مصافحه در سبک زندگی اسلامی

این مدخل زیرشاخهٔ بحث مصافحه است. مصافحه از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: مصافحه در معارف و سیره نبوی - مصافحه در سبک زندگی اسلامی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

«مصافحه» در لغت به معنی «صفحه (دست) بر صفحه قرار دادن» و در اصطلاح به معنی «دست دادن» با یکدیگر است. «عنق» یعنی «گردن» و منظور از «معانقه؛ گردن کنار گردن یکدیگر گذاشتن و یا دست دور گردن هم انداختن است.

دست دادن نشانه‌ای از اعتماد به نفس و قدرت روحی و ابراز علاقه است. دست دادن سرد و بی‌حال، توأم با بی‌تفاوتی نه‌تنها جالب نیست، بلکه ناپسند است. اشخاصی که دست را مانند تکه گوشتی، شُل و وِل به طرف مقابل دراز می‌‌کنند، بهتر است از دست دادن خوداری کنند.

دست دادن می‌تواند نشاط، خوشحالی، تواضع، صمیمیت و توجه شما را به مخاطب منتقل کند. روشن است که این کار اگر با لبخند و نگاه مهربانانه و حرکاتی موزون همراه باشد، بر مخاطب اثر بهتری خواهد گذاشت.

آداب دست دادن

هنگام دست دادن باید مستقیماً به چهره طرف مقابل نگاه کرد و قیافه بشاش داشت، نباید به این سو و آن سو نگریست، طوری که، دست یک جا و نگاه جای دیگر باشد.

در اولین لحظه‌ای که با کسی آشنا می‌شوید مبادرت به دست دادن نکنید. معمولاً وقتی کسی از طرف یک دوست به دیگری معرفی می‌شود و همچنین در اولین دفعه‌ای که در مجلسی بین دو نفر دیداری به وقوع می‌‌پیوندد، به یکدیگر دست نمی‌دهند، مگر اینکه طرفین مایل باشند پس از آن با یکدیگر ارتباط بیشتری برقرار نمایند.

به هنگام دست دادن و احوالپرسی، نه چنان دستتان را شل بگیرید که از بی‌حالی و سستی شما حکایت کند و نه چنان محکم دست طرف مقابل را فشار دهید که آه از نهاد او بر آسمان رود. پس از دست دادن، نباید دست طرف مقابل را برای مدتی همچنان نگاه داشت. با دست‌های مرطوب یا احیاناً آلوده، از دست دادن خودداری کنید.

امام علی(ع) فرمود: «اگر هنگامی که با برادران دینی به هم می‌رسید با هم دست بدهید، و با خوشرویی اظهار شادمانی کنید، پس از پراکنده شدن تمام گناهان شما پاک شده است».

کسی را که با دست‌های پر در حال گذر است، مجبور به دست دادن نکنید. اگر بدین سبب از شما عذر خواست، پوزش او را با روی خوش بپذیرید. دست دادن با دستکش برای آقایان خلاف ادب است، اما برای خانم‌ها مانعی ندارد. فشردن شدید دست‌ها به عنوان ابراز دوستی بیشتر کار خوبی نیست. به ویژه در فصل گرما که دست‌ها فوراً عرق می‌کند یا وقتی که انگشتری در دست دوستتان است، این کار موجب فشار مضاعف و گاهی هم موجب درد می‌شود.

در دست دادن شرط است کسی که از نظر سنی و مقام اجتماعی بزرگ‌تر است پیشقدم گردد. در غیر این صورت ممکن است پیش‌دستی کوچک‌ترها از نظر بزرگترها نوعی بی‌پروایی و پررویی به شمار رود. ضمن دست دادن با عباراتی از قبیل: «دستتان چقدر سرد یا خیس است و.».. فرد را شرمنده نکنید.

در حدیث نبوی آمده است: «اگر زنی بخواهد با مرد نامحرم دست بدهد (که نباید دست دهد) و ناچار باشد، یا بخواهد با او بیعت کند، از پشت لباس (و با وجود حایل و دستکش) مانعی ندارد». دست دادن با خانم‌ها (غیر محارم) در دستورات اسلامی حرام است. در صورت اضطرار باید با پوشش باشد، پیامبر گرامی اسلام موقع بیعت با زنان، ظرف آبی را میان خود و زنان قرار می‌داد و دست خود را در آن ظرف فرومی برد و از بانوان می‌خواست تا آنان نیز، برای بیعت دستشان را در آب فروبرند.

هنگام دست دادن باید فاصله دو نفر آنقدر باشد که دست‌ها به آسانی به هم برسند. آنان که از فاصله دور و با خم شدن دست خود را به سوی طرف مقابل دراز می‌کنند، ناآگاهانه حریم ادب و نزاکت را درهم می‌‌شکنند.

ممنوعیت‌ها دست دادن

در این موارد دست دادن لازم نیست: مسلمانی که مفتخر به بندگی حضرت حق است، به رسم بیگانگان و مشرکان با نامحرم دست نمی‌دهد. حتی با دختران خردسال نامحرم هم دست ندهید تا به این وسیله آنان با مواردی که شایسته مراعات است، زودتر آشنا شوند. در محافل شلوغ نظیر عزاداری، جلسات مذهبی، جلسات رسمی و سازمانی، جاهای پر جمعیت مثل مساجد. سر سفره غذا.

با کسی که دستش به کاری بند است. اگر دستتان آلوده یا خیس است. در این صورت مؤدبانه از کسی که دستش را به سوی شما دراز کرده است پوزش بطلبید. با برخی از افراد گروهی که فقط با یک یا دو نفر از آنان آشنایید. در این صورت اگر به سلام اکتفا کنید کافی است.

مصافحه با دستکش، برای مردان جز به وقت ضرورت شایسته نیست. پس اگر مردی، مجبور است که با نامحرم دست بدهد، بهتر است از دستکش استفاده کند. موقع دست دادن درست نیست بر کف دست طرف مقابل، چنان بکوبند که صدای آن دیگران را آزار دهد. در هر کاری متانت و حد میانه را مراعات فرمایید.

اگر دستتان را به بینی و دهان و چشم کشیده‌اید، پیش از شستن یا ضدعفونی کردنش با دیگران دست ندهید. کوچک‌ترها در دست دادن با بزرگ‌ترها، سالمندان، افراد محترم، مسئولان، استادان، معلمان و کارفرمایان پیش‌قدم نشوند. در این موارد اگر بزرگ‌تر خواست دست بدهد آنگاه کوچک‌تر می‌تواند با حفظ ادب، دست خویش را دراز کند. زیردست در دست دادن به رئیس خود پیش‌دستی نکند.

منابع

1. دشتی نیشابوری، محمد، سبک زندگی