رافع بن خدیج اوسی انصاری در تاریخ اسلامی

آشنایی اجمالی

وی رافع بن خدیج بن رافع بن عدی بن زید بن جشم بن حارثه است^[۱] و کنیه‌اش را «ابوعبدالله» و «ابوخدیج» گفته‌اند^[۲]. ابن عبدالبر^[۳] وی را از قبیله خزرج و از تیره بنی‌نجار دانسته، ولی ابن سلام^[۴] و ابن حزم^[۵] او را از قبیله اوس و از تیره بنو عبداشهل می‌دانند. مادرش حلیمه نام دارد^[۶].

رافع، عریف (رئیس) قوم خود بود و نسل بسیاری از وی در مدینه و بغداد باقی ماند^[۷]. پیامبر(ص) به دلیل پایین بودن سنش به وی اجازه شرکت در جنگ بدر را نداد، ولی در نبرد احد^[۸] و بسیاری از جنگ‌های دیگر حضور یافت^[۹]. رافع در احد زخمی شد^[۱۰] و به گفته همسرش تیری بر بدن او نشست و وقتی پیامبر(ص) به بالینش رسید، فرمود: می‌توانم تیر را کاملا بیرون کشم اما اگر دوست می‌داری نوک تیر را باقی گذاشته و بقیه آن را در آورم و روز قیامت گواه بر شهید شدن تو باشم و رافع دومی را پذیرفت و تا زمان معاویه این بخش از تیر همراه او بود تا آنکه درد آن شدت گرفت و به سبب همین عارضه از دنیا رفت^[۱۱]. وی در جنگ صفین در سپاه امام علی(ع) حضور داشت^[۱۲].

روایات مختلفی از او نقل شده است؛ از جمله در باب ثبت روایاتی که از رسول خدا(ص) رسیده^[۱۳]، جایگاه عامل زکات^[۱۴]، نیز روایاتی درباره آخرالزمان، شرک اصغر بودن ریا^[۱۵] و حرم بودن مدینه^[۱۶]. در روایت دیگری می‌گوید: امام علی(ع) به عمار فرمود:حکم «مذی» را از پیامبر(ص) سؤال کن که پیامبر(ص) در پاسخ فرمود: باید محل را شست و وضو گرفت^[۱۷]. البته نظر فقهای شیعه در مورد مذی با این روایت متفاوت است^[۱۸].

رافع ساکن کوفه بود، سپس به مدینه آمد و آنجا درگذشت^[۱۹]. طبق برخی نقل‌ها درگذشت وی در ۸۶ سالگی بوده است^[۲۰]، اما سال وفاتش را به اختلاف ۶۸^[۲۱]، ۷۳^[۲۲] و ۷۴^[۲۳] گفته‌اند، ولی ابن حجر^[۲۴] دوره حکومت معاویه^[۲۵] را تاریخ صحیح درگذشت وی می‌داند. سائب بن یزید، مجاهد، عطاء، شعبی و نواده‌اش عبایة بن رفاعه و برخی دیگر از او روایت نقل کرده‌اند^[۲۶].^[۲۷]

جستارهای وابسته

بنی نجار (قبیله)
خزرج (قبیله)
عبایة بن رفاعه (نواده)

منابع

ابوالقاسمی، عظیم، مقاله «رافع بن خدیج انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۲۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۵۷؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۳۳.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۹.
↑ ابن سلام، کتاب النسب، ص۲۷۴.
↑ ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۳۴۰.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۳.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.
↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۳۹.
↑ منقری، وقعه صفین، ص۵۰۷؛ نیز ر.ک: طوسی، رجال الطوسی، ص۳۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.
↑ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۱، ص۱۵۱.
↑ ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۵۷۸؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۸۴؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۱۴۳.
↑ طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۴۵ و ۲۵۳.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۹.
↑ طبرانی، المعجم الأوسط، ج۱، ص۲۱۹ و ج۸، ص۲۴۶.
↑ ر.ک: علی بن بابویه، فقه الرضا، ص۶۷؛ صدوق، المقنع، ص۱۲.
↑ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.
↑ بنگرید: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۴۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.
↑ ابن ابی‌عاصم، الآحاد والمثانی، ج۴، ص۱۲۰.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن حبان، مشاهیر علماء الأمصار و أعلام فقهاء الأقطار، ص۳۱.
↑ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۲۰۸.
↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۴.
↑ حک: ۴۱-۶۰.
↑ ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۷۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۳.
↑ ابوالقاسمی، عظیم، مقاله «رافع بن خدیج انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۹۶-۲۹۷.

[1] ابن کلبی، نسب معد والیمن الکبیر، ج۲، ص۲۶؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۵، ص۲۵۷؛ بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.

[2] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۳۳.

[3] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۵۹.

[4] ابن سلام، کتاب النسب، ص۲۷۴.

[5] ابن حزم، جمهره أنساب العرب، ص۳۴۰.

[6] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۳.

[7] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.

[8] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴.

[9] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.

[10] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.

[11] طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۳۹.

[12] منقری، وقعه صفین، ص۵۰۷؛ نیز ر.ک: طوسی، رجال الطوسی، ص۳۹؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.

[13] هیثمی، مجمع الزوائد، ج۱، ص۱۵۱.

[14] ابن ماجه، سنن، ج۱، ص۵۷۸؛ هیثمی، مجمع الزوائد، ج۳، ص۸۴؛ احمد بن حنبل، مسند، ج۴، ص۱۴۳.

[15] طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۴۵ و ۲۵۳.

[16] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۹.

[17] طبرانی، المعجم الأوسط، ج۱، ص۲۱۹ و ج۸، ص۲۴۶.

[18] ر.ک: علی بن بابویه، فقه الرضا، ص۶۷؛ صدوق، المقنع، ص۱۲.

[19] بغوی، معجم الصحابه، ج۲، ص۳۴۸.

[20] بنگرید: طبرانی، المعجم الکبیر، ج۴، ص۲۴۰؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰.

[21] ابن ابی‌عاصم، الآحاد والمثانی، ج۴، ص۱۲۰.

[22] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۲، ص۱۰۴۴؛ ابن حبان، مشاهیر علماء الأمصار و أعلام فقهاء الأقطار، ص۳۱.

[23] ابن عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۶۰؛ خلیفه بن خیاط، تاریخ خلیفه بن خیاط، ص۲۰۸.

[24] ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۴.

[25] حک: ۴۱-۶۰.

[26] ابن ابی‌حاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۴۷۹؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۳۶۳.

[27] ابوالقاسمی، عظیم، مقاله «رافع بن خدیج انصاری»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۲۹۶-۲۹۷.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]

[۱۷]

[۱۸]

[۱۹]

[۲۰]

[۲۱]

[۲۲]

[۲۳]

[۲۴]

[۲۵]

[۲۶]

[۲۷]