خمس در فقه سیاسی: تفاوت میان نسخه‌ها

نسخهٔ ‏۱۰ اکتبر ۲۰۲۰، ساعت ۰۹:۱۱

متن این جستار آزمایشی و غیرنهایی است. برای اطلاع از اهداف و چشم انداز این دانشنامه به صفحه آشنایی با دانشنامه مجازی امامت و ولایت مراجعه کنید.

اين مدخل از زیرشاخه‌های بحث خمس است. "خمس" از چند منظر متفاوت، بررسی می‌شود:

خمس در قرآن | خمس در حدیث | خمس در فقه اسلامی| خمس در فقه سیاسی

در این باره، تعداد بسیاری از پرسش‌های عمومی و مصداقی مرتبط، وجود دارند که در مدخل خمس (پرسش) قابل دسترسی خواهند بود.

مقدمه

یک‌ پنجم از هر چیزی. در اصل اسم برای عدد "خمس"^[۱].
﴿أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ﴾^[۲]
"خمس" در اصطلاح مالیاتی است که به غنیمت تعلق می‌گیرد و صاحبان آن طبق این آیه، خدا، رسول، ذی القربی، یتیمان، مساکین و درراه ‌ماندگان‌اند. در مورد مصداق "غنیمت" میان مفسران و مذاهب اسلامی اختلاف است؛ برخی غنیمت را هر آنچه به قهر از کفار به دست می‌آید، تفسیر کرده‌اند^[۳]. دیگران، آن را اعم از هر فایده‌ای می‌دانند که به انسان می‌رسد، از جنگ یا تجارت یا عمل و...^[۴].
در مورد ذی القربی دو نظر وجود دارد: برخی تنها بنی‌هاشم را ذی القربی می‌دانند و بعضی بنی‌هاشم و بنی عبدالمطلب را^[۵]؛ امّا اینکه سهم "خدا" چگونه صرف می‌شود، قول اجماعی این است که اسم خدا در آیه برای تبرک ذکر شده و سهم خداوند همان سهم پیامبر(ص) است.
از برخی نقل شده است که سهم خدا صرف کعبه می‌شود^[۶]. اینکه بعد از حیات پیامبر(ص) سهم او چه می‌شود، بین فقها اختلاف است؛ مالک می‌گوید: امر آن با امام است که در آنچه مهم داند، مُتَقَرِّباً إِلَى اَللَّهِ صرف گردد؛ شافعی معتقد است: سهم رسول خدا(ص) صرف مصالح مسلمین مانند تهیه و تدارک مقدمات جهاد و غیر آن می‌شود. ابوحنیفه معتقد است: سهم حضرت رسول(ص) و ذی القربی حذف می‌گردد. بنا بر نظر امامیه، خمس به شش قسمت تقسیم می‌شود؛ سه بخش برای پیامبر(ص) در زمان حیات و بعد از او به امام معصوم جانشین او تعلق می‌گیرد و مراد از ذی القربی همین است و سه بخش دیگر برای کسانی است که در آیه بعد از ذی القربی نام برده شده‌اند^[۷].^[۸].

منابع

نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم

پانویس

با کلیک بر فلش ↑ به محل متن مرتبط با این پانویس منتقل می‌شوید:

↑ ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۲۱۷.
↑ «آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است» سوره انفال، آیه ۴۱.
↑ وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.
↑ سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.
↑ وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.
↑ وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.
↑ بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۸۲.
↑ نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص: ۲۶۲-۲۶۳.

[[رده: خُمُس

[1] ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۲۱۷.

[2] «آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است» سوره انفال، آیه ۴۱.

[3] وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.

[4] سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.

[5] وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.

[6] وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.

[7] بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۸۲.

[8] نظرزاده، عبدالله، فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم، ص: ۲۶۲-۲۶۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

@@ خط ۱۲: / خط ۱۲: @@
 * یک‌ پنجم از هر چیزی. در اصل اسم برای عدد "خمس"<ref>ابن‌فارس، معجم مقاییس اللغة، ج۲، ص۲۱۷.</ref>.
 *{{متن قرآن|أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبَى وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ}}<ref>«آنچه غنیمت گرفته‌اید از هرچه باشد یک پنجم آن از آن خداوند و فرستاده او و خویشاوند (وی) و یتیمان و بینوایان و ماندگان در راه (از خاندان او) است» سوره انفال، آیه ۴۱.</ref>
-*"خمس" در اصطلاح مالیاتی است که به [[غنیمت]] تعلق می‌گیرد و صاحبان آن طبق این [[آیه]]، [[خدا]]، [[رسول]]، [[ذی قربی]]، [[یتیمان]]، [[مساکین]] و درراه ‌ماندگان‌اند. در مورد مصداق "[[غنیمت]]" میان [[مفسران]] و [[مذاهب اسلامی]] [[اختلاف]] است؛ برخی [[غنیمت]] را هر آنچه به [[قهر]] از [[کفار]] به دست می‌آید، [[تفسیر]] کرده‌اند<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>. دیگران، آن را اعم از هر فایده‌ای می‌دانند که به [[انسان]] می‌رسد، از [[جنگ]] یا [[تجارت]] یا عمل و...<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>.
+*"خمس" در اصطلاح مالیاتی است که به [[غنیمت]] تعلق می‌گیرد و صاحبان آن طبق این [[آیه]]، [[خدا]]، [[رسول]]، [[ذی القربی]]، [[یتیمان]]، [[مساکین]] و درراه ‌ماندگان‌اند. در مورد مصداق "[[غنیمت]]" میان [[مفسران]] و [[مذاهب اسلامی]] [[اختلاف]] است؛ برخی [[غنیمت]] را هر آنچه به [[قهر]] از [[کفار]] به دست می‌آید، [[تفسیر]] کرده‌اند<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>. دیگران، آن را اعم از هر فایده‌ای می‌دانند که به [[انسان]] می‌رسد، از [[جنگ]] یا [[تجارت]] یا عمل و...<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۹، ص۸۹.</ref>.
-*در مورد [[ذی قربی]] دو نظر وجود دارد: برخی تنها [[بنی‌هاشم]] را [[ذی قربی]] می‌دانند و بعضی [[بنی‌هاشم]] و [[بنی عبدالمطلب]] را<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>؛ امّا اینکه سهم "[[خدا]]" چگونه صرف می‌شود، قول [[اجماعی]] این است که [[اسم خدا]] در [[آیه]] برای [[تبرک]] ذکر شده و سهم [[خداوند]] همان سهم [[پیامبر]]{{صل}} است.
+*در مورد [[ذی القربی]] دو نظر وجود دارد: برخی تنها [[بنی‌هاشم]] را [[ذی القربی]] می‌دانند و بعضی [[بنی‌هاشم]] و [[بنی عبدالمطلب]] را<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>؛ امّا اینکه سهم "[[خدا]]" چگونه صرف می‌شود، قول [[اجماعی]] این است که [[اسم خدا]] در [[آیه]] برای [[تبرک]] ذکر شده و سهم [[خداوند]] همان سهم [[پیامبر]]{{صل}} است.
-* از برخی [[نقل]] شده است که سهم [[خدا]] صرف [[کعبه]] می‌شود<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>. اینکه بعد از [[حیات پیامبر]]{{صل}} سهم او چه می‌شود، بین [[فقها]] [[اختلاف]] است؛ مالک می‌گوید: [[امر]] آن با [[امام]] است که در آنچه مهم داند، [[متن حدیث| مُتَقَرِّباً إِلَى اَللَّهِ ]] صرف گردد؛ [[شافعی]] [[معتقد]] است: سهم [[رسول خدا]]{{صل}} صرف [[مصالح مسلمین]] مانند تهیه و [[تدارک]] مقدمات [[جهاد]] و غیر آن می‌شود. [[ابوحنیفه]] [[معتقد]] است: سهم [[حضرت رسول]]{{صل}}  و [[ذی قربی]]  حذف می‌گردد. بنا بر نظر [[امامیه]]، [[خمس]] به شش قسمت تقسیم می‌شود؛ سه بخش برای [[پیامبر]]{{صل}} در زمان [[حیات]] و بعد از او به [[امام]] [[معصوم]] [[جانشین]] او تعلق می‌گیرد و مراد از [[ذی قربی]]  همین است و سه بخش دیگر برای کسانی است که در [[آیه]] بعد از [[ذی قربی]]  نام برده شده‌اند<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۸۲.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۲۶۲-۲۶۳.</ref>.
+* از برخی [[نقل]] شده است که سهم [[خدا]] صرف [[کعبه]] می‌شود<ref>وهبة بن مصطفی زحیلی، التفسیر المنیر، ج۱۰، ص۷.</ref>. اینکه بعد از [[حیات پیامبر]]{{صل}} سهم او چه می‌شود، بین [[فقها]] [[اختلاف]] است؛ مالک می‌گوید: [[امر]] آن با [[امام]] است که در آنچه مهم داند، [[متن حدیث| مُتَقَرِّباً إِلَى اَللَّهِ ]] صرف گردد؛ [[شافعی]] [[معتقد]] است: سهم [[رسول خدا]]{{صل}} صرف [[مصالح مسلمین]] مانند تهیه و [[تدارک]] مقدمات [[جهاد]] و غیر آن می‌شود. [[ابوحنیفه]] [[معتقد]] است: سهم [[حضرت رسول]]{{صل}}  و [[ذی القربی]]  حذف می‌گردد. بنا بر نظر [[امامیه]]، [[خمس]] به شش قسمت تقسیم می‌شود؛ سه بخش برای [[پیامبر]]{{صل}} در زمان [[حیات]] و بعد از او به [[امام]] [[معصوم]] [[جانشین]] او تعلق می‌گیرد و مراد از [[ذی القربی]]  همین است و سه بخش دیگر برای کسانی است که در [[آیه]] بعد از [[ذی القربی]]  نام برده شده‌اند<ref>بهاءالدین خرمشاهی، قرآن کریم، ترجمه، توضیحات و واژه‌نامه، ص۱۸۲.</ref>.<ref>[[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص: ۲۶۲-۲۶۳.</ref>.
 ==منابع==