حکیمه دختر امام جواد
مقدمه
حکیمه خاتون، از بانوان خاندان امامت و رسالت و زنی باکفایت و مؤمنه بود. وی دختر امام جواد (ع)، خواهر امام هادی (ع) و عمّه امام حسن عسکری (ع) بود. ایشان یکی از بانوان نقشآفرین در تاریخ پرافتخار شیعه است.
از روایات اسلامی به روشنی استفاده میشود که مادر حضرت مهدی (ع) آموزههای دینی را در مکتب این بانوی بزرگوار فراگرفته است. افزون بر آن، حضور فعّال وی در شب ولادت آخرین پیشوای معصوم و منجی موعود، نشان از جایگاه ویژه وی در خاندان عصمت و طهارت دارد.
وی نخستین بانویی است که جمال دل آرای پیشوای آخرین را مشاهده کرده، یگانه روایتگری است که حکایت آن تولد منجی موعود را به تفصیل گزارش کرده است.
امروزه درباره چگونگی ولادت حضرت مهدی (ع) مشهورترین گزارشی که میتوان ارائه کرد، سخنان ارزشمند این بانوی بزرگ است. شیخ صدوق، این حادثه بزرگ را از زبان آن بانوی بزرگ چنین آورده است: حکیمه دختر امام جواد (ع) گوید: امام حسن عسکری (ع) مرا به نزد خود فراخواند. و فرمود: ای عمه! امشب افطار نزد ما باش! که شب نیمه شعبان است و خدای تعالی امشب حجّت خود را- که حجّت او در روی زمین است- ظاهر سازد. گوید: گفتم: مادر او کیست؟ فرمود: نرجس. گفتم: فدای شما شوم اثری در او نیست، فرمود: همین است که به تو میگویم. گوید: آمدم و چون سلام کردم و نشستم، نرجس آمد کفش مرا بردارد و گفت: ای بانوی من و بانوی خاندانم حالتان چطور است؟ گفتم: تو بانوی من و بانوی خاندان من هستی، گوید: از کلام من ناخرسند شد و گفت: ای عمه جان! این چه فرمایشی است؟ گوید: بدو گفتم: ای دختر جان! خدای متعال امشب به تو فرزندی عطا فرماید که در دنیا و آخرت آقا است. گوید: نرجس خجالت کشید و حیاء کرد[۱].
موسی بن محمد گوید: حکیمه دختر امام جواد (ع) که عمه پدر آن حضرت است به من گفت که خود او آن حضرت را در شب ولادتش و هم بعد از آن دیده است[۲].
احمد بن ابراهیم گوید: شرفیاب حضور حکیمه دختر محمد بن علی خواهر ابو الحسن عسکری گردیدم سال دویست و شصت و دو بود و در مدینه بودم و از پشت پرده با او سخن گفتم و از دین وی پرسیدم. کسی که باید امام بداند برای من نام برد و به من گفت: فلان پسر حسن عسکری (ع) نام او را گفت، گفتم قربانت او را معاینه کردی یا خبر او را شنیدی؟ گفت: خبر او را از امام یازدهم شنیدم و برای مادرش نوشته بود، گفتم: آن مولود کجاست؟ گفت پنهان است. گفتم: شیعه به چه کسی مراجعه کند؟ حکیمه گفت: به جده او مادر امام یازدهم. گفتم: وصیت خود را به زنی واگذاشته است؟! حکیمه گفت: پیروی از حسین بن علی بن ابی طالب (ع) کرده است، زیرا آن حضرت به حسب ظاهر وصایای خود را به خواهرش زینب دختر علی بن ابی طالب (ع) سپرد "برای پنهان کردن امامت پسرش علی بن الحسین". سپس فرمود: شما مردمی مطلع از اخبار هستید؛ آیا در روایات به شما نرسیده که نهمین فرزند حسین (ع) زنده است و میراثش تقسیم میشود؟[۳].[۴]
حکیمه خاتون میگوید: پس از چهل روز از ولادت حضرت مهدی (ع)، طبق دعوت امام حسن عسکری (ع) به خانهاش رفتم. وقتی وارد اطاق شدم، ناگهان دیدم همان کودک، چون آفتاب درخشنده در مقابل پدر راه میرود و به اندازه یک فرزند دو ساله میماند. تعجب کردم و از امام پرسیدم: ای سرور من! این کودک به اندازه دو سال رشد کرده است؟ حضرت تبسمی کرد و فرمود: فرزندان پیامبران و جانشینان آنان که به مقام پیشوایی و امامت برگزیده میشوند، رشدشان همانند سایرین نیست، بلکه وقتی یک ماه از عمرشان میگذرد، چنان است که بر دیگران یک سال گذشته باشد[۵]. حکیمه خاتون از محضر امام حسن عسکری (ع) درخواست نمود که در حق او دعا کند و از خدا بخواهد که در زمان حیات امام (ع) از دنیا برود و چنین شد[۶]. مزار او در سامرا کنار حرم عسکریین است[۷].
حکیمه خاتون
وی از زنان برجسته خاندان اهلبیت(ع) و از ثقات زنان راوی حدیث شیعه میباشد که روایات و احادیث وی در کتب معتبر امامیه از جمله کتب اربعه نقل شده است. او محضر چهار امام (امام جواد، امام هادی، امام عسکری و امام مهدی(ع)) را درک نموده و محرم اسرار آنان بود. حکیمه خاتون با یکی از علویون به نام شریف ابوالحسن محدث از نوادگان حسین اصغر فرزند امام زین العابدین(ع) ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نامهای شریف ابوعبدالله الحسین و حمزه گردید. حکیمه خاتون به جهت علم، دانش، فضل، کمال و تقوایش کلاس درس تشکیل میداد. همه خاندانش را به دور خود جمع میکرد و از دانش و فقه و تعلیم و تربیت دینی خویش آنان را برخوردار میکرد. حکیمه خاتون اخبار بسیاری را درباره ازدواج امام حسن عسکری(ع) با نرجس و ولادت امام مهدی(ع) نقل میکند[۸]. او خود هنگام ولادت امام زمان(ع) حضور داشته است. گویند آداب اسلامی و فرایض دینی را به نرجس خاتون آموخت تا آنکه او را سرآمد زنان روزگار نمود.
حکیمه خاتون از سفراء و ابواب صاحب الزمان(ع) بود و هرگاه اراده میکرد به خدمت آن حضرت میرسید و عرایض مردم را به امام میرسانید و توقیعات آن حضرت را به مردم برمیگردانید. امام زمان(ع) و مادرش مدتی در منزل او پنهان بودند. گویند نواب امام زمان(ع) به وسیله این بانو با امام رابطه برقرار میکردند. شیخ صدوق به سند معتبر خود از احمد بن ابراهیم نقل میکند که گفت: من بر حکیمه خاتون در سال ۲۶۲ وارد شدم و سؤالاتم را از پشت پرده از ایشان پرسیدم. او واسطه امام عصر با مردم بود و بسیاری از امور مربوط به شیعیان را انجام میداد. حکیمه خاتون به سال ۲۷۴ هجری در شهر سامرا وفات یافت و در پایین پای امام حسن عسکری(ع) کنار قبر نرجس خاتون به خاک سپرده شد. علمای شیعه زیارت او را در قبال زیارت ائمه سامرا مستحب مؤکد قرار دادهاند[۹].
تا زمان علامه مجلسی برای این بانوی بزرگوار زیارتنامهای وارد نشده بود. علامه در اینباره مینویسد: در بقعه شریف امام هادی و امام عسکری(ع) قبر این بانوی دانشمند قرار دارد و من نمیدانم چرا عالمان و دانشمندان زیارتی را برای ایشان نیاوردهاند، درحالیکه وی دارای فضل و جلال درخشانی بود و در خدمت ائمه معصومین(ع) قرار داشت و حامل اسرار آنان بود و برای وجود مقدس امام زمان(ع) سمت مادری داشت و بارها آن حضرت را ملاقات و زیارت نمود و پس از وفات امام عسکری(ع) نیز واسطه و سفیر او بود و مردم به واسطه او حوائج و مسائل خود را حل میکردند. بنابراین سزاوار است که ایشان در آن بقعه شریف زیارت شوند و آنطور که شأن و صلاحیت او اقتضا میکند، از وی تجلیل و تکریم به عمل آید. اکنون در مفاتیح الجنان به نقل از هدیة الزائرین پس از نقل زیارت ائمه سر من رأی و بعد از زیارتنامه مادر امام زمان(ع) زیارتی به نام جناب حکیمه آمده و شیخ عباس قمی متن کامل آن را ذکر کرده است.[۱۰]
پرسش مستقیم
پرسشهای وابسته
- چه دلیلی بر متولد شدن امام مهدی هست؟ (پرسش)
- آیا کسی بعد از تولد امام مهدی را دیده است؟ (پرسش)
- آیا ممکن است گروهی اخباری را در موضوع ولادت امام مهدی جعل کرده باشند؟ (پرسش)
- آیا با اجماعی که شیعه قبول ندارد میتوان دلیل ولادت امام مهدی را اجماع قرار داد؟ (پرسش)
- آیا ممکن است که ولادت و وجود شخصی را در خارج با دلیل فلسفی اثبات نمود؟ (پرسش)
- گزارش حکیمه خاتون از ولادت امام مهدی چیست؟ (پرسش)
- حکیمه خاتون درباره چهل روزگی امام مهدی چه میفرماید؟ (پرسش)
جستارهای وابسته
منابع
پانویس
- ↑ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، باب ۴۲، ح۱؛ همچنین ر. ک: شیخ طوسی، کتاب الغیبة، ص۲۳۸؛ اربلی، کشف الغمة، ج۲، ص۴۴۹.
- ↑ محمد بن یعقوب کلینی، الکافی، ج۱، ص۳۲۹
- ↑ شیخ صدوق، کمال الدین و تمام النعمة، ج۲، ص۵۰۷، ح۲۴
- ↑ سلیمیان، خدامراد، فرهنگنامه مهدویت، ص۱۹۱ ـ ۱۹۲.
- ↑ بحار الانوار، ج۵۱، ص۱۴.
- ↑ روزگار رهایی، ج ۱، ص ۱۵۳.
- ↑ تونهای، مجتبی، موعودنامه، ص۲۸۵.
- ↑ ر.ک: الکافی، ج۱، ص۳۳۰؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۲، ص۴۲۴ به بعد؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷.
- ↑ برای شرح حال حکیمه خاتون ر.ک: الغیبه، حلوسی، ص۱۴۱؛ اعلام الوری باعلام الهدی، ج۲، ص۳۳۸؛ اعیان الشیعه، ج۶، ص۲۱۷؛ کمال الدین و تمام النعمه، ج۴، ص۴۲۴؛ تنقیح المقال، ج۳، ص۷۶؛ جامع الرواة، ج۲، ص۴۵۷؛ بحارالانوار، ج۹۹، ص۷۹؛ معجم رجال الحدیث، ج۲۳، ص۱۸۷؛ اعلام النساءالمؤمنات، ص۳۴۶-۳۵۰.
- ↑ محمدزاده، مرضیه، زنان ائمه معصومین و زنان با ائمه معصومین، ص ۳۳۰.