رفاعة بن زید بن وهب جذامی

آشنایی اجمالی

وی از تیره جذام از بنی کهلان بن سبا از قحطان^[۱] بود. نسبت وی را بنا بر آنکه طبق نظر اهل حدیث از بنی‌ضبیب باشد، ضبیبی و بنا بر آنکه مطابق نظر اهل نسب، از بنی‌ضبینة بن جذام باشد، ضبینی هم گفته‌اند^[۲]. چنان که برخی ضبنی گفته‌اند^[۳]. وی برادر تنی سوید و برذع بود که همراه آنان در «بیت جبرین»^[۴]سکونت گزید^[۵]. نام جد پدری‌اش را عمیر هم گفته‌اند^[۶].

وی به هنگام صلح حدیبیه و پیش از خیبر با گروهی از جذامیان نزد رسول خدا(ص) رفت و همه اسلام آوردند^[۷] و او بنده‌ای^[۸] به آن حضرت هدیه کرد که در بازگشت از خیبر کشته شد^[۹]. گفته‌اند دحیه کلبی فرستاده رسول خدا(ص) به سوی قیصر روم، در راه بازگشت از نزد قیصر در محل «حسمی»^[۱۰] یا شنار^[۱۱] از سوی مردمی از قبیله جذام غارت شد. وی به مدینه بازگشت و چون نزد رسول خدا(ص) رفت و نتیجه سفر خود و غارت اموالش را باز گفت، رسول خدا(ص) زید بن حارثه را در قالب سریه‌ای به حسمی اعزام کرد^[۱۲]. از سوی دیگر، رفاعة بن زید جذامی که نزد رسول خدا(ص) آمد و در مدینه اقامت داشت، از آن حضرت خواست تا نامه‌ای به همراه او برای اقوامش بنویسد. آن حضرت نیز با نوشتن نامه‌ای خویشان او را به اسلام دعوت کرد و آنان اجابت کردند و با شتاب آمدند و به محل غارت دحیه رسیدند که دیدند کسانی که به دحیه حمله کرده بودند، از آنجا رفته‌اند^[۱۳]. نیز بنا بر گزارشی رسول خدا(ص) در جمادی‌الثانیه سال ششم^[۱۴] زید بن حارثه را به سوی قبیله جذام در منطقه حسمی فرستاد. زید شماری را کشت و برخی را اسیر کرد از این رو، عده‌ای از جذامیان، از جمله رفاعة بن زید نزد رسول خدا(ص) آمدند و رفتار زید را به اطلاع آن حضرت رسانده و با نشان دادن نامه پیامبر(ص) خواستار بازگرداندن اسیران شدند. رسول خدا(ص) فرمود: با کشته‌های شما چه کنیم؟ رفاعه گفت: تو خود بهتر می‌دانی ما حلالی را بر تو حرام و حرامی را بر تو حلال نمی‌کنیم. ابوزید بن عمرو جذامی نیز آزادی اسیران جذامی و گذشتن از خون بهای کشته‌های آنان را پیشنهاد کرد. رسول خدا(ص) پیشنهاد ابوزید را تأیید کرد و امام علی(ع) را برای انجام این کار فرستاد^[۱۵].^[۱۶]

جستارهای وابسته

منابع

خانجانی، قاسم، مقاله «رفاعة بن زيد بن وهب جذامی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳

پانویس

↑ ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۳۲۹ و ص۴۱۹.
↑ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۸۲.
↑ ابن حجر، الفتح الباری، ج۷، ص۳۷۵؛ برای اطلاع از اختلاف در نسبت وی، ر.ک: عینی، عمدة القاری، ج۱۷، ص۲۵۵.
↑ که بیت جبریل نیز گفته‌اند. منطقه‌ای میان بیت‌المقدس و غزه که از قدس تا آنجا دو مرحله راه است؛ ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۵۲۰.
↑ ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۱، ص۴۴۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۶۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۴۱۷.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶.
↑ و آن حضرت او را سرپرست قومش قرار داد. ر.ک: این عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۹.
↑ سیاه، ر.ک: نسائی، سنن، ج۳، ص۱۴۰؛ به نام مذعم، ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۸؛ بخاری، صحیح، ج۷، ص۲۳۵.
↑ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶؛ و به اختصار، ابن هشام، السیره النبویه، ج۳، ص۳۵۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۰.
↑ یا شنان، نام یک وادی در شام، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۳۶۶.
↑ ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۶۰.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۵-۵۵۶؛ و با اندکی تغییر، طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۰-۱۴۱.
↑ واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۷-۵۵۸.
↑ ر.ک: واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۵.
↑ ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۶۰-۲۶۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۳۰۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۱-۱۴۲.
↑ خانجانی، قاسم، مقاله «رفاعة بن زيد بن وهب جذامی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۴۸-۳۴۹.

[1] ابن حزم، جمهره انساب العرب، ص۳۲۹ و ص۴۱۹.

[2] ابن اثیر، اسدالغابه، ج۲، ص۲۸۲.

[3] ابن حجر، الفتح الباری، ج۷، ص۳۷۵؛ برای اطلاع از اختلاف در نسبت وی، ر.ک: عینی، عمدة القاری، ج۱۷، ص۲۵۵.

[4] که بیت جبریل نیز گفته‌اند. منطقه‌ای میان بیت‌المقدس و غزه که از قدس تا آنجا دو مرحله راه است؛ ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۱، ص۵۲۰.

[5] ابونعیم، معرفه الصحابه، ج۱، ص۴۴۲؛ ابن اثیر، اسدالغابه، ج۱، ص۳۶۶؛ ابن حجر، الاصابه، ج۱، ص۴۱۷.

[6] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶.

[7] و آن حضرت او را سرپرست قومش قرار داد. ر.ک: این عبدالبر، الاستیعاب، ج۲، ص۷۹.

[8] سیاه، ر.ک: نسائی، سنن، ج۳، ص۱۴۰؛ به نام مذعم، ر.ک: ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۴۹۸؛ بخاری، صحیح، ج۷، ص۲۳۵.

[9] ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۱، ص۲۶۶؛ و به اختصار، ابن هشام، السیره النبویه، ج۳، ص۳۵۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۰.

[10] یا شنان، نام یک وادی در شام، ر.ک: یاقوت حموی، معجم البلدان، ج۳، ص۳۶۶.

[11] ر.ک: ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۶۰.

[12] واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۵-۵۵۶؛ و با اندکی تغییر، طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۰-۱۴۱.

[13] واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۷-۵۵۸.

[14] ر.ک: واقدی، المغازی، ج۲، ص۵۵۵.

[15] ابن هشام، السیره النبویه، ج۴، ص۲۶۰-۲۶۴؛ ابن سعد، الطبقات الکبری، ج۷، ص۳۰۳؛ طبری، تاریخ، ج۳، ص۱۴۱-۱۴۲.

[16] خانجانی، قاسم، مقاله «رفاعة بن زيد بن وهب جذامی»، دانشنامه سیره نبوی ج۳، ص۳۴۸-۳۴۹.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱۱]

[۱۲]

[۱۳]

[۱۴]

[۱۵]

[۱۶]