جمیله بنت عبدالله بن ابی
مقدمه
جمیله دختر عبدالله بن ابی بن مالک بن حارث از خاندان سالم بن غنم بن عوف است. مادرش خوله دختر منذر بن حرام بن عمرو از خاندان مالک بن نجار از دودمان مغاله است. جمیله خواهر پدری و مادری عبدالله بن عبدالله بن ابی، صحابی رسول الله(ص) است که در جنگ بدر و دیگر جنگها شرکت داشته است. جمیله مسلمان شد و با رسول خدا(ص) بیعت کرد. او با حنظله پسر ابوعامر راهب که همان عبدعمرو بن صیفی از تیره بنیعمرو بن عوف که از قبیله اوس بود، ازدواج کرد. ابوعامر از دشمنان سرسخت پیامبر اکرم(ص) بود.
حنظله و برادر همسرش عبدالله بن عبدالله بن ابی، چندی پس از مسلمان شدن از پیامبر اکرم(ص) اجازه خواستند تا پدرانشان را بکشند، اما آن حضرت آنان را از این کار منع کرد[۱]. سبب این بود که ابوعامر و عبدالله بن ابی، منافق مشهور صدر اسلام، پس از هجرت پیامبر اکرم(ص) به مدینه، به آن حضرت حسادت ورزیدند. عبدالله بن ابی نفاق ورزید و در مدینه ماند اما ابوعامر به همراه عدهای از جوانان اوس به مکه نزد قریشیان رفت و آنان را علیه پیامبر اکرم(ص) یاری داد[۲]. حنظله که تازه ازدواج کرده بود، با اجازه پیامبر اکرم(ص) شب پیش از جنگ اُحُد، در کنار همسرش ماند و صبح روز نبرد عازم میدان شد[۳].
پیش از عزیمت حنظله به میدان نبرد، جمیله بنا بر خوابی که در آن شب دیده و آن را به شهادت همسرش تعبیر کرده بود[۴]، چهار تن از خویشانش را به شهادت گرفت که آن شب را با حنظله گذرانده است؛ زیرا میترسید بر سر فرزندی که ممکن است از این وصلت به وجود آید نزاعی در بگیرد[۵]. حنظله در میدان جنگ بر ابوسفیان چیره شد و خواست سر وی را از تنش جدا سازد، اما شداد بن اسود بن شعوب، حنظله را به قتل رساند. در این هنگام پیامبر اکرم(ص) فرمودند: حنظله را فرشتگان غسل میدهند[۶]. از آن پس حنظله به «غسیلالملائکه» و فرزندانش به «بنو غسیلالملائکه» مشهور شدهاند[۷]. پس از خاتمه جنگ، شایع شد که رسول الله(ص) کشته شده است. ابوسفیان و ابوعامر به دنبال پیکر پیامبر اکرم(ص) میگشتند که به جسد حنظله برخوردند. ابوعامر پس از دیدن پیکر فرزندش، ضمن خواندن مرثیه برای او گفت: او برای من از تمامی کشته شدگان اُحُد گرامیتر است[۸]. قریشیان که به هر جنازهای از اصحاب رسول الله(ص) دست مییافتند، آن را مثله میکردند، به درخواست ابوعامر از مثله کردن پیکر حنظله خودداری کردند[۹]. فرزند حنظله و جمیله، به نامعبدالله که از صغار صحابه پیامبر اکرم(ص) محسوب میشد، نُه ماه بعد از شهادت حنظله و واقعه اُحُد متولد شد[۱۰].
او بعدها به عنوان مردی صالح، با فضیلت، بزرگوار و عابد وصف شده است[۱۱]، که از شدت تواضع همواره چشم بر زمین میدوخت[۱۲]. آنچه او را در تاریخ اسلام مشهور کرده است، به غیر از فرزند حنظله غسیلالملائکه بودن، رهبری وی در ماجرای حرّه واقم و محاصره شهر مدینه به دست مسلم بن عقبه سردار سپاه یزید بن معاویه در سال ۶۳ هجری است.
جمیله از فرزندش عبدالله از طریق عبدالسلام پسر عبدالله صاحب نسلی شد که به «بنو ربیع» شهرت دارند[۱۳]. به هر حال پس از شهادت حنظله و تولد عبدالله، جمیله با ثابت بن قیس بن شماس، از خاندان کعب بن خزرج ازدواج کرد و صاحب پسری به نام محمد شد. پس از فوت ثابت، با مالک پسر دخشم بن مرضخة بن غنم از خاندان عمرو بن عوف خزرجی ازدواج کرد و پس از او به همسری خبیب بن یساف بن عتبة بن عمرو خزرجی درآمد[۱۴]. دو پسر جمیله عبدالله بن حنظله غسیلالملائکه و محمد پسر ثابت بن قیس در واقعه حرّه واقم به دست سپاهیان مسلم بن عقبه کشته شدند[۱۵].[۱۶]
منابع
پانویس
- ↑ الاصابة فی تمییز الصحابه، ج۱، ص۳۶۱.
- ↑ اسدالغابه، ج۲، ص۵۹؛ الاستبصار فی نسب الصحابه من الانصار، ص۲۸۹.
- ↑ مغازی واقدی، ج۱، ص۲۷۳؛ السیرة النبویه ابن هشام، ج۳، ص۵۹۴؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۷۹.
- ↑ مغازی واقدی، ج۱، ص۲۷۳.
- ↑ اسدالغابه، ج۳، ص۱۴۷.
- ↑ السیرة النبویه ابن هشام، ج۳، ص۵۹۴.
- ↑ المنتظم، ج۶، ص۱۹.
- ↑ مغازی واقدی، ج۱، ص۲۷۳.
- ↑ مغازی واقدی، ج۱، ص۲۷۴؛ انساب الاشراف، ج۱، ص۳۹۱.
- ↑ تاریخ الاسلام، حوادث و وفیات ۶۱-۸۰ هجری، ص۱۴۴.
- ↑ الکامل فی التاریخ، ج۴، ص۱۰۳.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۵، ص۶۷.
- ↑ جمهرة انساب العرب، ص۳۳۳.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۳۸۶.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۸، ص۳۸۶؛ اسدالغابه، ج۶، ص۵۴.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان پیامبر اکرم و زنان با پیامبر اکرم، ص ۹۳.