سریه زید بن حارثه در طرف
سریه چیست؟
سَریّه به معنای شبانه راه پیمودن است. در اصطلاح تاریخ اسلام به دستهای از سپاهیان که از سوی حضرت محمد (ص) به عنوان هجوم بر دشمن، یا دفع تجاوز یا کسب اطلاعات نظامی اعزام میشدند و پیامبر شخصاً در آن عملیات شرکت نداشت، "سریّه" گفته میشد. جمع آن "سرایا" است. بر خلاف غزوهها که خود پیامبر در آن لشکرکشی و جنگ، حضور داشت. تعداد سریّههای پیامبر اسلام را تا حدود ۳۶ مورد نقل کردهاند[۱].
زید بن حارثه کیست؟
زید بن حارثة بن شراحیل، اصالتاً اهل یمن و قحطانی[۲] و از قبیله «بنیکلب بن وبره» است[۳]. او حدود بیست سال قبل از بعثت پیامبر(ص) در یمن به دنیا آمد؛ پس او بیست سال از پیامبر(ص) کوچکتر و ده سال از علی(ع) بزرگتر بوده است[۴]. او دارای ظرفیت فوق العاده برای پذیرش دیگران، با هر نوع شخصیتی بود. به دلیل همین جنبه از شخصیت زید بود که پیامبر(ص)، همواره او را برای مدیریت و فرماندهی بر میگزید. حارثه، پدر زید، با زنی از قبیله طی به نام «سعدی» ازدواج کرد و او سه فرزند به نامهای: «جبله»، «زید» و «اسماء» به دنیا آورد و سپس درگذشت[۵]. روزی سعدی به همراه کودکش، زید؛ به دیدار بستگان خود میرفت که گروهی از سواران قبیله بنی قین بن جسر در دوره جاهلیت بر آنان حمله کردند و زید را که پسر بچهای چابک بود، به بردگی گرفتند و او را در بازار «عکاظ» به فروش گذاشتند. حکیم بن حزام (برادرزاده حضرت خدیجه) در سفری که به شام رفت، زید را به همراه چند برده دیگر خریداری کرد و به مکه آورد. حکیم بن حزام، زید را به چهار صد درهم خرید[۶]. زید در این هنگام کودکی نابالغ و در حدود هشت ساله بود[۷]. پس از بازگشت حکیم بن حزام، خدیجه به دیدن او آمد. این داستان در زمانی است که خدیجه با پیامبر(ص) ازدواج کرده بود. حکیم به خدیجه گفت: "عمه جان! هر یک از این پسرها را که میخواهی، برای خودت انتخاب کن". خدیجه زید را به عنوان غلام به خانهاش برد. پس خدیجه زید را به پیامبر(ص) بخشید و پیامبر(ص) هم او را آزاد کرد و پسر خود خواند[۸].[۹]
تاریخچه سریه
سریه زید بن حارثه به طرف در جمادیالثانی سال ششم هجری قمری رخ داد. این واقعه در منطقهای به نام «طرف» که در فاصله ۳۶ مایلی مدینه قرار داشت، اتفاق افتاد. این منطقه محل سکونت قبیله بنیثعلبه بود که هدف این سریه قرار گرفتند[۱۰].
پیامبر اسلام زید بن حارثه را با ۱۵ نفر از یارانش به سوی قبیله بنیثعلبه در منطقه طرف فرستاد. هدف از این مأموریت، مقابله با تهدیدات احتمالی این قبیله و همچنین کسب غنیمت بود. هنگامی که زید و همراهانش به منطقه طرف رسیدند، بنیثعلبه از ترس اینکه مبادا پیامبر شخصاً به سوی آنها آمده باشد، فرار کردند. زید و یارانش بدون درگیری، موفق به تصاحب ۲۰ شتر و تعدادی گوسفند شدند. آنها پس از چهار شبانهروز به مدینه بازگشتند و غنیمتها را به پیامبر تحویل دادند. شعار این گروه در طول مأموریت «أمت أمت» بود که برای شناسایی یکدیگر در تاریکی شب استفاده میشد[۱۱].
اهمیت واقعه
این سریه اگرچه بدون درگیری و خونریزی به پایان رسید، اما نشاندهنده استراتژی پیامبر در مقابله با تهدیدات قبایل اطراف مدینه بود. با این اقدام، پیامبر توانست قدرت نظامی خود را به نمایش بگذارد و از طرفی، غنیمتهایی را برای مسلمانان به دست آورد که در تقویت اقتصاد جامعه نوپای اسلامی مؤثر بود. همچنین، این واقعه نشاندهنده اعتماد پیامبر به زید بن حارثه به عنوان یکی از فرماندهان شایسته بود[۱۲].
در برخی منابع، زمان این سریه به جای جمادیالثانی، جمادیالاولی ذکر شده است. همچنین در برخی گزارشها، تعداد شترهای غنیمتگرفتهشده متفاوت ذکر شده است، اما اکثر منابع بر عدد ۲۰ شتر تأکید دارند[۱۳].[۱۴]
منابع
پانویس
- ↑ محدثی، جواد، فرهنگنامه دینی.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۳، ص۳۳.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام (ترجمه: رسولی)، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ الاستیعاب، ابن عبد البر، ج۲، ص۵۴۳.
- ↑ اسد الغابه، ابن اثیر، ج۱، ص۳۲۰.
- ↑ الطبقات الکبری، ابن سعد (ترجمه: مهدوی دامغانی)، ج۳، ص۳۳.
- ↑ معجم الصحابه، ابن قانع، ج۵، ص۱۷۰۳.
- ↑ السیرة النبویه، ابن هشام (ترجمه: رسولی)، ج۱، ص۱۶۲.
- ↑ کاظمی، محمد ایوب، مقاله «زید بن حارثه»، دایرة المعارف صحابه پیامبر اعظم ج۵، ص۱۹۶-۱۹۷.
- ↑ الصحیح من سیرة النبی الأعظم، ج۱۴، ص۳۰۸.
- ↑ المغازی، ج۲، ص۵۵۵.
- ↑ الطبقات الکبری، ج۲، ص۶۷.
- ↑ بحار الأنوار، ج۲۰، ص۲۹۲.
- ↑ [۱] پایگاه جامع تاریخ