استدراج: تفاوت میان نسخه‌ها

در [[فرهنگ]] اصطلاحات [[علم کلام]]، یعنی نزدیک ساختن گام به گام و تدریجیِ [[گنهکاران]] [[غافل]] و لجوج به [[عذاب الهی]]، در [[پوشش]] برخورداری از نعمت‌های پی‌درپی [[دنیوی]]<ref>.ر.ک. جمعی از نویسندگان، دانشنامه کلام اسلامی، ماده «استدراج».</ref> و در اصطلاح [[دینی]] به معنای آن است که [[خداوند]] [[گناهکاران]] و [[نافرمانان]] [[جسور]] را سریع گرفتار [[عقوبت]] نمی‌کند؛ بلکه درهای [[نعمت]] خود را بر آنها می‌‌گشاید. حال این [[فراوانی نعمت]] یا آنها را از [[خواب غفلت]] بیدار می‌کند که این همان [[هدایت الهی]] است و یا بر [[غرور]] آنها می‌افزاید و [[عقوبت]] را سخت‌تر می‌سازد که این استدراج است<ref>اصول کافی‌، ج ۴، ص ۱۸۹؛ تاج العروس‌، ج ۲، ص ۴۱؛ تفسیر نمونه‌، ج ۷، ص ۳۳.</ref>. به عبارت دیگر استدراج این‌گونه اتفاق می‌افتد که [[خداوند]] به افرادی بدون [[استحقاق]] و با وجود [[گناه]]، [[نعمت]] می‌بخشد تا به آن سرمست و سرگرم شوند و از [[یاد مرگ]] و [[توبه]] [[غافل]] گردند<ref>ابن‌منظور، لسان العرب، ج۲، ص۲۶۸؛ مفردات، ص۳۱۱؛ التحقیق، ج۳، ص۲۱۰.</ref>. استدراج از [[سنن]] [[اجتماعی]] [[الهی]] است<ref>سید محمد حسین طباطبایی، المیزان، ج۱۹، ص۳۸۶.</ref>.

استدراج، دو حالت ظاهری و [[باطنی]] دارد که دو روی یک سکه‌اند؛ حالت ظاهری آن تنعّم، [[آسایش]] و [[احساس]] [[عزت]] و [[اقتدار]] و حالت [[باطنی]] و واقعی آن فرو رفتن آرام در باتلاق [[هلاکت]] و ابتلای تدریجی به [[عذاب الهی]] را نمایش می‌دهند<ref>ر.ک. [[فرهنگ شیعه (کتاب)|فرهنگ شیعه]]، ص ۷۳؛ [[عبدالله نظرزاده|نظرزاده، عبدالله]]، [[فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم (کتاب)|فرهنگ اصطلاحات و مفاهیم سیاسی قرآن کریم]]، ص۸۰؛ [[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استدراج (مقاله)|مقاله «آیه استدراج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴-۶۵.</ref>.

استدراج فقط در این دو [[آیه]] به صورت صریح آمده و هر دو درباره تکذیب‌کنندگان [[آیات الهی]] است؛ اما کید الهی، مهلت دادن، [[استهزاء]]، طول عمر دادن و... به عنوان استدراج، بارها در [[آیات قرآن]] تکرار شده است.  

#بر [[غرور]] و [[معاصی]] ایشان افزوده می‌شود که مضمون استدراج و حرکت تدریجی به سوی هلاک و [[مجازات]] دردناک‌تری است، زیرا هنگامی که [[غرق]] در انواع [[نعمت‌ها]] می‌شوند، [[خداوند]] همه آنها را از ایشان می‌گیرد و طومار زندگی‌شان را [[درهم]] می‌پیچد<ref>تفسیر نمونه، ج۷، ص۳۳.</ref>.

در تحف العقول از [[امام حسین]]{{ع}} چنین گزارش شده است: "استدراج از [[خداوند سبحان]] آن است که [[نعمت]] [[بنده]] را فراوان کند و [[توفیق]] [[شکر]] را از او سلب نماید"<ref>{{متن حدیث|الِاسْتِدْرَاجُ مِنَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ لِعَبْدِهِ أَنْ يُسْبِغَ عَلَيْهِ النِّعَمَ وَ يَسْلُبَهُ الشُّكْرَ}}؛ تحف العقول، ص۲۴۶.</ref>.  

یکی از مهم‌ترین آثار و نتایج [[سنت]] استدراج در [[جامعه]]، این است که از [[غرور]] بی‌جا جلوگیری می‌کند، زیرا داشتن [[ثروت]] زیاد و [[قدرت]] فراوان و... تنها نشانه آن نیست که [[خداوند]] ما را [[دوست]] دارد، بلکه ممکن است استدراج و مقدمه [[مجازات]] باشد.

یکی دیگر از آثار و نتایج [[سنت]] استدراج، تبیین چگونگی [[ثروت]] زیاد و [[رفاه]] و... در دست [[کافران]] و انسان‌های گنه‌کار و عصیان‌گر است. بنابراین [[خداوند]] خواهان [[گمراهی]] و [[عذاب]] [[بندگان]] خود نیست، بلکه این [[بندگان]] هستند که به محض دستیابی به [[ثروت]] و [[قدرت]]، [[اوامر الهی]] را به [[فراموشی]] سپرده و گرفتار [[سنت]] استدراج می‌شوند<ref>[[محمود سرمدی|سرمدی، محمود]]، [[آیه استدراج (مقاله)|مقاله «آیه استدراج»]]، [[دانشنامه معاصر قرآن کریم (کتاب)|دانشنامه معاصر قرآن کریم]]، ص۶۴-۶۵.</ref>.