خالد بن عاص بن هشام مخزومی

آشنایی اجمالی

او برادرزاده ابوجهل^[۱] و فرزند عاص بن هشام بن مغيرة بن عبدالله از بنو مخزوم یکی از تیره‌های قریش است^[۲]. خاندان او در زمره سرسخت‌ترین دشمنان اسلام بودند؛ پدرش عاص و عموهایش ابوجهل، خالد و معبد در جنگ بدر در شمار مشرکان حاضر بودند، در این میان، خالد^[۳] و معبد^[۴]اسیر شده و ابوجهل و پدرش، عاص کشته شدند. قاتل پدرش عمر بن خطاب بود^[۵]؛ برادرش ولید نیز در جنگ احد کشته شد^[۶]. مادر خالد، عاتکه دختر ولید بن مغيرة بن عبدالله بود^[۷]. بعضی از مورخان^[۸] عاص را دایی عمر معرفی کرده‌اند؛ کنایه از اینکه عمر در راه اسلام حتی به دایی‌اش نیز رحم نکرده است. ولی این امر اشتباه است و از شباهت نام هاشم بن مغیره^[۹] با نام برادرش^[۱۰]، هشام بن مغیره (پدر عاص) ایجاد شده است. بنابراین صحیح آن است که بگوییم عاص، پسر عموی مادر عمر است^[۱۱]؛ تعجب از ابن عبدالبر و ابن سعد است که با اینکه خود در شرح حال عمر^[۱۲] متوجه این موضوع بوده‌اند، ولی در جای دیگر^[۱۳] این اشتباه را مرتکب شده‌اند. البته میل به فضیلت‌سازی برای خلیفه دوم بعید نیست.

خالد در فتح مکه (سال هشتم) اسلام آورد^[۱۴] و در همان‌جا سکونت داشت، تا اینکه در زمان خلافت عمر، بعد از عزل نافع بن عبدالحارث خزاعی به عنوان حاکم مکه منصوب شد^[۱۵]. هنگامی که عثمان به خلافت رسید، خالد را از این سمت عزل کرده و علی بن عدی بن ربيعة بن عبدالعزى را جانشین او ساخت^[۱۶]، اما بعدها عثمان بار دیگر خالد را به حکومت مکه منصوب کرد و او تا پایان حکومت عثمان در این سمت باقی ماند^[۱۷]. عثمان تنها در آخرین سال حکومتش، از ترس شورش حاجیان در اقدامی احتیاطی، عبدالله بن عباس را به جای خالد، به عنوان امیر الحاج منصوب کرد^[۱۸]. در این میان بلاذری^[۱۹] در خبری شاذ به نقل از ابن جعدبه^[۲۰] او از صالح بن کیسان می‌نویسد: در زمان کشته شدن عثمان، علی بن عدی حاکم مکه بود و حضرت علی(ع) پس از عزل او، خالد را به حکومت مکه منصوب کرد و به او فرمان داد که از مردم مکه بیعت بگیرد، اما اهالی مکه حاضر به بیعت با ایشان نشدند! این در حالی است که منابع دیگر^[۲۱]، نخستین حاکم مکه از جانب امام علی(ع) را ابوقتاده انصاری معرفی کرده‌اند^[۲۲].

در منابع تاریخی خبری مبنی بر حضور خالد در جنگ جمل نیامده است، ولی از اینکه خليفة بن خیاط^[۲۳] به نقل از او تعداد کشته‌های جنگ جمل^[۲۴] را نقل کرده است، می‌توان حدس زد که در این جنگ در سپاه عایشه^[۲۵] حضور داشته است.

در اینکه خالد در دوران خلافتِ معاویه نیز به حکومت مکه رسیده باشد، روایات تاریخی متشتت‌اند؛ از طرفی، طبری تصریح کرده او در سال‌های ۴۲^[۲۶] و ۴۳^[۲۷]، حکومت مکه را عهده‌دار بوده و بلاذری^[۲۸] نیز می‌گوید: معاویه بعد از عزل عتبة بن ابوسفیان، او را به حکومت مکه گماشت، ولی پس از مدتی او را عزل کرده و عنبسة بن ابوسفیان را جانشین او ساخت؛ ولی از طرف دیگر خليفة بن خیاط^[۲۹] در حوادث سال ۴۱ می‌نویسد: معاویه حکومت مکه را به عبدالرحمن بن خالد بن عاص داد، ولی پس از مدتی، حکومت مکه، مدینه و طائف را به مروان بن حکم داد و به هیچ روی نامی از خالد بن عاص نمی‌برد.

سال فوت خالد به طور دقیق مشخص نیست، اما از روایتی که محدثان^[۳۰] از تلاش او برای آشتی میان عنبسة بن ابوسفیان و عبدالله بن عمرو بن عاص در دوران حکومت عنبسه^[۳۱] نقل کرده‌اند، می‌توان نتیجه گرفت که او تا میانه‌های دوران خلافت معاویه، زنده بوده است^[۳۲]؛ البته بلاذری^[۳۳] او را حاکم مکه در زمان مرگ معاویه معرفی کرده؛ این بیانگر آن است که او تا سال ۶۰ هجری زنده بوده است، اما از آنجا که چنین مطلبی برخلاف نقل دیگر مورخان^[۳۴] است، که حاکم مکه را در آن زمان، عمرو بن سعيد بن عاص دانسته‌اند، نمی‌توان آن را پذیرفت.

برخی محدثان^[۳۵] حدیثی را از عکرمة بن خالد بن عاص از پدرش^[۳۶] و او نیز از پدرش از رسول خدا(ص) درباره طاعون، نقل کرده‌اند؛ ولی همان‌گونه که در ابتدای مدخل اشاره شد، عاص، پدر خالد در جنگ بدر در حال کفر، کشته شده است؛ پس خالدی که در این سند نامش آمده، نمی‌تواند، خالد موضوع این مدخل باشد؛ و باید گفت: همه کسانی که نام عاص را در شمار صحابه آورده‌اند، یعنی افزون بر موارد بالا، بغوی^[۳۷]، ابوموسی مدینی^[۳۸] و ذهبی^[۳۹] دچار اشتباه شده‌اند. همه این اشتباه‌ها از منسوب به جد شدن خالد دیگری به نام خالد بن سعید بن عاص به وجود آمده‌اند؛ این خالد که برادرزاده خالد (موضوع این مدخل) است، فرزندی به نام عکرمه داشته^[۴۰] که به عکرمة بن خالد بن عاص معروف است؛ بر این اساس، شخص راوی از پیامبر(ص) در این حدیث، سعید بن عاص (جد عکرمه) و برادر خالد بن عاص (موضوع این مدخل است) بوده است^[۴۱].

ابونعیم^[۴۲] به جز حدیث یاد شده، دو روایت دیگر نیز به نقل از عكرمة بن خالد از پدرش از رسول خدا(ص) آورده و بر اساس آنها نام خالد بن عاص را در شمار صحابه روایت‌کننده از پیامبر(ص) ثبت کرده است. با توجه به نکته بالا روشن است که منظور از خالد در این دو حدیث، خالد بن سعید بن عاص است، نه خالد بن عاص.

اشتباه دیگری که از منسوب به جد شدن عكرمة بن خالد به وجود آمده، این است که شماری از تراجم‌نگاران^[۴۳] به اشتباه عکرمه را فرزند خالد بن عاص (موضوع این مدخل) معرفی کرده‌اند.

در منابع به جز عکرمه، از حارث، معبد^[۴۴] عبدالرحمن^[۴۵] و اُم‌حکيم^[۴۶] به عنوان فرزندان خالد بن عاص یاد شده است؛ اما با توجه به معروف شدن خالد بن سعید بن عاص به خالد بن عاص به جز حارث، بقیه را نمی‌توان به طور حتم فرزندان خالد بن عاص دانست؛ دلیل درستی اینکه حارث، فرزند خالد بن عاص (موضوع این مدخل) است، آن است که تصریح شده، مادر او فاطمه دختر ابی‌سعید بن حارث بن هشام^[۴۷]، همسر خالد بن عاص است^[۴۸]. این حارث شاعر بوده^[۴۹] و در دوران خلافت یزید بن معاویه (به احتمال سال ۶۳) از جانب او به سمت حکومت مکه منصوب شد^[۵۰]، اما عبدالله بن زبیر مانع از تسلط او بر مکه شد؛ حارث نیز بدون درگیری خود را از ماجرا کنار کشید. او بعدها در دوران خلافت عبدالملک بن مروان نیز به حکومت مکه منصوب شد^[۵۱]. نواده حارث، عاتکه دختر عبدالملک بن حارث، همسر عبدالله بن حسن (عبدالله محض) و مادر ادریس بن حسن، مؤسس سلسله ادریسیان مغرب است^[۵۲].^[۵۳]

جستارهای وابسته

قریش (قبیله)
عاص بن هشام بن مغيرة بن عبدالله (پدر)
عاتکه بنت ولید بن مغيرة بن عبدالله (مادر)
ولید بن عاص (برادر)
ابوجهل (عمو)

منابع

قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عاص بن هشام مخزومی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۲۸.
↑ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.
↑ بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۷۴.
↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۴۵.
↑ واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۵۰؛ ابن هشام، السيرة النبوية، ج۲، ص۲۸۹؛ ابوالفرج اصفهانی برخلاف دیگران امام علی(ع) را قاتل عاص می‌داند، بنگرید: ابوالفرج اصفهانی، الأغاني، ج۳، ص۳۰۸.
↑ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۵، ص۶؛ ابن حبان، كتاب الثقات، ج۳، ص۱۰۳.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۱، ص۳۸ به نقل از ابن‌اسحاق؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۳، ص۱۰۹؛ و نیز ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۱۸۰؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۳۰۵.
↑ پدر خنتمه، مادر عمر، ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۲۰۱ و ج۸، ص۲۰۹؛ خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۸۱؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۳۹.
↑ ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۴۴.
↑ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۳۵؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۴، ص۱۳۸.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۲۰۱؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۳۵.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۲، ص۱۳؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۱۵ و ج۴، ص۱۰۱.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۵، ص۶.
↑ خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۱۰.
↑ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۲۶؛ ابن حجر، الاصابة، ج۵، ص۵۳.
↑ خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۳۳ و ۱۵۲، در موضع اخیر به اشتباه خالد را فرزند سعید بن عاص معرفی کرده است.
↑ طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۰۶.
↑ بلاذری، أنساب الاشراف، ج۳، ص۱۱-۱۲.
↑ راوی متهم به دروغگویی و جعل حدیث، بنگرید: ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۹، ص۲۸۳؛ ابن حبان، المجروحين، ج۳، ص۱۰۸.
↑ خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۵۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۴۰.
↑ اشکالات دیگر نقل بلاذری را بنگرید: مالکی، نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، ص۱۶۹.
↑ خليفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۴۰.
↑ ۱۳ هزار نفر و تعداد شهدای سپاه امام علی(ع) بین چهارصد تا پانصد نفر.
↑ با توجه به عزلش از حکومت مکه از سوی امام علی(ع) و تعلق خاطرش به بنی‌امیه.
↑ طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۷۲.
↑ همو، تاریخ، ج۵، ص۲۱۱.
↑ بلاذری، أنساب الاشراف، ج۵، ص۱۶۵.
↑ خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۵۴.
↑ مسلم، صحیح مسلم، ج۱، ص۸۷؛ عبد الرزاق صنعانی، مصنف، ج۱۰، ص۱۱۶؛ بیهقی، سنن، ج۳، ص۲۶۵ و ج۸، ص۳۳۵.
↑ ابن حجر، فتح الباري، ج۵، ص۸۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۵.
↑ بلاذری، أنساب الاشراف، ج۵، ص۳۰۲.
↑ خليفة بن خياط، تاريخ، ص۱۷۴؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۳۸.
↑ طبرانی، المعجم الكبير، ج۴، ص۱۹۵؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۱، ص۷۰؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۴، ص۲۲۶۱.
↑ و یا عمویش، ر.ک: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱۸، ص۱۵.
↑ ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۱۳۰.
↑ ر.ک: ابن اثیر، أسد الغابة، ج۳، ص۱۰۷.
↑ تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۲۸۱.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۷، ص۹؛ بیهقی، شعب الایمان، ج۶، ص۲۸۳.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۱۳۱؛ تعجيل المنفعه، ص۲۰۲.
↑ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۹.
↑ ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۶، ص۵؛ ابن حیان، الثقات، ج۳، ص۱۰۳؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۳، ص۷۳ و ص۳۳۹؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۱۵؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۰، ص۲۴۹.
↑ عینی، نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، ج۲۴، ص۲۱۴.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۵، ص۲۲۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۱، ص۴۱۵.
↑ عبدالرزاق صنعانی، مصنف، ج۵، ص۶۵.
↑ ابن کلبی، جمهرة النسب، ج۱، ص۱۱۹؛ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.
↑ طبری، جامع البیان، ج۲، ص۵۹۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۱۶۷ به نقل از ابوالفرج اصفهانی.
↑ ابوالفرج اصفهانی، الأغاني، ج۳، ص۳۰۸ و ج۹، ص۲۶۱.
↑ ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۳۰۵.
↑ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۶.
↑ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۹؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبيين، ج۳، ص۳۲۴.
↑ قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عاص بن هشام مخزومی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۱-۱۹۳.

[1] ابن اثیر، أسد الغابة، ج۲، ص۱۲۸.

[2] زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.

[3] بلاذری، أنساب الاشراف، ج۱۰، ص۱۷۴.

[4] ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۴۵.

[5] واقدی، المغازی، ج۱، ص۱۵۰؛ ابن هشام، السيرة النبوية، ج۲، ص۲۸۹؛ ابوالفرج اصفهانی برخلاف دیگران امام علی(ع) را قاتل عاص می‌داند، بنگرید: ابوالفرج اصفهانی، الأغاني، ج۳، ص۳۰۸.

[6] زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.

[7] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۵، ص۶؛ ابن حبان، كتاب الثقات، ج۳، ص۱۰۳.

[8] ابونعیم، معرفة الصحابة، ج۱، ص۳۸ به نقل از ابن‌اسحاق؛ ابن جوزی، المنتظم، ج۳، ص۱۰۹؛ و نیز ر.ک: ابن قتیبه، المعارف، ص۱۸۰؛ مسعودی، مروج الذهب، ج۲، ص۳۰۵.

[9] پدر خنتمه، مادر عمر، ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۲۰۱ و ج۸، ص۲۰۹؛ خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۸۱؛ یعقوبی، تاریخ الیعقوبی، ج۲، ص۱۳۹.

[10] ابن حزم، جمهرة أنساب العرب، ص۱۴۴.

[11] ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۳۵؛ ابن اثیر، أسد الغابة، ج۴، ص۱۳۸.

[12] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۳، ص۲۰۱؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۳۵.

[13] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۲، ص۱۳؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۱۵ و ج۴، ص۱۰۱.

[14] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۵، ص۶.

[15] خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۱۰.

[16] ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۳، ص۲۲۶؛ ابن حجر، الاصابة، ج۵، ص۵۳.

[17] خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۳۳ و ۱۵۲، در موضع اخیر به اشتباه خالد را فرزند سعید بن عاص معرفی کرده است.

[18] طبری، تاریخ، ج۴، ص۴۰۶.

[19] بلاذری، أنساب الاشراف، ج۳، ص۱۱-۱۲.

[20] راوی متهم به دروغگویی و جعل حدیث، بنگرید: ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۹، ص۲۸۳؛ ابن حبان، المجروحين، ج۳، ص۱۰۸.

[21] خليفة بن خیاط، تاريخ، ص۱۵۲؛ ابن ابی الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۶، ص۱۴۰.

[22] اشکالات دیگر نقل بلاذری را بنگرید: مالکی، نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، ص۱۶۹.

[23] خليفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۴۰.

[24] ۱۳ هزار نفر و تعداد شهدای سپاه امام علی(ع) بین چهارصد تا پانصد نفر.

[25] با توجه به عزلش از حکومت مکه از سوی امام علی(ع) و تعلق خاطرش به بنی‌امیه.

[26] طبری، تاریخ، ج۵، ص۱۷۲.

[27] همو، تاریخ، ج۵، ص۲۱۱.

[28] بلاذری، أنساب الاشراف، ج۵، ص۱۶۵.

[29] خلیفة بن خیاط، تاریخ، ص۱۵۴.

[30] مسلم، صحیح مسلم، ج۱، ص۸۷؛ عبد الرزاق صنعانی، مصنف، ج۱۰، ص۱۱۶؛ بیهقی، سنن، ج۳، ص۲۶۵ و ج۸، ص۳۳۵.

[31] ابن حجر، فتح الباري، ج۵، ص۸۸.

[32] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۲۰۵.

[33] بلاذری، أنساب الاشراف، ج۵، ص۳۰۲.

[34] خليفة بن خياط، تاريخ، ص۱۷۴؛ طبری، تاریخ، ج۵، ص۳۳۸.

[35] طبرانی، المعجم الكبير، ج۴، ص۱۹۵؛ ابن قانع، معجم الصحابه، ج۱، ص۷۰؛ ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۴، ص۲۲۶۱.

[36] و یا عمویش، ر.ک: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۱۸، ص۱۵.

[37] ر.ک: ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۱۳۰.

[38] ر.ک: ابن اثیر، أسد الغابة، ج۳، ص۱۰۷.

[39] تجرید أسماء الصحابه، ج۱، ص۲۸۱.

[40] ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۷، ص۹؛ بیهقی، شعب الایمان، ج۶، ص۲۸۳.

[41] ابن حجر، الاصابه، ج۵، ص۱۳۱؛ تعجيل المنفعه، ص۲۰۲.

[42] ابونعیم، معرفة الصحابه، ج۲، ص۹۴۹.

[43] ابن سعد، الطبقات الكبرى، ج۶، ص۵؛ ابن حیان، الثقات، ج۳، ص۱۰۳؛ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعديل، ج۳، ص۷۳ و ص۳۳۹؛ ابن عبدالبر، الاستيعاب، ج۲، ص۱۵؛ مزی، تهذیب الکمال، ج۲۰، ص۲۴۹.

[44] عینی، نحو انقاذ التاريخ الاسلامي، ج۲۴، ص۲۱۴.

[45] ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۵، ص۲۲۹؛ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۱۱، ص۴۱۵.

[46] عبدالرزاق صنعانی، مصنف، ج۵، ص۶۵.

[47] ابن کلبی، جمهرة النسب، ج۱، ص۱۱۹؛ زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۵.

[48] طبری، جامع البیان، ج۲، ص۵۹۰؛ ابن حجر، الاصابه، ج۷، ص۱۶۷ به نقل از ابوالفرج اصفهانی.

[49] ابوالفرج اصفهانی، الأغاني، ج۳، ص۳۰۸ و ج۹، ص۲۶۱.

[50] ابن ابی‌الحدید، شرح نهج البلاغه، ج۱۸، ص۳۰۵.

[51] زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۶.

[52] زبیر بن بکار، جمهرة نسب قريش، ج۲، ص۶۹۹؛ ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبيين، ج۳، ص۳۲۴.

[53] قلیچ، رسول، مقاله «خالد بن عاص بن هشام مخزومی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۱۹۱-۱۹۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]

[۲۸]

[۲۹]

[۳۰]

[۳۱]

[۳۲]

[۳۳]

[۳۴]

[۳۵]

[۳۶]

[۳۷]

[۳۸]

[۳۹]

[۴۰]

[۴۱]

[۴۲]

[۴۳]

[۴۴]

[۴۵]

[۴۶]

[۴۷]

[۴۸]

[۴۹]

[۵۰]

[۵۱]

[۵۲]

[۵۳]