اعتکاف: تفاوت میان نسخه‌ها

| عنوان مدخل  =  

| مداخل مرتبط = [[اعتکاف در قرآن]] - [[اعتکاف در فقه اسلامی]] - [[اعتکاف در معارف و سیره نبوی]] - [[اعتکاف در معارف و سیره رضوی]] - [[اعتکاف در سبک زندگی اسلامی]]

 

== معناشناسی ==

=== معنای لغوی ===

اعتکاف، فرصتی برای [[نیایش]] و خلوت با [[خدا]] و دوری از اشتغالات روزمرّه و [[پاک]] ساختن [[روح]] و [[توبه]] و [[قرب]] به خداست<ref>[[سید جعفر رضوی|رضوی، سید جعفر]]، [[اعتکاف - رضوی (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]]، ص ۲۷۶؛ [[جواد محدثی|محدثی، جواد]]، [[فرهنگ‌نامه دینی (کتاب)|فرهنگ‌نامه دینی]]، ص۲۸.</ref>.

=== معنای اصطلاحی ===

در اصطلاح [[فقه]] به توقف پیوسته و طولانی در مکانی برای عبادت<ref>شرائع الإسلام، ج۱، ص۱۵۸؛ مسالک الأفهام، شهید ثانی، ج۲، ص۹۱.</ref> یا توقف در مکان مخصوص، به گونه خاص و برای مدتی معین به قصد عبادت اطلاق می‌گردد<ref>الوسیلة، ص۱۵۲.</ref>. برخی دیگر اعتکاف را توقف در [[مسجد]]<ref>العروة الوثقی، ج۳، ص۴۰۳.</ref> یا مسجد جامع<ref>مدارک الأحکام، ج۶، ص۳۰۸.</ref> یا توقف سه [[روز]] یا بیشتر شخص [[روزه‌دار]] در مسجد جامع<ref>الدروس الشرعیة، ج۱، ص۲۹۸.</ref> یا یکی از [[مساجد]] چهارگانه به قصد عبادت دانسته‌اند<ref>الرسائل العشر، ص۱۹۲.</ref>. به شخص اعتکاف کننده «معتکِف»<ref>معجم المصطلحات و الألفاظ الفقهیة، ج۱، ص۲۲۹.</ref> و به مکانی که اعتکاف در آن انجام می‌گیرد «معتکَف»<ref>تذکرة الفقهاء، ج۶ ص۳۰۸؛ القاموس الفقهی، ص۲۶۰.</ref> اطلاق شده است<ref>[[سید جعفر رضوی|رضوی، سید جعفر]]، [[اعتکاف - رضوی (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]]، ص ۲۷۶.</ref>.

== پیشینه اعتکاف ==

[[کناره‌گیری]] از [[اهل]] و [[خانواده]] و [[مشاغل]] [[دنیوی]] و عزلت‌گزینی در [[خانه خدا]] به قصد [[عبادت]] از کارهای پیشینه‌دار در [[ادیان توحیدی]] بوده است و [[پیامبران]] و [[اولیای الهی]] گاه برای مدتی اندک یا زیاد از [[جامعه]] دوری می‌گزیدند و در عبادت‌گاه‌ها و [[مساجد]] به مناجات با خدا می‌پرداختند. از [[آیه]] ۱۲۵ [[سوره بقره]] که در آن از [[فرمان خداوند]] به [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} و [[اسماعیل]] {{ع}} مبنی بر تطهیر [[مسجدالحرام]] برای [[طواف]] و اعتکاف‌کنندگان یاد شده بر می‌آید که اعتکاف در [[شریعت]] این دو [[پیامبر الهی]] وجود داشته است<ref>التفسیر الکبیر، ج۴، ص۴۷.</ref>.  

در برخی [[احادیث]] از وجود نوعی اعتکاف و [[گوشه‌گیری]] برای [[عبادت]] در [[عصر جاهلی]] که «تحنث» نامیده می‌شود سخن به میان آمده است<ref>السیرة النبویة، ابن هشام، ج۱، ص۱۵۴.</ref>. از جمله در روایتی نقل شده است که [[پیامبر اسلام]] {{صل}} نیز قبل از بعثت به [[کوه]] حرا می‌آمد و در آنجا مشغول تحنث می‌شد<ref>صحیح البخاری، ج۱، ص۳.</ref>. این عمل [[پیامبر]] {{صل}} که به مدت یک ماه ادامه داشت هر ساله تکرار می‌گردید<ref>السیرة النبویة، ابن هشام، ج۱، ص۱۵۴.</ref>. بر پایه روایتی [[قرآن کریم]] نیز در یکی از همین موارد تحنث بر پیامبر اسلام {{صل}} نازل شد<ref>أسباب نزول، ص۵.</ref>. پس از [[بعثت]] نیز [[سنت]] اعتکاف ادامه یافت و پیامبر اسلام {{صل}} و [[مسلمانان]] به این [[سنت الهی]] عمل می‌کردند. از جمله در روایتی نقل شده است که در دهه آخر [[ماه رمضان]] برای پیامبر سایبانی در [[مسجد]] [[نصب]] و فرشی را پهن می‌کردند و آن حضرت به اعتکاف مشغول می‌شد<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۴.</ref>. بر اساس روایتی دیگر آن حضرت پس از ورود به [[مدینه]]، ابتدا در دهه اول ماه رمضان به اعتکاف مشغول شد و در سال بعد در دهه وسط و در سال سوم در دهه آخر [[معتکف]] شد و از سال سوم به بعد، هر ساله در دهه آخر [[ماه رمضان]] اعتکاف می‌نمود<ref>من لا یحضره الفقیه، ج۲، ص۱۸۹.</ref>.<ref>[[سید جعفر رضوی|رضوی، سید جعفر]]، [[اعتکاف - رضوی (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]] ص ۲۷۶؛ [[فتاح آقازاده|آقازاده، فتاح]]، [[اعتکاف - آقازاده (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]].</ref>

== اهمیت اعتکاف ==

اعتکاف در [[شرایع الهی]] از آن‌چنان اهمیت و جایگاه والایی برخوردار است که [[خداوند]] به دو [[پیامبر]] بزرگ خویش یعنی [[حضرت ابراهیم]] {{ع}} و [[اسماعیل]] {{ع}} [[فرمان]] می‌دهد که [[مسجدالحرام]] و [[خانه خدا]] را برای اعتکاف کنندگان تطهیر نمایند<ref>{{متن قرآن|وَإِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثَابَةً لِلنَّاسِ وَأَمْنًا وَاتَّخِذُوا مِنْ مَقَامِ إِبْرَاهِيمَ مُصَلًّى وَعَهِدْنَا إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ أَنْ طَهِّرَا بَيْتِيَ لِلطَّائِفِينَ وَالْعَاكِفِينَ وَالرُّكَّعِ السُّجُودِ}} «و (یاد کن) آنگاه را که خانه (کعبه) را برای مردم جای بازگشت و امن کردیم و (گفتیم) از «مقام ابراهیم» نمازگاه گزینید و به ابراهیم و اسماعیل سفارش کردیم که خانه مرا برای طواف‌کنندگان (مسافر) و مجاوران (حرم) و رکوع‌کنندگان سجده‌گزار، پاکیزه بدارید» سوره بقره، آیه ۱۲۵.</ref>. همچنین اهمیت این [[سنت]] پسندیده را می‌توان از اهتمام شدید و مداوم [[پیامبر اسلام]] {{صل}} به آن دریافت؛ به گونه‌ای که بر اساس [[نقلی]] منسوب به [[امام رضا]] {{ع}} پیامبر اسلام {{صل}} در یک سال که به علت [[جنگ بدر]] موفق به انجام این [[عبادت]] نگردیدند در سال بعد قضای آن را به جای آوردند<ref>فقه الرضا {{ع}}، ص۱۹۰.</ref>.<ref>[[سید جعفر رضوی|رضوی، سید جعفر]]، [[اعتکاف - رضوی (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دانشنامه امام رضا ج۲ (کتاب)|دانشنامه امام رضا ج۲]]، ص ۲۷۶.</ref>

== [[احکام فقهی]] اعتکاف ==

در روزه اعتکاف، قصد اعتکاف شرط نیست، بلکه روزه ماه رمضان یا روزه نذری و مانند آن نیز کفایت می‏‌کند<ref>مستند الشیعة، ج۱۰، ص۵۴۵.</ref>. در صورت صحیح نبودن روزه ـ به جهت زمان، مانند [[عید قربان]] و فطر و یا به جهت شخص، مانند حائض، نفساء، [[بیمار]] و مسافر ـ اعتکاف نیز صحیح نیست<ref>مستند الشیعة، ج۱۰، ص۵۴۶.</ref>.  

در طول مدّت اعتکاف، آمیزش با [[همسر]] و به قول مشهور، لمس کردن و بوسیدن او با [[شهوت]]؛ بوییدن عطر و گل و گیاهان خوش بو به قول مشهور؛ [[مجادله]] با دیگران در [[امور دنیوی]] و [[دینی]] به قصد [[فضل]] فروشی و [[غلبه]] و [[خرید و فروش]] بر [[معتکف]] [[حرام]] است<ref>جواهر الکلام، ج۱۷، ص۱۹۹ ـ ۲۰۴.</ref>.<ref>العروة الوثقی، ج۲، ص۲۶۰.</ref>.<ref> [[سید محمود هاشمی شاهرودی|هاشمی شاهرودی، سید محمود]]، [[فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت (کتاب)|فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت]] ج۱، ص۵۹۸-۶۰۰؛ [[فتاح آقازاده|آقازاده، فتاح]]، [[اعتکاف - آقازاده (مقاله)|مقاله «اعتکاف»]]، [[دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳ (کتاب)| دائرةالمعارف قرآن کریم ج۳]].</ref>