زبیر بن ابیهاله تمیمی
این مدخل زیرشاخهٔ بحث صحابه است. زبیر بن ابیهاله تمیمی از چند منظر متفاوت، بررسی میشود: زبیر بن ابیهاله تمیمی در تاریخ اسلامی - پرسش مرتبط نداردآشنایی اجمالی
وی از قبیله بنیتمیم، از قبایل عدنانی است. ابوحاتم او را فرزند خدیجه همسر رسول خدا(ص)[۱] از شوهر سابقش ابوهاله تمیمی معرفی کرده است. اینکه ابوهاله همسر خدیجه بوده یا همسر خواهر خدیجه میان نویسندگان اختلافاتی است، هر چند منابعی که فرزندان ابوهاله را برمیشمرند به زبیر هیچ اشارهای ندارند و بیشتر از هند بن ابیهاله نام میبرند[۲].
ابن حجر[۳]، شرح حال زبیر بن ابیهاله را در بخش اول الاصابه (صحابه) آورده است. مستند صحابی شمرده شدن وی، دو حدیثی است که او از رسول خدا(ص) بدون واسطه نقل میکند. بنا بر یکی از این احادیث، رسول خدا(ص) فردی از قریش را در روز فتح مکه به قتل رساند و فرمود: پس از این هیچ فردی از قریش نباید در اسارت (صبراً) کشته شود (لا یقتلنّ بعد الیوم رجل من قریش صبراً). در برخی منابع، حدیث چنین ادامه مییابد که رسول خدا(ص) قاتل عثمان را استثناء میکند و به مخاطبان میفرماید که قاتل عثمان باید کشته شود؛ زیرا اگر چنین نکنید، خود همچون گوسفندی کشته میشوید[۴]. ساختگی و افزوده شدن قسمت اخیر روایت روشن است؛ زیرا قتل صبر که از آن نهی شده نوعی کشتن ناگهانی و فریبکارانه است که فرد مقتول هیچ مجال دفاعی از خویش نداشته باشد و موارد قصاص که قتل عثمان از جمله آن است را شامل نمیشود. ضمن آنکه در سند این حدیث افراد غیر قابل اعتمادی وجود دارند[۵]؛ از این رو، به نظر میرسد این قسمت، جهت فضیلتسازی برای عثمان افزوده شده باشد.
در سند این حدیث از زبیر بن ابیهاله به اختصار و تنها با عنوان «زبیر» یاد شده که برخی برای رفع هرگونه شبهه و جلوگیری از انصراف آن به «زبیر بن عوام»، تصریح کردهاند که زبیر یادشده در سند حدیث، زبیر بن ابیهاله است، نه زبیر بن عوام[۶]. هر چند در اسناد برخی از روایات نام زبیر بن عوام آمده است[۷]. حدیث دیگری که سیف بن عمر از زبیر بن ابیهاله نقل میکند درباره دعای رسول خدا(ص) برای برکت امت خود به واسطه صحابه است[۸]. حدیث یادشده با تمجید و دعای رسول خدا(ص) در حق صحابه مشهوری همچون خلفای راشدین و افرادی است که به عنوان عشرة مبشره شناخته میشوند، ادامه مییابد.
این حدیث که از سوی سیف، از زبیر بن ابیهاله نقل میشود، در موارد دیگری از زبیر بن عوام نقل شده است[۹]. متن حدیث و واژههای به کار رفته در آن، که وزن خاصی دارد، نشان میدهد حدیث ساختگی است. افزون بر آنکه سیف بن عمر ضعیف و موهوم است. به همین جهت ابن ابیحاتم[۱۰]، زبیر بن ابیهاله را از کسانی دانسته که نامش در روایات سیف بن عمر آمده است و در ادامه سیف را متروکالحدیث معرفی میکند و میگوید: من آنچه او روایت کرده و کسانی که از او روایت کردهاند را نمینویسم. چنانکه نویسندگان دیگر نیز حدیث وی را صحیح ندانستهاند[۱۱].[۱۲]
جستارهای وابسته
- بنیتمیم (قیبله)
منابع
پانویس
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳۵، ص۲۷۸.
- ↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۸، ص۱۱.
- ↑ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۶۱.
- ↑ ابن ابیعاصم، کتاب السنه، ص۵۷۷؛ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۱۳۲؛ ابن عدی، الکامل فی ضعفاء الرجال، ج۶، ص۳۶۵.
- ↑ ابن عدی، الکامل فی ضعفا الرجال، ج۶، ص۳۶۵.
- ↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۳، ص۱۱۳۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۳۱۱.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳۹، ص۴۴۳.
- ↑ «اللهم بارک لامتی فی اصحابی»؛ ابن حجر، الاصابه، ج۲، ص۴۶۱.
- ↑ ابن عساکر، تاریخ مدینه دمشق، ج۳۰، ص۱۳۱ و ج۳۵، ص۲۷۸.
- ↑ ابن ابیحاتم، الجرح والتعدیل، ج۳، ص۵۷۹.
- ↑ ذهبی، تجرید اسما الصحابه، ج۱، ص۱۸۹.
- ↑ داداشنژاد، منصور، مقاله «زبیر بن ابیهاله تمیمی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۶۹.