حجر بن زائده

آشنایی اجمالی

ابوعبدالله حجر بن زائده حضرمی کوفی از اصحاب امام باقر(ع) و امام صادق(ع) است^[۱] که به صورت مستقیم از ایشان روایت کرده است^[۲]؛ اما روایت بی‌واسطه او از امام باقر(ع) مورد تأمل بوده و از آن حضرت با واسطه نقل حدیث کرده است^[۳]. وی حدیث را تنها از حمران بن اعین آموخته و روایت کرده است^[۴]. شاگردان و راویانی از جمله ابان بن عثمان احمر، عبدالله بن مسکان، جعفر بن بشیر البجلی و اسحاق بن جریر از او روایت کرده‌اند^[۵].

علما و رجال‌نویسان بر وثاقت و جلالت قدر حجر بن زائده تأکید کرده‌اند. نجاشی این راوی را «ثقة، صالح» خوانده^[۶] و او را از امامیانِ صحیح‌المذهب برشمرده است^[۷]. کشی نیز نام حجر را در کنار بزرگانی چون زرارة بن اعین، برید بن معاویه و محمد بن مسلم از حواریان امام باقر(ع) و امام صادق(ع) ذکر کرده^[۸] و علامه حلی و ابن داوود نیز او را در بخش نخست کتاب‌های رجالی خود که به راویان ثقه و ممدوح اختصاص دارد، جای داده‌اند^[۹]. در این میان، روایاتی که در نکوهش حجر بن زائده گزارش شده، از منظر سندی و متنی مخدوش و غیرقابل استناد شمرده شده‌اند؛ چنان‌که بزرگانی چون آیت‌الله خویی و مامقانی با بررسی فنی این روایات، ضعف سندی و متنی آنها را اثبات و بر بی‌اعتباری‌شان تصریح کرده‌اند^[۱۰]. بر این اساس، توثیق نجاشی بدون معارض دانسته شده و وثاقت این راوی نزد عموم رجالیان قطعی است.^[۱۱]

جستارهای وابسته

محمد بن حجر بن زائده (فرزند)

منابع

جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶

پانویس

↑ رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴: روی عن أبی جعفر و أبی عبدالله(ع).
رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۹۲، ش۲۳۸۷: حجر بن زائدة الحضرمی الکوفی.
↑ تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۳۵، ش۳۷۳.
↑ ر.ک: الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵: عن رجل، عن أبی جعفر(ع)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۷۴، (ح ۸)، ۱۱۶، (ح ۱۱) و ۲۹۲، (ح ۱۱)؛ نعمانی، الغیبه، ص۲۱۵-۲۱۶، ح۴؛ معانی الأخبار، ص۲۰۲، ح۸.
↑ تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۱۰۸؛ و در یک سند عن رجل، عن أبی جعفر(ع) آمده است (الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵) که به قرینه دیگر اسناد، احتمالاً مراد از رجل، حمران بن اعین باشد.
↑ الکافی، ج۸، ص۳۶۸، ح۵۵۹؛ بصائر الدرجات، ص۳۲۲، ح۶؛ صدوق، الأمالی، ص۴۸۴، ح۱۱؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۱۷۶، ح۳۰۳؛ معانی الأخبار، ص۲۰۲، ح۸؛ الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵؛ نعمانی، الغیبه، ص۲۱۵-۲۱۶، ح۴.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴.
↑ رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴.
↑ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص٩-١٠، ح۲۰.
↑ ابن داود، الرجال، ص۱۰۰، ش۳۸۱؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۵۹، ش۲.
↑ و من لاحظ الأخبار المختلفة الواردة فی لعن جملة من الأجلاء الرواة و تکذیبهم عن الأئمة(ع)، و لاحظ معارضاتها، لم یبق له وثوق بالأخبار الواردة فی ذم من شهد أهل الخبرة من أصحابنا بوثاقته؛ لأنهم(ع) بمقتضی مصلحة الوقت -لحفظ ثقة جلیل- کانوا ینقصونه و یلعنونه، حفظا له، أو لمصلحة أخری. و من هذا الباب ما ورد فی ذم زرارة، و أشباهه. تنقیح المقال، ج۱۸، ص۵۲ و ۵۳؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۱۷، ش۲۶۱۳.
↑ ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۲۰۶-۲۱۸.

[1] رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴: روی عن أبی جعفر و أبی عبدالله(ع).
رجال البرقی، ص۴۶؛ رجال الطوسی، ص۱۹۲، ش۲۳۸۷: حجر بن زائدة الحضرمی الکوفی.

[2] تهذیب الأحکام، ج۱، ص۱۳۵، ش۳۷۳.

[3] ر.ک: الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵: عن رجل، عن أبی جعفر(ع)؛ بصائر الدرجات، ج۱، ص۷۴، (ح ۸)، ۱۱۶، (ح ۱۱) و ۲۹۲، (ح ۱۱)؛ نعمانی، الغیبه، ص۲۱۵-۲۱۶، ح۴؛ معانی الأخبار، ص۲۰۲، ح۸.

[4] تفسیر کنز الدقائق، ج۹، ص۱۰۸؛ و در یک سند عن رجل، عن أبی جعفر(ع) آمده است (الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵) که به قرینه دیگر اسناد، احتمالاً مراد از رجل، حمران بن اعین باشد.

[5] الکافی، ج۸، ص۳۶۸، ح۵۵۹؛ بصائر الدرجات، ص۳۲۲، ح۶؛ صدوق، الأمالی، ص۴۸۴، ح۱۱؛ رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص۱۷۶، ح۳۰۳؛ معانی الأخبار، ص۲۰۲، ح۸؛ الزهد، ص۹۱، ح۲۴۵؛ نعمانی، الغیبه، ص۲۱۵-۲۱۶، ح۴.

[6] رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴.

[7] رجال النجاشی، ص۱۴۸، ش۳۸۴.

[8] رجال الکشی، إختیار معرفة الرجال، ص٩-١٠، ح۲۰.

[9] ابن داود، الرجال، ص۱۰۰، ش۳۸۱؛ خلاصة الأقوال، رجال العلامة الحلی، ص۵۹، ش۲.

[10] و من لاحظ الأخبار المختلفة الواردة فی لعن جملة من الأجلاء الرواة و تکذیبهم عن الأئمة(ع)، و لاحظ معارضاتها، لم یبق له وثوق بالأخبار الواردة فی ذم من شهد أهل الخبرة من أصحابنا بوثاقته؛ لأنهم(ع) بمقتضی مصلحة الوقت -لحفظ ثقة جلیل- کانوا ینقصونه و یلعنونه، حفظا له، أو لمصلحة أخری. و من هذا الباب ما ورد فی ذم زرارة، و أشباهه. تنقیح المقال، ج۱۸، ص۵۲ و ۵۳؛ معجم رجال الحدیث، ج۵، ص۲۱۷، ش۲۶۱۳.

[11] ر.ک: جوادی آملی، عبدالله، رجال تفسیری ج۶، ص۲۰۶-۲۱۸.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]