دعای مکارم الاخلاق

این مدخل زیرشاخهٔ بحث دعاهای امام سجاد است. دعای مکارم الاخلاق از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود: دعای مکارم الاخلاق در تاریخ اسلامی - دعای مکارم الاخلاق در معارف دعا و زیارات - دعای مکارم الاخلاق در معارف و سیره سجادی - پرسش مرتبط ندارد

مقدمه

در بین دعاهای صحیفه، دعای بیستم به ذکر مکارم اخلاق اختصاص یافته است. در این دعا ۱۹۳ ویژگی ممتاز بیان شده است. که در ضمن آن امام نوزده بار بر محمد و خاندان او درود می‌فرستد. این ویژگی‌ها مضامین گوناگونی را شامل می‌شود. برخی از آنها همچون ایمان کامل و یقین و حُسن‌نیّت به بُعد قلبی و روحی انسان مربوط می‌شود و بعضی دیگر مربوط به اعمال و رفتار ظاهری انسان است، مثل سخن‌گفتن به هدایت و انجام طاعات و کارهایی که مورد خشنودی خداوند است. هرچند هدف‌گیری امام در این دعا ذکر مواردی است که باعث اصلاح امر آخرت است اما در عین‌حال از درخواست‌هایی که باعث اصلاح حال دنیا می‌شود نیز غفلت ننموده است؛ زیرا عمران خانه آخرت جز با اصلاح امور دنیوی و تنظیم صحیح آنها صورت نمی‌بندد؛ از این‌رو در کنار رستگاری آخرت (فوز معاد)، اقتصاد در زندگی را لازم می‌داند و از خداوند درخواست روزیِ بی‌حساب و صحّت و سلامت می‌نماید. در همین دعا تکمیل کرامت‌ها را می‌طلبد: «ای خداوند، هر خصلت بد که در من است، بر صلاح آور و هر زشتی که با من است و موجب نکوهش من، به زیبایی بدل نمای و هر کرامت کمال‌نایافته که در من است، کامل فرمای».

اینک عبارت‌هایی از این دعا را از نظر می‌گذرانیم: «بار خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و مرا به راه شایسته هدایت راه‌بنمای... و نیّتی صوابم ده و چنان کن که در آن تردید روا ندارم، و عمر مرا دراز نمای و چنان کن که در طاعت تو به سر شود و چون مرتع عمر من چراگاه اهریمن گردد، پیش از آن‌که خصومت تو بر من تازد یا خشم تو مرا به سر دراندازد، جان من بستان».

«بار خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و رستگاری بخش مرا تا کسی را که با من ناراستی کند، به اخلاص پاسخ دهم و کسی را که از من دوری گزیند به نیکویی جزا دهم و کسی را که مرا محروم می‌دارد به بذل و احسان بنوازم و با آن‌کس که رشته مودّت بریده است بپیوندم و کسی را که از من به بدی یاد کرده است، به نیکی یاد کنم و خوبی را سپاس گویم و از بدی چشم فروبندم».

«ای خداوند، مرا سیمای صالحان ده و جامه پرهیزگاران، در گستردن عدل و فروخوردن خشم و خاموش کردن آتش دشمنی، و به‌هم پیوستن تفرقه‌جویان و آشتی دادن خصمان، و فاش‌کردن نیکی و پوشیدن عیب‌ها و نرم‌خویی و فروتنی و نیک‌سیرتی و بیرون‌راندن باد غرور از سر، و سبقت در فضیلت و ایثار در بخشش و دم فرو بستن از عیب دیگران... و گفتن سخن حق هرچند دشوار بود و اندک‌شمردن نیکی‌های خود در کردار و گفتار، هرچند بسیار بوَد و بسیار شمردن بدی‌های خود در کردار و گفتار، هرچند اندک بود». «خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و مرا از میانه‌روی بهره‌مند ساز و در زمره اهل صواب در آور. مرا از راهنمایان طریق حق قرار ده و در شمار بندگان صالح در قیامت رستگاری را نصیب من فرمای و از آتش دوزخم در امان دار».

«خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و آبرویم به توان‌گری مصون دار و جاه و منزلتم را به بینوایی مکاه آن‌سان که از دیگر روزی‌خوارانت روزی بطلبم و دست پیش بندگان شریر تو دراز کنم، آنگاه به ستایش کسی که به من بخشیده است فریفته شوم و به نکوهش کسی‌که دست منع فراروی من داشته مبتلا گردم، و حال ان‌که کسی‌که توان بخشیدن و منعش هست تنها تویی و بس».

«خدایا، درود بفرست بر محمد و خاندانش و مرا تندرستی ده که تو را پرستش کنم و آسایش عطاکن تا دامن از جهان درچینم و علم مرا با عمل همراه فرمای، و پرهیزگاری‌ام را با میانه‌روی قرین نمای»..

منابع

1. خالقیان، فضل‌الله، مقاله «مکارم اخلاق»، دانشنامه صحیفه سجادیه