دارای شاگردان و راویانی نیز بوده که مشهورترین ایشان ابوالحسن علی بن بندار^[۸] و أحمد بن جعفر بن مالک القطیعی^[۹] می‌باشند^[۱۰]

این راوی از راویان اهل سنت به شمار می‌آید و رجالیان سنی جایگاه حدیثی او را بسیار بالا دانسته‌اند. بزرگان اهل سنت بر وثاقتش تأکید کرده‌اند و او را از ظرف‌های علم، اهل معرفت و فهم، کثیر الحدیث و فردی موثق، امین، متقن و حجت توصیف نموده‌اند^[۱۱].

وی به سال ۳۰۱ درگذشت^[۱۲] و کتاب‌های کتاب السنن^[۱۳]، صفة النفاق و ذم المنافقین، رسالة دلائل النبوة، فضائل القرآن^[۱۴] و فضل الذکر^[۱۵] از آثار اوست^[۱۶].

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵

پانویس

↑ الفریابی: بکسر الفاء و سکون الراء و فتح الیاء آخر الحروف و بعد الألف باء موحدة، هذه النسبة إلی فاریاب بلیدة بنواحی بلخ، ینسب إلیها الفریابی و الفاریابی و الفیریابی أیضاً بإثبات الیاء (اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷).
↑ اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷.
↑ ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۴. ابن ندیم، لقب الفیریابی الکبیر را برای ابو عبدالله محمد بن یوسف بن واقد الفیریابی برشمرده است. ابن ندیم، الفهرست، ص۳۱۹-۳۲۰).
↑ هدیة العارفین، ج۱، ص۲۵۲.
↑ ر.ک: الفهرست (ابن ندیم)، ص۳۲۴؛ طبقات المحدثین بأصبهان، ج۱، ص۸۳، ش۱۶؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵؛ المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۱۳، ص۱۴۵، ش۲۰۹۰؛ تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۶۹۲، ش۱۰۷۱۴؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۹۶، ش۵۴؛ اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۲۵؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۶۰؛ البدایة و النهایه، ج۱۱، ص۱۳۷؛ الوافی بالوفیات، ج۱۱، ص۱۱۲؛ حیاة الحیوان الکبری، ج۱، ص۴۷۹؛ الأعلام (زرکلی)، ج۲، ص۱۲۷؛ ج۵، ص۱۴۳؛ معجم المؤلفین، ج۳، ص۱۴۶؛ هدیة العارفین، ج۱، ص۲۵۲؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۱۸۰ به گزارش از مجمع البیان، ج۸، ص۴۶۷.
↑ دینور: مدینة من أعمال الجبل قرب قرمیسین، ینسب إلیها خلق کثیر، و بین الدینور و همذان نیف و عشرون فرسخا، و من الدینور إلی شهرزور أربع مراحل، و الدینور بمقدار ثلثی همذان، و هی کثیرة الثمار و الزروع و لها میاه و مستشرف، و أهلها أجود طبعا من أهل همذان، و ینسب إلی الدینور جماعة کثیرة من أهل الأدب و الحدیث. معجم البلدان، ج۲، ص۵۴۵.
↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵.
↑ علی بن بندار در اسناد مختلفی از جعفر بن محمد بن الحسن الفریابی روایت کرده است؛ از جمله در السنن الکبری، ج۲، ص۲۲؛ شعب الإیمان، ج۶، ص۲۸۵، ح۸۱۷۴ و المستدرک (حاکم النیشابوری)، ج۱، ص۵۸.
↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵.
↑ ر.ک: اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۹۶، ش۵۴.
تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۰-۲۱۱: لما ورد أبوبکر جعفر بن محمد الفریابی إلی بغداد، و استقبل بالطیارات و الدبادب و عد له الناس إلی شارع المنار بباب الکوفة لیسمعوا منه، فاجتمع الناس، فحزر من حضر مجلسه لسماع الحدیث، فقیل نحو ثلاثین ألفا! و کان المستملون ثلاثمائة و ستة عشر.
↑ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۱؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۱۰۰.
↑ ر.ک: تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۱؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۲۵.
↑ ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۴: و له من الکتب: کتاب السنن یحتوی علی کتب کثیرة نحو خمسین کتابا.
↑ زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۱۲۸.
↑ حیاة الحیوان الکبری، ج۱، ص۴۷۹.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۴۷۴-۴۷۹.

[1] الفریابی: بکسر الفاء و سکون الراء و فتح الیاء آخر الحروف و بعد الألف باء موحدة، هذه النسبة إلی فاریاب بلیدة بنواحی بلخ، ینسب إلیها الفریابی و الفاریابی و الفیریابی أیضاً بإثبات الیاء (اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷).

[2] اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷.

[3] ر.ک: ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۴. ابن ندیم، لقب الفیریابی الکبیر را برای ابو عبدالله محمد بن یوسف بن واقد الفیریابی برشمرده است. ابن ندیم، الفهرست، ص۳۱۹-۳۲۰).

[4] هدیة العارفین، ج۱، ص۲۵۲.

[5] ر.ک: الفهرست (ابن ندیم)، ص۳۲۴؛ طبقات المحدثین بأصبهان، ج۱، ص۸۳، ش۱۶؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵؛ المنتظم فی تاریخ الأمم و الملوک، ج۱۳، ص۱۴۵، ش۲۰۹۰؛ تذکرة الحفاظ، ج۲، ص۶۹۲، ش۱۰۷۱۴؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۹۶، ش۵۴؛ اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۲۵؛ تاریخ الإسلام، ج۲۳، ص۶۰؛ البدایة و النهایه، ج۱۱، ص۱۳۷؛ الوافی بالوفیات، ج۱۱، ص۱۱۲؛ حیاة الحیوان الکبری، ج۱، ص۴۷۹؛ الأعلام (زرکلی)، ج۲، ص۱۲۷؛ ج۵، ص۱۴۳؛ معجم المؤلفین، ج۳، ص۱۴۶؛ هدیة العارفین، ج۱، ص۲۵۲؛ تفسیر کنز الدقائق، ج۱۰، ص۱۸۰ به گزارش از مجمع البیان، ج۸، ص۴۶۷.

[6] دینور: مدینة من أعمال الجبل قرب قرمیسین، ینسب إلیها خلق کثیر، و بین الدینور و همذان نیف و عشرون فرسخا، و من الدینور إلی شهرزور أربع مراحل، و الدینور بمقدار ثلثی همذان، و هی کثیرة الثمار و الزروع و لها میاه و مستشرف، و أهلها أجود طبعا من أهل همذان، و ینسب إلی الدینور جماعة کثیرة من أهل الأدب و الحدیث. معجم البلدان، ج۲، ص۵۴۵.

[7] تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵.

[8] علی بن بندار در اسناد مختلفی از جعفر بن محمد بن الحسن الفریابی روایت کرده است؛ از جمله در السنن الکبری، ج۲، ص۲۲؛ شعب الإیمان، ج۶، ص۲۸۵، ح۸۱۷۴ و المستدرک (حاکم النیشابوری)، ج۱، ص۵۸.

[9] تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵.

[10] ر.ک: اللباب فی تهذیب الأنساب، ج۲، ص۴۲۷؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۹۶، ش۵۴.
تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۰-۲۱۱: لما ورد أبوبکر جعفر بن محمد الفریابی إلی بغداد، و استقبل بالطیارات و الدبادب و عد له الناس إلی شارع المنار بباب الکوفة لیسمعوا منه، فاجتمع الناس، فحزر من حضر مجلسه لسماع الحدیث، فقیل نحو ثلاثین ألفا! و کان المستملون ثلاثمائة و ستة عشر.

[11] تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۰۹، ش۳۶۶۵؛ تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۱؛ سیر أعلام النبلاء، ج۱۴، ص۱۰۰.

[12] ر.ک: تاریخ بغداد، ج۷، ص۲۱۱؛ العبر فی خبر من غبر، ج۲، ص۱۲۵.

[13] ابن ندیم، الفهرست، ص۳۲۴: و له من الکتب: کتاب السنن یحتوی علی کتب کثیرة نحو خمسین کتابا.

[14] زرکلی، الأعلام، ج۲، ص۱۲۸.

[15] حیاة الحیوان الکبری، ج۱، ص۴۷۹.

[16] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۵، ص۴۷۴-۴۷۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]